Tránh bị lừa đảo sau bão¶
Bão (hurricane), bão (typhoon) và bão nhiệt đới (tropical cyclone) là cùng một loại bão, chỉ khác tên theo từng đại dương. Mọi điều trong cẩm nang này đều áp dụng cho tất cả.
Kẻ lừa đảo bám theo các cơn bão (hurricane), bão (typhoon) và xoáy thuận (cyclone) vì người dân đang căng thẳng, thiếu thời gian và chờ tiền hỗ trợ. Trang này giúp bạn nhận ra các chiêu lừa phổ biến, kiểm tra người lạ trước khi trả tiền và báo cáo gian lận, để số tiền bạn cần cho việc phục hồi được dùng đúng vào việc phục hồi.
Nếu bạn chỉ làm ba việc¶
- Không bao giờ trả toàn bộ tiền trước, và không bao giờ trả bằng tiền mặt, chuyển khoản, thẻ quà tặng, tiền mã hóa hay ứng dụng thanh toán cho người bạn không quen biết.
- Nhân viên cứu trợ của chính phủ và giám định viên bảo hiểm thật luôn mang thẻ có ảnh và không bao giờ thu phí để đăng ký, kiểm tra hay xử lý nhanh hơn.
- Hãy chậm lại. Cúp máy, đóng cửa, và tự liên hệ cơ quan hoặc công ty thật để kiểm tra trước khi ký hoặc trả tiền.
Dấu hiệu cảnh báo của hầu hết các vụ lừa đảo¶
Hầu hết các vụ lừa đảo sau bão có chung những dấu hiệu. Chỉ cần thấy một dấu hiệu, hãy dừng lại và kiểm tra.
- Thúc ép. "Hôm nay phải ký." "Ngày mai giá sẽ tăng." "Khoản hỗ trợ của bạn sẽ bị hủy."
- Đòi thanh toán theo cách khác thường. Chỉ nhận tiền mặt, đặt cọc lớn, thẻ quà tặng, chuyển khoản, tiền mã hóa, hoặc chuyển tiền vào ví điện tử cá nhân.
- Thu phí cho việc miễn phí. Thu tiền để đăng ký nhận hỗ trợ, để vào danh sách cứu trợ hoặc để "xử lý nhanh" hồ sơ bồi thường.
- Hỏi thông tin riêng tư. Số căn cước hoặc số An sinh Xã hội, thông tin đăng nhập ngân hàng, mã PIN, mã dùng một lần hoặc số đăng ký nhận hỗ trợ.
- Họ chủ động liên lạc với bạn trước. Gõ cửa, gọi điện bất ngờ, tin nhắn có liên kết hoặc tin nhắn trên mạng xã hội.
- Không có bằng chứng. Không có thẻ nhận dạng, giấy phép, hợp đồng bằng văn bản hay địa chỉ tại địa phương.
Lừa đảo của nhà thầu và dịch vụ sửa chữa¶
Các đội sửa chữa, cắt cây và lợp mái đi từ cơn bão này sang cơn bão khác sẽ đến chỉ sau vài ngày. Một số là thợ trung thực từ nơi khác đến. Nhiều người thì không.
Dấu hiệu cảnh báo:
- Họ tự đến gõ cửa nhà bạn, thường ngay sau bão.
- Xe không có tên công ty, hoặc biển số từ nơi rất xa, và họ không có địa chỉ tại địa phương.
- Họ đòi đặt cọc lớn hoặc trả toàn bộ trước khi bắt đầu làm, nhất là bằng tiền mặt.
- Họ đề nghị "chịu" hoặc bỏ qua khoản miễn thường bảo hiểm của bạn. Đó là gian lận bảo hiểm, và bạn có thể phải chịu trách nhiệm.
- Họ nói công ty bảo hiểm hoặc chính phủ cử họ đến, nhưng không có bằng chứng.
- Họ phát hiện "hư hại ẩn" trên mái nhà mà bạn không thể thấy, hoặc chào bán vật liệu thừa từ "một công trình gần đây" với giá rẻ.
Nhà thầu trung thực sau bão rất bận và hiếm khi phải đi gõ cửa. Một tấm bạt trên mái có thể giúp bạn cầm cự vài tuần trong lúc tìm người đáng tin. Xem cây đổ và bạt che mái.
Trước khi thuê bất kỳ ai¶
- Lấy tên đầy đủ, địa chỉ và số điện thoại của công ty. Đến tận nơi hoặc gọi vào số đó.
- Hỏi số giấy phép và tự kiểm tra với cơ quan cấp phép cho thợ xây và thợ lành nghề nơi bạn sống (ở Hoa Kỳ là hội đồng cấp phép của tiểu bang). Ảnh chụp giấy phép không phải là bằng chứng.
- Yêu cầu bằng chứng về bảo hiểm trách nhiệm, và gọi cho công ty bảo hiểm để xác nhận bảo hiểm còn hiệu lực.
- Với công việc lớn, lấy ít nhất hai hoặc ba báo giá bằng văn bản.
- Xin danh sách khách hàng tham khảo ở các công trình địa phương mà bạn có thể đến xem.
- Kiểm tra xem có khiếu nại nào không với cơ quan bảo vệ người tiêu dùng của bạn (ở Hoa Kỳ là tổng chưởng lý tiểu bang).
Hợp đồng và thanh toán¶
- Lấy hợp đồng bằng văn bản ghi rõ công việc, vật liệu, tổng giá, ngày bắt đầu và kết thúc, và lịch thanh toán.
- Không ký bất cứ giấy tờ nào còn để trống.
- Chỉ đặt cọc một khoản nhỏ, rồi trả theo từng giai đoạn khi công việc hoàn thành. Giữ lại khoản thanh toán cuối cho đến khi xong việc và bạn hài lòng.
- Trả bằng séc, chuyển khoản vào tài khoản doanh nghiệp hoặc thẻ, để có chứng từ.
- Lấy biên nhận bằng văn bản cho mỗi lần thanh toán.
- Hỏi xem có cần giấy phép xây dựng không, và bảo đảm nhà thầu xin giấy phép đó.
Ở Hoa Kỳ, hãy yêu cầu giấy miễn quyền cầm giữ (lien waiver hoặc lien release) khi bạn thanh toán, để các nhà thầu phụ hoặc nhà cung cấp chưa được trả tiền không thể khiếu nại đòi quyền lợi trên ngôi nhà của bạn về sau.
Ký nhượng quyền yêu cầu bồi thường bảo hiểm¶
Đừng ký nhượng quyền yêu cầu bồi thường bảo hiểm khi bị thúc ép
Nhà thầu có thể yêu cầu bạn ký một văn bản, đôi khi gọi là nhượng quyền hưởng bồi thường (assignment of benefits) hoặc chỉ thị thanh toán, cho phép họ làm việc với công ty bảo hiểm của bạn và nhận tiền trực tiếp. Khi đã ký, bạn có thể mất quyền kiểm soát hồ sơ bồi thường và khoản tiền của mình. Hãy đọc kỹ mọi thứ bạn ký, hỏi công ty bảo hiểm trước, và không bao giờ ký ngay tại cửa.
Điều này cũng đúng với việc ký chuyển séc bảo hiểm cho nhà thầu. Hãy gửi séc vào tài khoản của chính bạn và trả cho nhà thầu khi công việc hoàn thành.
Nhân viên cứu trợ và người kiểm tra giả mạo¶
Nhân viên cứu trợ thật của chính phủ có thẻ nhận dạng chính thức kèm ảnh. Đồng phục, áo vest, mũ hay bìa kẹp giấy không phải là bằng chứng. Họ không thu phí và không hỏi mật khẩu ngân hàng hay mã PIN của bạn.
- Yêu cầu xem thẻ nhận dạng. Ghi lại tên và số thẻ.
- Nếu bạn không chờ ai đến, hãy gọi cho cơ quan đó theo số bạn tự tìm, từ trang web chính thức hoặc trang địa phương của bạn, và hỏi xem chuyến thăm đó có thật không.
- Nếu ai đó không xuất trình được thẻ hoặc đòi tiền, đừng cho họ vào nhà.
- Giám định viên bảo hiểm mang thẻ của công ty và có thể cho bạn biết số hồ sơ bồi thường. Hãy gọi công ty bảo hiểm để kiểm tra.
Ở Hoa Kỳ, thanh tra viên của FEMA mang thẻ ảnh FEMA, đã có sẵn số đăng ký của bạn, và không bao giờ hỏi tiền hay thông tin ngân hàng. Hãy gọi đường dây hỗ trợ của FEMA (FEMA Helpline) theo số 1-800-621-3362 để kiểm tra chuyến thăm.
Danh sách cứu trợ giả và phí đăng ký¶
Ở nhiều quốc gia, hỗ trợ được phát qua các danh sách do quan chức địa phương, lãnh đạo cộng đồng hoặc tổ chức cứu trợ lập ra. Kẻ lừa đảo lợi dụng điều đó.
- Không ai được thu tiền của bạn để vào danh sách cứu trợ hoặc để nhận hàng cứu trợ, tiền trợ cấp hay nhà ở.
- Hãy thận trọng với người nói có thể giúp bạn nhận thêm hỗ trợ hoặc đưa bạn lên đầu danh sách để đổi lấy tiền hoặc một phần số tiền nhận được.
- Việc đăng ký thật được thực hiện qua văn phòng chính quyền địa phương, trung tâm cứu trợ hoặc tổ chức cứu trợ có uy tín. Nếu không chắc, hãy hỏi trực tiếp các quan chức.
- Hãy báo cho chính quyền địa phương và cơ quan phát hỗ trợ về bất kỳ ai đòi tiền để cho nhận hỗ trợ.
Tổ chức từ thiện giả¶
Sau mỗi thảm họa, các tổ chức từ thiện giả xuất hiện với những cái tên nghe giống tổ chức thật. Họ gọi điện, nhắn tin, đăng bài trên mạng và quyên tiền ngoài đường, và số tiền đó không bao giờ đến tay người cần giúp.
- Hãy quyên góp cho những tổ chức bạn đã biết, chẳng hạn hội Chữ thập đỏ hoặc Trăng lưỡi liềm đỏ của quốc gia bạn, hoặc các nhóm địa phương lâu năm.
- Trước khi quyên góp, hãy kiểm tra các tổ chức từ thiện lạ với cơ quan quản lý từ thiện của chính phủ hoặc một dịch vụ xếp hạng tổ chức từ thiện.
- Không bao giờ quyên góp bằng thẻ quà tặng, chuyển khoản hay tiền mã hóa.
- Đừng bấm vào liên kết trong tin nhắn bất ngờ. Hãy vào trang web của tổ chức bằng cách tự gõ địa chỉ.
- Hãy cẩn thận với các chiến dịch gây quỹ trực tuyến cho cá nhân. Chỉ đóng góp khi bạn biết người đó hoặc người tổ chức.
Trang cách giúp đỡ của chúng tôi liệt kê các cách đóng góp thực sự đến được với người dân.
Tin nhắn, cuộc gọi và email lừa đảo (phishing)¶
Kẻ lừa đảo gửi tin nhắn trông như từ cơ quan cứu trợ của chính phủ, công ty bảo hiểm, ngân hàng, dịch vụ tiền di động hay công ty điện nước của bạn. Họ nói khoản hỗ trợ của bạn bị tạm giữ, hồ sơ bồi thường cần "xác minh", tài khoản bị khóa hoặc điện sẽ bị cắt nếu bạn không bấm vào liên kết hoặc trả tiền ngay.
- Đừng bấm vào liên kết trong tin nhắn bất ngờ. Hãy tự gõ địa chỉ trang web, hoặc gọi số ghi trên hợp đồng bảo hiểm, thẻ hay hóa đơn của bạn.
- Không bao giờ chia sẻ mã dùng một lần hay mã PIN. Không cơ quan hay ngân hàng thật nào hỏi những thứ đó.
- Các công ty điện nước không đòi thanh toán ngay bằng thẻ quà tặng hay chuyển khoản.
- Nếu người gọi thúc ép bạn, hãy cúp máy và gọi lại theo số bạn tự tìm.
Ở Hoa Kỳ, FEMA không nhắn tin kèm liên kết để hỏi thông tin cá nhân hay ngân hàng.
Nếu bạn đã bấm vào liên kết hoặc đã cung cấp thông tin, hãy gọi ngay cho ngân hàng hoặc nhà cung cấp tiền di động, đổi mật khẩu và theo dõi các tài khoản của bạn.
Nâng giá bất hợp lý¶
Nhiều nơi quy định việc tăng giá mạnh các nhu yếu phẩm là bất hợp pháp trong thời gian có tình trạng khẩn cấp được công bố, chẳng hạn nước, thực phẩm, nhiên liệu, nước đá, máy phát điện, vật liệu xây dựng, phòng khách sạn và vận chuyển. Quy định khác nhau tùy quốc gia và khu vực.
Nếu giá cao hơn bình thường rất nhiều, hãy chụp ảnh giá và biên nhận, ghi lại tên cửa hàng, địa chỉ, ngày và giờ, rồi báo cho cơ quan bảo vệ người tiêu dùng của bạn (ở Hoa Kỳ là tổng chưởng lý tiểu bang). Hãy lấy nhiều hơn một báo giá cho việc cắt cây, kéo xe và sửa chữa, vì đây là những dịch vụ hay bị nhắm tới.
Lừa đảo thuê nhà và chỗ ở¶
Khi nhiều gia đình cần chỗ ở cùng lúc, kẻ lừa đảo đăng tin cho thuê nhà giả. Chúng sao chép ảnh thật, đưa ra giá tốt và đòi đặt cọc trước khi bạn được xem nhà.
- Không bao giờ gửi tiền cho căn nhà bạn chưa xem tận nơi, hoặc chưa có người bạn tin cậy đến xem.
- Không trả bằng chuyển khoản, thẻ quà tặng hay ứng dụng thanh toán cho người bạn chưa gặp.
- Hãy nghi ngờ nếu "chủ nhà" ở nước ngoài và không thể gặp bạn hoặc cho bạn xem bên trong.
- Nếu có thể, hãy tra cứu chủ sở hữu trong hồ sơ bất động sản của địa phương, và lấy hợp đồng thuê bằng văn bản.
Cho vay, việc làm và các chiêu khác¶
- Cho vay. Hãy thận trọng với bên cho vay tìm đến bạn sau bão với tiền mặt nhanh và không cần giấy tờ. Hỏi về tổng chi phí trước khi vay, và trao đổi với ngân hàng, quỹ tín dụng hoặc tổ chức tài chính vi mô quen thuộc của bạn trước.
- Việc làm. Việc làm phục hồi giả đòi bạn trả tiền đào tạo, thiết bị hoặc giấy phép lao động trước khi bắt đầu. Nhà tuyển dụng thật không thu tiền của bạn để được làm việc.
- Giúp điền giấy tờ. Nộp đơn xin hỗ trợ của chính phủ thường miễn phí. Hãy thận trọng với bất kỳ ai tính phí điền biểu mẫu, và đừng bao giờ để ai giữ giấy tờ tùy thân hay thẻ ngân hàng của bạn để "nộp đơn thay".
- Truy cập từ xa. Đừng để ai điều khiển điện thoại hay máy tính của bạn để "sửa" hồ sơ bồi thường hay tài khoản.
- Nhân viên điện nước giả. Những người giả làm nhân viên điện, nước hoặc gas có thể tìm cách vào nhà bạn. Hãy yêu cầu xem thẻ nhận dạng và gọi cho công ty để kiểm tra.
Nơi báo cáo lừa đảo¶
Báo cáo giúp chặn kẻ lừa đảo trước khi chúng tìm đến hàng xóm của bạn. Hãy giữ lại các tin nhắn, biên nhận, danh thiếp và ảnh làm bằng chứng.
- Cảnh sát nếu có lừa đảo đến tận nhà, trộm cắp, và người giả danh quan chức.
- Cơ quan bảo vệ người tiêu dùng về nhà thầu và nâng giá (ở Hoa Kỳ là tổng chưởng lý tiểu bang).
- Cơ quan cứu trợ thật nếu có người giả danh nhân viên của họ hoặc thu phí để cho nhận hỗ trợ (ở Hoa Kỳ là đường dây FEMA Helpline, số 1-800-621-3362).
- Đường dây chống gian lận của công ty bảo hiểm nếu có người giả danh giám định viên hoặc đề nghị chịu khoản miễn thường của bạn.
- Ngân hàng hoặc nhà cung cấp tiền di động ngay lập tức nếu tiền đã bị rút khỏi tài khoản.
Trang địa phương của bạn liệt kê các liên hệ khẩn cấp và bảo vệ người tiêu dùng nơi bạn sống.