Bão hình thành và hoạt động ra sao¶
Trang này giải thích cách bão hình thành và hoạt động bằng ngôn ngữ dễ hiểu, để bạn nắm được ý nghĩa của các bản dự báo và cảnh báo mà bạn nghe thấy. Đây là điểm khởi đầu cho các trang còn lại trong phần này.
Bão là gì¶
Bão (hurricane) là một cơn bão lớn, xoáy tròn, hình thành trên vùng biển ấm. Áp suất không khí ở tâm bão rất thấp, và gió xoáy vào phía tâm, càng vào gần càng mạnh.
Cùng một loại bão có tên gọi khác nhau trên thế giới: hurricane ở Đại Tây Dương và đông Thái Bình Dương, typhoon ở tây Thái Bình Dương, cyclone ở Ấn Độ Dương. Một cơn bão được gọi là hurricane khi sức gió duy trì mạnh nhất đạt 119 km/h (74 mph). Dưới mức đó, nó là bão nhiệt đới hoặc áp thấp nhiệt đới. Xem trang về các cấp bão.
Bão hình thành như thế nào¶
Bão cần nước biển ấm, thường ít nhất 27 độ C (80 độ F), cộng với không khí ẩm và một nhiễu động nhỏ để khởi phát. Nhiễu động đó thường là một cụm giông di chuyển từ bờ biển châu Phi ra khơi hoặc hình thành trong Vịnh Mexico.
Nước ấm làm nóng không khí phía trên. Không khí ấm và ẩm đó bốc lên, nguội đi và biến thành mây và mưa. Không khí từ xung quanh tràn vào thay thế, và chuyển động quay của Trái Đất khiến cả hệ thống xoay tròn.
Chừng nào bão còn ở trên vùng nước ấm, nó còn tiếp tục được tiếp sức và lớn mạnh. Bão suy yếu nhanh khi đi vào đất liền hoặc vùng nước lạnh hơn vì mất đi nguồn năng lượng đó. Gió mạnh trên cao trong khí quyển, gọi là gió đứt (wind shear), cũng có thể xé tan một cơn bão. Khi gió đứt yếu và nước ấm, bão có thể tăng hơn một cấp chỉ trong một ngày.
Các phần của cơn bão¶
Hầu hết các cơn bão đều có ba phần giống nhau.
Mắt bão là vùng tâm yên tĩnh, rộng từ vài kilômét đến hơn 50 kilômét (30 dặm). Bên trong mắt bão, gió lặng đi và trời có thể quang. Sự yên tĩnh này chỉ tạm thời, và nửa bên kia của cơn bão có thể ập đến trong vài phút. Xem cần làm gì khi ở trong mắt bão.
Thành mắt bão là vòng giông cao lớn bao quanh mắt bão. Đây là nơi có gió mạnh nhất và mưa lớn nhất trong toàn cơn bão.
Các dải mưa xoáy ra ngoài từ thành mắt bão, đôi khi kéo dài hàng trăm kilômét (hàng trăm dặm). Chúng mang theo những đợt mưa lớn, gió giật và thường có lốc xoáy. Dải mưa có thể đến chỗ bạn nhiều giờ trước khi tâm bão đến và có thể kéo dài rất lâu sau khi tâm bão đi qua.
Vì sao kích thước và tốc độ quan trọng không kém cấp bão¶
Cấp bão chỉ cho bạn biết một điều: sức gió mạnh nhất là bao nhiêu. Nó không cho biết cơn bão lớn đến đâu hay di chuyển nhanh hay chậm. Hai yếu tố này thường quyết định mức độ thiệt hại mà bão gây ra.
Một cơn bão lớn đẩy nhiều nước biển hơn về phía trước, nghĩa là nước dâng do bão cao hơn và rộng hơn. Nó cũng trải gió mạnh trên diện tích lớn hơn, trong thời gian dài hơn. Một cơn bão Cấp 4 nhỏ có thể gây tổng thiệt hại ít hơn một cơn bão Cấp 2 rất lớn.
Tốc độ di chuyển là yếu tố còn lại. Bão di chuyển nhanh sẽ đi qua và biến mất nhanh. Bão di chuyển chậm hoặc dừng lại có thể trút lượng mưa sâu hơn nửa mét (2 feet) xuống cùng một khu dân cư trong vài ngày, và một số trận lụt tồi tệ nhất trong những thập kỷ gần đây đến từ những cơn bão ngừng di chuyển.
Đọc toàn bộ dự báo, không chỉ con số
Hãy xem kích thước vùng gió, tốc độ di chuyển, lượng mưa dự kiến và dự báo nước dâng. Chỉ nhìn vào cấp bão có thể khiến bạn chuẩn bị thiếu.
Đọc tiếp ở đâu¶
Mỗi trang trong phần này nói về một mảnh của bức tranh.
- Giải thích các cấp bão: thang Saffir-Simpson đo gì, mỗi cấp có thể gây ra gì, và vì sao nước giết nhiều người hơn gió.
- Theo dõi bão và cảnh báo bão: mỗi loại cảnh báo nghĩa là gì, cần làm gì khi nghe thấy, và làm sao để chắc chắn cảnh báo đến được với bạn.
- Các mối nguy hiểm của bão: nước dâng do bão, gió, lũ lụt do mưa trong đất liền, lốc xoáy, dòng chảy xa bờ, và những nguy hiểm sau bão.
- Cách đọc hình nón dự báo: hình nón cho thấy gì, bỏ sót gì, và tìm dự báo đáng tin cậy ở đâu.
- Mùa bão là khi nào: ngày bắt đầu và kết thúc mùa bão, những tháng cao điểm, những vùng có nguy cơ, và danh sách kiểm tra đầu mùa.