Kouma ouragan marse¶

Sa paz-la explik kouma ouragan marse an langaz sinp, pou ki bann previzion ek avertisman ki ou tande ena sans. Tou seki isi aplik osi pou tifon ek siklonn, parski se mem tanpet. Se pwin depar pou lezot paz dan sa seksion-la.

Vit-vit¶

• Enn ouragan se enn tanpet byin gro ki tourne, ki form lor dilo losean so ek ki gagn so lenerzi depi sa dilo-la.
• Pli pir divan dan serk otour lizie kalm, me bann ban lapli ariv plizier santenn kilomet (plizier santenn miles) pli lwin.
• Dilo depi lamare siklonik ek lapli koz laplipar lamor, pa divan.
• Grander, vites ek kantite lapli osi inportan ki nimero kategori.
• Ou servis meteorolozik nasional ek bann ofisie lokal dir ou ki pou fer. Swiv zot.

Ki enn ouragan ete¶

Enn ouragan se enn gro tanpet ki tourne ki form lor losean tropikal so. Presion ler dan so sant byin ba, ek divan tourn an spiral ver sa sant-la, an vinn pli vit kan zot pe ale.

Mem tanpet ena diferan nom dan diferan losean: ouragan dan Atlantik ek dan les ek sant Pasifik, tifon dan lwes Pasifik, ek siklonn dan Losean Indien ek otour Lostrali ek Sid Pasifik. Bann siantifik apel zot tou siklonn tropikal. Nou paz lor tifon, siklonn ek ouragan atraver lemonn explik bann nom, bann rezion, ek kouma sakenn averti dimounn.

Dan Atlantik ek les Pasifik, enn tanpet apel ouragan kan so divan sotni pli for ariv 119 km/h (74 mph). Anba sa, li enn tanpet tropikal ou enn depresion tropikal. Lezot pei servi zot prop lesel, get kategori ouragan.

Kouma enn ouragan forme¶

Ouragan bizin dilo losean so, zeneralman omwin apepre 26.5 degre Celsius (80 degre Fahrenheit), avek ler imid, divan feb dan lo latmosfer, ek enn group loraz pou koumanse. Dan Atlantik, boukou koumans kouma bann vag tanpet ki al ver lwes depi Lafrik. Dan lwes Pasifik ek Losean Indien, boukou koumans dan sintir loraz pre ar mousson.

Dilo so sof ler ki lor li. Sa ler so ek imid-la monte, refrwadi, ek vinn niaz ek lapli, ki larg plis lasaler ek fer ler-la mont pli vit. Plis ler rant depi bann kote pou ranplas li, ek rotasion later fer tou sistem-la tourne.

Parski rotasion later neseser, sa bann tanpet-la preske zame form lor lekwater limem. Dan lemisfer nor zot tourn dan sans kontrer zegwi pandil. Dan lemisfer sid, otour Lostrali, Fidji, Madagaskar ek Mozanbik, zot tourn dan sans zegwi pandil.

Kouma enn ouragan grandi ek mor¶

Tan ki tanpet-la res lor dilo so avek divan feb lor li, li kontinie nouri li ek li kapav grandi. Kan kondision bon, enn tanpet kapav vinn pli for par plis ki enn kategori dan enn sel zour, ki bann previzionis apel intansifikasion rapid.

Enn tanpet feblir kan li pas lor later ou lor dilo pli fre, parski li perdi so karbiran. Divan for dan lo latmosfer, apel wind shear, kapav osi desir li. Me enn tanpet ki pe feblir pa enn tanpet san danze. Li kapav ankor larg enn gran kantite lapli, ek tanpet ki al lwin depi tropik kapav vinn bann gro tanpet for enn lot kalite ki anmenn divan ek lapli dan plas kouma Kanada Atlantik, Zapon ek Nouvel Zeland.

Bann parti enn ouragan¶

Laplipar ouragan ena mem trwa parti.

Lizie siklonn se sant kalm, depi enn de kilomet ziska plis ki 50 kilomet (30 miles) larz. Andan, divan bese ek lesiel kapav vinn kler. Sa kalm-la tanporer, ek lot kote tanpet-la kapav ariv dan enn de minit, avek divan ki soufle dan direksion kontrer. Get ki pou fer dan lizie siklonn.

Miray lizie siklonn se serk gran loraz otour lizie. Li ena divan pli for ek lapli pli gro dan tou tanpet-la.

Bann ban lapli tourn an spiral depi miray lizie, parfwa lor plizier santenn kilomet (plizier santenn miles). Zot anmenn gro lapli brisk, rafal divan ek tornad. Bann ban lapli kapav ariv kot ou plizier erdtan avan sant-la, ek zot kapav kontinie vini lontan apre ki li finn pase.

Kifer grander ek vites osi inportan ki kategori¶

Kategori dir ou enn sel zafer: ki lafors pli gro divan ena. Li pa dir ou ki grander tanpet-la ni ki vites li pe avanse, ek sa de zafer-la souvan deside konbien dega enn tanpet fer.

Enn gro tanpet pous plis dilo lamer divan li, ki vedir enn lamare siklonik pli gro ek pli larz. Li osi etal divan for lor enn rezion pli gran, pou pli lontan. Enn ti Kategori 4 kapav fer mwin dega total ki enn byin gro Kategori 2.

Vites avansman se lot parti. Enn tanpet ki avanse vit pase ek kontinie so semin, me li kapav anport divan for pli lwin andan later. Enn tanpet ki rampe ou ki aret kapav larg plis ki enn mwatie met (2 feet) lapli lor mem plas pandan plizier zour, ek serten pli pir inondasion ki finn zame anrezistre ti sorti depi tanpet ki ti aret avanse. Get tanpet ki dire lontan pou kouma res an sekirite pandan plizier zour.

Ki enn ouragan fer kan li ariv kot ou¶

Ou pa santi enn ouragan tou enn kou. Li monte pandan plizier erdtan, ek sak etap dimann diferan aksion.

Dan sa seksion-la¶

Sak paz dan sa seksion-la koz lor enn parti tablo-la.

• Tifon, siklonn ek ouragan atraver lemonn: bann nom, basin losean, sezon, kisannla donn nom tanpet, ek kouma sistem avertisman sak rezion marse.
• Bann kategori ouragan explike: seki lesel Saffir-Simpson ek lesel lezot pei mezire, ek kifer dilo touy plis dimounn ki divan.
• Veye kont avertisman ouragan: ki sak lalert vedir, kouma avertisman diferan dapre pei, ek kouma gagn lalert.
• Danze ouragan: lamare siklonik, divan, inondasion lapli, glisman terin, tornad, kouran retour, ek danze apre tanpet.
• Kouma lir enn konn previzion: seki konn-la ek lezot kart trazektwar montre, seki zot pa montre, ek ki previzion pou fer konfians.
• Kan sezon ouragan ete: dat sezon pou sak losean, mwa pik, kisannla an risk, ek enn lalis koumansman sezon.

Lezot gid¶

• Kont arebour ouragan: ki pou fer 5 zour ziska 1 zour avan
• Fer enn plan ouragan pou fami
• Lalis materyel pou ouragan
• Konn ou zonn evakiasion
• Gloser ouragan