હરિકેન પછી છેતરપિંડીથી બચો¶

ઠગ લોકો હરિકેન, ટાયફૂન અને ચક્રવાતની પાછળ પાછળ આવે છે, કારણ કે લોકો તણાવમાં હોય છે, સમય ઓછો હોય છે અને પૈસાની રાહ જોતા હોય છે. આ પાના પર તમે સામાન્ય છેતરપિંડી ઓળખતા, ચૂકવણી કરતાં પહેલાં લોકોને તપાસતા અને છેતરપિંડીની ફરિયાદ કરતા શીખશો, જેથી તમારે ફરી ઊભા થવા માટે જોઈતા પૈસા તમારી સુધારણામાં જ વપરાય.

જો તમે ફક્ત ત્રણ કામ કરો¶

1. ક્યારેય આગોતરી પૂરી ચુકવણી ન કરો, અને અજાણ્યા વ્યક્તિને રોકડ, વાયર ટ્રાન્સફર, ગિફ્ટ કાર્ડ, ક્રિપ્ટોકરન્સી કે પેમેન્ટ એપથી ચૂકવણી ન કરો.
2. સાચા સરકારી રાહત કર્મચારીઓ અને વીમા એડજસ્ટર ફોટો ઓળખપત્ર રાખે છે અને અરજી, તપાસ કે કામ ઝડપી કરવા માટે ક્યારેય ફી લેતા નથી.
3. ધીમા પડો. ફોન મૂકી દો, દરવાજો બંધ કરો, અને સહી કરતાં કે ચૂકવણી કરતાં પહેલાં સાચી એજન્સી કે કંપનીને જાતે પૂછી જુઓ.

લગભગ દરેક છેતરપિંડીના ચેતવણીરૂપ સંકેતો¶

તોફાન પછીની મોટા ભાગની છેતરપિંડીમાં સમાન સંકેતો જોવા મળે છે. એકાદ સંકેત પણ દેખાય તો અટકો અને તપાસ કરો.

• દબાણ. "આજે જ સહી કરો." "કાલે ભાવ વધી જશે." "તમારી સહાય રદ થઈ જશે."
• ચુકવણીની માગણી. ફક્ત રોકડ, મોટી ડિપોઝિટ, ગિફ્ટ કાર્ડ, વાયર ટ્રાન્સફર, ક્રિપ્ટોકરન્સી, કે અંગત મોબાઇલ વૉલેટમાં પૈસા મોકલવા.
• મફત વસ્તુ માટે ફી. સહાય માટે નોંધણી કરવા, રાહત યાદીમાં નામ ઉમેરવા કે દાવો "ઝડપી" કરવા માટે પૈસા માગવા.
• અંગત વિગતોની માગણી. તમારો રાષ્ટ્રીય ઓળખ નંબર કે સોશિયલ સિક્યોરિટી નંબર, બેંક લૉગિન, પિન, એક વખતનો કોડ (OTP), કે સહાય નોંધણી નંબર.
• તેમણે પહેલા સંપર્ક કર્યો. દરવાજે ટકોરા, અણધાર્યો ફોન, લિંકવાળો ટેક્સ્ટ, કે સોશિયલ મીડિયા પર સંદેશ.
• કોઈ પુરાવો નહીં. ઓળખપત્ર નહીં, લાઇસન્સ નહીં, લેખિત કરાર નહીં, સ્થાનિક સરનામું નહીં.

કોન્ટ્રાક્ટર અને સમારકામની છેતરપિંડી¶

એક તોફાનથી બીજા તોફાન સુધી ફરતા સમારકામ કરનારા, ઝાડ કાપનારા અને છત બનાવનારા દિવસોમાં જ પહોંચી જાય છે. કેટલાક બહારગામના પ્રામાણિક કારીગરો હોય છે. ઘણા એવા નથી હોતા.

ચેતવણીરૂપ સંકેતો:

• તેઓ બોલાવ્યા વગર તમારા દરવાજે આવે છે, ઘણી વાર તોફાનના તરત પછી.
• વાહન પર કંપનીનું નામ નથી, અથવા દૂરની નંબર પ્લેટ છે, અને તેમની પાસે સ્થાનિક સરનામું નથી.
• તેઓ કામ શરૂ થતાં પહેલાં મોટી ડિપોઝિટ કે પૂરી ચુકવણી માગે છે, ખાસ કરીને રોકડમાં.
• તેઓ તમારી વીમાની કપાતપાત્ર રકમ (ડિડક્ટિબલ) "ભરી દેવાની" કે માફ કરવાની ઓફર કરે છે. એ વીમા છેતરપિંડી છે, અને તેની જવાબદારી તમારા પર આવી શકે છે.
• તેઓ કહે છે કે તમારા વીમાદાતા કે સરકારે તેમને મોકલ્યા છે, પણ કોઈ પુરાવો આપતા નથી.
• તેઓ તમારી છત પર "છુપાયેલું નુકસાન" બતાવે છે જે તમને દેખાતું નથી, અથવા "નજીકના કામમાંથી બચેલો" માલ સસ્તામાં આપવાની ઓફર કરે છે.

પ્રામાણિક કોન્ટ્રાક્ટરો તોફાન પછી વ્યસ્ત હોય છે અને ભાગ્યે જ દરવાજા ખખડાવવા પડે છે. છત પર તાડપત્રી નાખવાથી તમને ભરોસાપાત્ર કારીગર શોધવા માટે અઠવાડિયાઓનો સમય મળી શકે છે. જુઓ ઝાડ અને તાડપત્રી.

કોઈને રાખતા પહેલાં¶

• કંપનીનું પૂરું નામ, સરનામું અને ફોન નંબર લો. એ સરનામે જાઓ કે ફોન કરો.
• લાઇસન્સ નંબર માગો અને તમે જ્યાં રહો છો ત્યાં બિલ્ડર અને કારીગરોને લાઇસન્સ આપતી કચેરી પાસે જાતે ચકાસો (અમેરિકામાં રાજ્યનું લાઇસન્સિંગ બોર્ડ). લાઇસન્સનો ફોટો પુરાવો નથી.
• જવાબદારી વીમાનો પુરાવો માગો અને વીમાદાતાને ફોન કરીને ખાતરી કરો કે તે ચાલુ છે.
• મોટાં કામ માટે ઓછામાં ઓછા બે-ત્રણ લેખિત ભાવ મેળવો.
• સ્થાનિક કામોના સંદર્ભ માગો જે તમે જાતે જઈને જોઈ શકો.
• તમારી ગ્રાહક સુરક્ષા કચેરી પાસે ફરિયાદો તપાસો (અમેરિકામાં રાજ્યના એટર્ની જનરલ).

કરાર અને ચુકવણી¶

• કામ, સામગ્રી, કુલ કિંમત, શરૂઆત અને પૂર્ણ થવાની તારીખ અને ચુકવણીનું સમયપત્રક દર્શાવતો લેખિત કરાર મેળવો.
• ખાલી જગ્યાઓવાળા કોઈ પણ કાગળ પર સહી ન કરો.
• ફક્ત નાની ડિપોઝિટ આપો, પછી કામ પૂરું થાય તેમ હપ્તામાં ચૂકવો. છેલ્લી ચુકવણી કામ પૂરું થાય અને તમે સંતુષ્ટ થાઓ પછી જ કરો.
• ચેક, વ્યવસાયના ખાતામાં બેંક ટ્રાન્સફર, કે કાર્ડથી ચૂકવો, જેથી રેકોર્ડ રહે.
• દરેક ચુકવણીની લેખિત પાવતી લો.
• પૂછો કે પરવાનગી (પરમિટ) જોઈએ છે કે નહીં, અને ખાતરી કરો કે કોન્ટ્રાક્ટર તે મેળવે.

અમેરિકામાં, ચૂકવણી કરો ત્યારે લિયેન વેઇવર કે લિયેન રિલીઝ માગો, જેથી પછીથી બાકી ચુકવણીવાળા સબકોન્ટ્રાક્ટર કે સપ્લાયર તમારા ઘર પર દાવો કરી ન શકે.

તમારો વીમા દાવો બીજાને સોંપવો¶

વીમાનો ચેક કોન્ટ્રાક્ટરને સહી કરીને આપી દેવા માટે પણ આ જ વાત લાગુ પડે છે. તેને તમારા પોતાના ખાતામાં જમા કરો અને કામ પૂરું થાય તેમ કોન્ટ્રાક્ટરને ચૂકવો.

નકલી રાહત કર્મચારીઓ અને નિરીક્ષકો¶

સાચા સરકારી રાહત કર્મચારીઓ સત્તાવાર ફોટો ઓળખપત્ર રાખે છે. ગણવેશ, જેકેટ, ટોપી કે ક્લિપબોર્ડ પુરાવો નથી. તેઓ ફી લેતા નથી, અને તમારો બેંક પાસવર્ડ કે પિન માગતા નથી.

• ઓળખપત્ર બતાવવા કહો. નામ અને ઓળખપત્ર નંબર લખી લો.
• જો તમે મુલાકાતની અપેક્ષા રાખતા ન હો, તો એજન્સીને તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ કે તમારા સ્થાનિક પાના પરથી જાતે મેળવેલા નંબર પર ફોન કરીને પૂછો કે મુલાકાત સાચી છે કે નહીં.
• જો કોઈ ઓળખપત્ર બતાવી ન શકે કે પૈસા માગે, તો તેમને અંદર ન આવવા દો.
• વીમા એડજસ્ટર કંપનીનું ઓળખપત્ર રાખે છે અને તમને તમારો દાવા નંબર આપી શકે છે. ચકાસવા તમારા વીમાદાતાને ફોન કરો.

અમેરિકામાં, FEMA ના નિરીક્ષકો FEMA નો ફોટો ઓળખ બેજ રાખે છે, તેમની પાસે તમારો નોંધણી નંબર પહેલેથી હોય છે, અને તેઓ ક્યારેય પૈસા કે બેંકની વિગતો માગતા નથી. મુલાકાત ચકાસવા FEMA હેલ્પલાઇન 1-800-621-3362 પર ફોન કરો.

નકલી રાહત યાદીઓ અને નોંધણી ફી¶

ઘણા દેશોમાં સહાય સ્થાનિક અધિકારીઓ, સમુદાયના આગેવાનો કે સહાય સંસ્થાઓએ બનાવેલી યાદીઓ દ્વારા વહેંચાય છે. ઠગ લોકો તેનો લાભ ઉઠાવે છે.

• રાહત યાદીમાં નામ આવવા માટે કે રાહત સામગ્રી, રોકડ સહાય કે આવાસ મેળવવા માટે કોઈએ તમારી પાસે પૈસા માગવા ન જોઈએ.
• જે લોકો કહે કે ચુકવણી કે પૈસાના ભાગ બદલ તેઓ તમને વધારાની સહાય અપાવી શકે છે કે યાદીમાં આગળ લાવી શકે છે, તેમનાથી સાવચેત રહો.
• સાચી નોંધણી તમારી સ્થાનિક સરકારી કચેરી, રાહત કેન્દ્ર કે જાણીતી સહાય સંસ્થા દ્વારા થાય છે. ખાતરી ન હોય તો અધિકારીઓને સીધું પૂછો.
• સહાય માટે પૈસા માગનાર કોઈની પણ ફરિયાદ તમારી સ્થાનિક સરકાર અને સહાય આપતી એજન્સીને કરો.

નકલી ચેરિટી¶

દરેક આપત્તિ પછી સાચી જેવા નામવાળી નકલી ચેરિટી દેખાય છે. તેઓ ફોન કરે છે, ટેક્સ્ટ કરે છે, ઓનલાઇન પોસ્ટ કરે છે અને રસ્તા પર પૈસા ભેગા કરે છે, અને એ પૈસા જરૂરિયાતમંદ સુધી ક્યારેય પહોંચતા નથી.

• તમે પહેલેથી જાણતા હો તેવી સંસ્થાઓને દાન આપો, જેમ કે તમારા દેશની રેડ ક્રોસ કે રેડ ક્રેસન્ટ સોસાયટી અથવા સ્થાપિત સ્થાનિક સંસ્થાઓ.
• દાન આપતાં પહેલાં અજાણી ચેરિટીને તમારી સરકારના ચેરિટી નિયમનકાર કે ચેરિટી રેટિંગ સેવા પાસે તપાસો.
• ગિફ્ટ કાર્ડ, વાયર ટ્રાન્સફર કે ક્રિપ્ટોકરન્સીથી ક્યારેય દાન ન આપો.
• અણધાર્યા સંદેશાઓમાંની લિંક પર ક્લિક ન કરો. ચેરિટીની પોતાની વેબસાઇટનું સરનામું જાતે ટાઇપ કરીને ત્યાં જાઓ.
• વ્યક્તિઓ માટેના ઓનલાઇન ફંડરેઝરથી સાવચેત રહો. વ્યક્તિને કે આયોજકને ઓળખતા હો તો જ દાન આપો.

અમારું મદદ કેવી રીતે કરવી પાનું લોકો સુધી પહોંચે તેવા દાનના રસ્તાઓ જણાવે છે.

ફિશિંગ ટેક્સ્ટ, ફોન અને ઇમેઇલ¶

ઠગ લોકો એવા સંદેશા મોકલે છે જે સરકારી સહાય એજન્સી, તમારા વીમાદાતા, બેંક, મોબાઇલ મની સેવા કે યુટિલિટી તરફથી આવ્યા હોય તેવા લાગે. તેઓ કહે છે કે તમારી સહાય અટકી છે, તમારા દાવાની "ચકાસણી" જોઈએ છે, તમારું ખાતું લૉક થઈ ગયું છે, અથવા લિંક પર ક્લિક ન કરો કે હમણાં ચૂકવણી ન કરો તો તમારી વીજળી કપાઈ જશે.

• અણધાર્યા સંદેશાઓમાંની લિંક પર ક્લિક ન કરો. વેબસાઇટનું સરનામું જાતે ટાઇપ કરો, અથવા તમારી પૉલિસી, કાર્ડ કે બિલ પરના નંબર પર ફોન કરો.
• એક વખતનો કોડ કે પિન ક્યારેય શેર ન કરો. કોઈ સાચી એજન્સી કે બેંક તે માગશે નહીં.
• યુટિલિટી કંપનીઓ ગિફ્ટ કાર્ડ કે વાયર ટ્રાન્સફરથી તરત ચુકવણીની માગણી કરતી નથી.
• જો ફોન કરનાર દબાણ કરે, તો ફોન મૂકી દો અને જાતે મેળવેલા નંબર પર પાછો ફોન કરો.

અમેરિકામાં, FEMA વ્યક્તિગત કે બેંક માહિતી માગતી લિંકવાળા ટેક્સ્ટ મોકલતું નથી.

જો તમે ક્લિક કરી દીધું હોય કે વિગતો શેર કરી દીધી હોય, તો તરત તમારી બેંક કે મોબાઇલ મની પ્રદાતાને ફોન કરો, પાસવર્ડ બદલો અને તમારા ખાતા પર નજર રાખો.

ભાવવધારો (પ્રાઇસ ગાઉજિંગ)¶

ઘણી જગ્યાએ જાહેર કરેલી કટોકટી દરમિયાન પાણી, ખોરાક, ઇંધણ, બરફ, જનરેટર, બાંધકામ સામગ્રી, હોટેલ રૂમ અને પરિવહન જેવી જરૂરી વસ્તુઓના ભાવ એકદમ વધારવા ગેરકાયદે છે. નિયમો દેશ અને પ્રદેશ પ્રમાણે જુદા હોય છે.

જો કોઈ ભાવ સામાન્યથી ઘણો ઊંચો લાગે, તો તેનો અને તમારી પાવતીનો ફોટો લો, વ્યવસાયનું નામ, સરનામું, તારીખ અને સમય નોંધો, અને તમારી ગ્રાહક સુરક્ષા કચેરીને (અમેરિકામાં રાજ્યના એટર્ની જનરલ) ફરિયાદ કરો. ઝાડ હટાવવા, ટોઇંગ અને સમારકામ માટે એકથી વધુ ભાવ મેળવો, કારણ કે એ સામાન્ય રીતે નિશાન બને છે.

ભાડા અને આવાસની છેતરપિંડી¶

જ્યારે ઘણા પરિવારોને એકસાથે આવાસ જોઈએ ત્યારે ઠગ લોકો નકલી ભાડાની જાહેરાતો મૂકે છે. તેઓ સાચા ફોટા નકલ કરે છે, સારો ભાવ ઓફર કરે છે અને જગ્યા જોવા દેતાં પહેલાં ડિપોઝિટ માગે છે.

• તમે જાતે જોયું ન હોય, કે તમારા કોઈ ભરોસાપાત્ર વ્યક્તિએ જોયું ન હોય તેવા ભાડા માટે ક્યારેય પૈસા ન મોકલો.
• તમે જેને મળ્યા નથી તેને વાયર ટ્રાન્સફર, ગિફ્ટ કાર્ડ કે પેમેન્ટ એપથી ચૂકવણી ન કરો.
• જો "મકાનમાલિક" વિદેશમાં હોય અને તમને મળી ન શકે કે અંદરથી ઘર બતાવી ન શકે, તો શંકા રાખો.
• શક્ય હોય તો સ્થાનિક મિલકત રેકોર્ડમાં માલિકને શોધો, અને લેખિત ભાડા કરાર મેળવો.

લોન, નોકરી અને બીજી યુક્તિઓ¶

• લોન. તોફાન પછી ઝડપી રોકડ અને કોઈ કાગળ વગર તમારી પાસે આવતા ધિરાણકર્તાઓથી સાવચેત રહો. ઉધાર લેતાં પહેલાં કુલ ખર્ચ વિશે પૂછો, અને પહેલા તમારી બેંક, ક્રેડિટ યુનિયન કે જાણીતા માઇક્રોફાઇનાન્સ ધિરાણકર્તા સાથે વાત કરો.
• નોકરી. નકલી પુનઃનિર્માણ નોકરીઓ શરૂ કરતાં પહેલાં તાલીમ, સાધનો કે વર્ક પરમિટ માટે પૈસા માગે છે. સાચા નોકરીદાતા તમારી પાસે કામ કરવા માટે પૈસા લેતા નથી.
• ફોર્મમાં મદદ. સરકારી સહાય માટે અરજી સામાન્ય રીતે મફત હોય છે. ફોર્મ ભરવા માટે પૈસા લેનારથી સાવચેત રહો, અને "તમારા વતી અરજી કરવા" કોઈને તમારું ઓળખપત્ર કે બેંક કાર્ડ ક્યારેય ન આપો.
• રિમોટ એક્સેસ. તમારા દાવા કે ખાતાને "ઠીક કરવા" કોઈને પણ તમારા ફોન કે કમ્પ્યુટરનો કાબૂ ન લેવા દો.
• નકલી યુટિલિટી કર્મચારીઓ. વીજળી, પાણી કે ગેસના કર્મચારી બનીને આવતા લોકો તમારા ઘરમાં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે. ઓળખપત્ર માગો અને કંપનીને ફોન કરીને ચકાસો.

છેતરપિંડીની ફરિયાદ ક્યાં કરવી¶

ફરિયાદ કરવાથી ઠગ લોકો તમારા પડોશીઓ સુધી પહોંચે તે પહેલાં અટકાવી શકાય છે. કોઈ પણ સંદેશા, પાવતી, વિઝિટિંગ કાર્ડ અને ફોટા પુરાવા તરીકે સાચવી રાખો.

• પોલીસ ઘેર ઘેર ફરીને થતી છેતરપિંડી, ચોરી અને અધિકારી હોવાનો ડોળ કરનાર માટે.
• તમારી ગ્રાહક સુરક્ષા કચેરી કોન્ટ્રાક્ટરો અને ભાવવધારા માટે (અમેરિકામાં રાજ્યના એટર્ની જનરલ).
• સાચી સહાય એજન્સી તેના કર્મચારી હોવાનો ડોળ કરનાર કે સહાય માટે પૈસા માગનાર માટે (અમેરિકામાં FEMA હેલ્પલાઇન 1-800-621-3362).
• તમારા વીમાદાતાની છેતરપિંડી લાઇન એડજસ્ટર હોવાનો ડોળ કરનાર કે તમારી કપાતપાત્ર રકમ ભરી દેવાની ઓફર કરનાર માટે.
• તમારી બેંક કે મોબાઇલ મની પ્રદાતા જો તમારા ખાતામાંથી પૈસા ગયા હોય તો તરત.

તમારું સ્થાનિક પાનું તમે જ્યાં રહો છો ત્યાંના કટોકટી અને ગ્રાહક સંપર્કો આપે છે.

સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓ¶

• હરિકેન વીમા દાવા અને આપત્તિ સહાય
• પડી ગયેલાં ઝાડ, ચેઇનસો અને છતની તાડપત્રી
• હરિકેન પછી કેવી રીતે મદદ કરવી
• હરિકેન વીમો અને મહત્વના દસ્તાવેજો
• સત્તાવાર હરિકેન માહિતીના સ્ત્રોતો