Ouragan ki avans dousman ek plizir zour lapli¶
Ouragan, tifon, ek siklonn tropikal se mem kalite tanpet, me zot ena diferan nom dan diferan lose. Tou seki dan sa gid la aplike pou zot tou.
Si enn tanpet dousman finn bloke lor ou, prevwar pou res kot ou ete pandan plizir zour. Bwar seki ou bizin, zer ou manze ek ou kouran, kontinie ekout avertisman inondasion ek glisman terin, ek res pare pou bouze si dilo monte ouswa si enn pant pre ar ou koumans lager.
Serten ouragan, tifon ek siklonn avans byin dousman ouswa aret lor plas. Zot divan kapav diminie, me lapli kontinie tonbe pandan plizir zour. Sa lapli-la inond lariviyer ek koumans glisman terin lontan apre ki divan pli for finn ale. Sa paz-la ed ou pas sa zour par zour.
Si ou fer zis trwa zafer¶
- Bwar dilo ki ou bizin. Pa rasionn dilo pou bwar. Zer ou manze ek ou kouran olie.
- Get dilo ek pant otour ou, lizour kouma lanwit. Lariviyer ek flan montagn se prinsipal danze apre divan.
- Bouz boner si dilo monte ver ou ouswa si enn pant montre sinp ki li pe glise. Pa atann ki li vinn pli pir.
Kifer tanpet dousman danzere¶
Tanpet pli dousman ek pli gran amenn plis lapli. Enn tanpet ki aret lor plas kapav fer lapli tonbe lor mem landrwa pandan enn, de ouswa trwa zour. Lapli lor montagn apre koule dan lariviyer, ki kapav kontinie monte pandan plizir zour apre ki tanpet-la finn ale.
Inondasion se prinsipal danze siklonn tropikal pou dimounn ki res lwin ar lakot. Landrwa ar koline ek montagn osi fer fas ar glisman terin ek koule debri, ki se lariviyer labou, ros ek pie dibwa ki desann vit. Sa arive depi Karaib ek Lamerik Santral ziska Filipinn, Taiwan, Zapon, sid Lasinn, Lind, Sri Lanka, Myanmar ek Madagaskar.
Enn tanpet ki pe febli pa enn tanpet san danze. Enn tanpet tropikal ouswa seki res enn ouragan kapav amenn otan lapli ki enn for. Swiv avertisman lapli, inondasion ek glisman terin ou servis meteorolozik nasional, pa zis kategori divan.
Ou plan sak zour¶
Fer parey sak zour. Enn rotinn gard tou dimounn an sekirite ek pli kalm.
Sak bomatin¶
- Ekout dernie previzion ek avertisman pou lapli, lariviyer ek glisman terin.
- Kont ou dilo ek ou manze, ek get ou plan pou lazourne (get bann tablo anba).
- Get lasante, medikaman ek bezwin sak dimounn. Demann zot kouma zot finn dormi.
- Get lariviyer, ti-lariviyer ouswa dren pli pre ar ou depi enn landrwa an sekirite andan. Note nivo-la.
- Get miray, planse ek plafon pou nouvo fant, imidite ouswa kot pe bese.
- Desid plan sarz pou telefonn ek lalimier pou zordi.
Sak de-trwa erdtan¶
- Ekout nouvel. Ekrir ler ek seki bann lotorite finn dir.
- Get nivo dilo deor ek planse andan.
- Fer tou dimounn bwar.
- Get si pant, miray ek pie dibwa pre ar lakaz pe bouze.
Sak aswar¶
- Met ou sak evakiasion, soulie, tors ek telefonn kot ou pou lanwit.
- Antann zot kisannla res reveye ek kan zot sanze.
- Antann zot kot zot pou ale ek kouma zot pou ariv laba si zot bizin ale dan nwar.
- Avoy enn pti mesaz ar fami ki lwin ar ou landrwa pou dir ki ou byin.
Dilo: bwar seki ou bizin¶
Pa rasionn dilo pou bwar sof si bann lotorite dir ou fer sa. Bwar seki ou bizin sak zour. Swaf ek lasaler fer dimounn tom malad vit, ek dezidratasion fer li pli difisil pou reflesir dan enn irzans. Olie, diminie bezwin dilo ou lekor: res fre, repoze ek evit travay dir dan lasaler.
Prevwar omwin 4 lit (1 galon) par dimounn par zour pou bwar ek lave baz. Zanfan, mama ki pe donn tete, dimounn malad ek tou dimounn dan enn klima so bizin plis.
| Servi | Priorite | Kouma fer li dire |
|---|---|---|
| Bwar ek dile baba | Premie | Zame diminie li. Servi zis dilo prop |
| Kwit manze | Dezieme | Swazir manze ki pa bizin dilo |
| Lav lame | Trwazieme | Servi dezinfektan lame ek linget, ek enn pti tas dilo |
| Lav lavaysel | Katrieme | Servi lasiet papie ouswa enn lasiet sakenn, swiye prop |
| Tir sas kabinn | Dernie | Servi dilo ben, dilo lapli ouswa dilo ki finn servi, ouswa enn kabinn bake |
Dilo ki ou kapav pa kone ou ena¶
- Dilo ki ou ti stoke dan ben ouswa bake avan tanpet, pou tir sas ek lave
- Dilo dan rezervwar ou sofe-dilo, kan li finn refrwadi, si dilo inondasion pa finn ariv ziska li
- Glason fonn ki ti fer ar dilo ki bon pou bwar
- Dilo kler dan rezervwar kabinn (pa dan bol), si pena prodwi netwayaz ladan
- Likid dan bwat fri ek legim
Zame bwar dilo ki sorti dan radiater ouswa sofaz lakaz.
Fer dilo bon pou bwar¶
Si ou pa sir ki ou dilo bon, fer li bon avan ou bwar li, kwit manze ar li ouswa bros ou ledan. Swiv nenport ki avi pou bwi dilo ki sorti kot bann lotorite lokal.
- Bwi li. Fer dilo kler bwi for pandan 1 minit, ouswa 3 minit pli o ki anviron 1,000 met (3,300 pie). Les li refrwadi. Bwi zis si ou kapav kwit manze andan san danze, zame ar enn barbekiou ouswa resho andan.
- Met zavel. Si ou pa kapav bwi, servi zavel lakaz ordiner, san parfin. Kantite depann lor so lafors, alor swiv boutey-la ouswa instriksion ou lazans lasante. Les li repoze omwin 30 minit avan ou bwar. Met de fwa dos-la si dilo-la trouble.
- Pa servi dilo inondasion. Dilo inondasion kapav ena dilo dezou ek prodwi simik ki bwi ek zavel pa pou tire.
Get Dilo ek manze pou plis, ek Sekirite manze ek dilo pou apre tanpet.
Manze: zer li, dan bon lord¶
Diferan ar dilo, adilt an bonn lasante kapav rasionn manze san danze pandan enn de-trwa zour. Pa rasionn manze pou zanfan, fam ansint ouswa ki pe donn tete, ouswa dimounn malad. Gard repa regilie, mem si zot pti. Enn bwason so ouswa enn pti manze ki ou abitie ed lemoral.
Manze dan sa lord-la:
- Manze dan frizider avan. Enn frizider ferme gard manze fre pandan anviron 4 erdtan san kouran. Apre sa, manze ki gate vit kouma laviann, pwason, dizef, dile ek manze ki ti reste pa bon kan li finn res pli so ki 4 °C (40 °F) pandan 2 erdtan. Kan ou ena dout, zete.
- Manze dan frizer apre. Enn frizer ranpli gard so tanperatir pandan anviron 48 erdtan, ek enn ki mwatie ranpli pandan anviron 24 erdtan, si ou gard laport ferme. Kwit ouswa manz manze dezele pandan ki li ankor ena kristal lagla ouswa li ankor fre.
- Manze ki gard lor etazer an dernie. Manze an bwat, fri sek, nwazet, biskwi, beur pistas ek repa pare pou manze gard pandan plizir zour.
Ouver frizider ouswa frizer mwins souvan posib. Prevwar seki ou pou tire avan ou ouver li, apre ferm laport vit.
| Nomb zour | Plan apepre pou sak adilt |
|---|---|
| Zour 1 | Manze frizider, ek repa normal |
| Zour 2 | Manze frizer pandan ki li ankor fre, ek manze ki gard lor etazer |
| Zour 3 ek apre | Manze ki gard lor etazer, an pli pti repa si stok pe bese |
Kwit manze san danze ouswa pa kwit ditou
Zame servi enn barbekiou sarbon, resho kanpinn ouswa zenerater andan ouswa dan enn garaz, mem ar lafnet ouver. Monoxid karbonn kapav touy dan enn de-trwa minit. Si ou pa kapav kwit manze san danze, manz manze ki pa bizin kwit. Get si nenport ki dimounn pre ar enn laparey ki bril karbiran gagn mal latet, latet vire, lanoze ouswa konfizion, ek amenn zot dan ler fre tousuit.
Kouran: fer li dire plizir zour¶
Prevwar ki kouran pou koupe pandan tou sa letan-la ek pandan enn de-trwa zour apre. Fer enn bidze kouran sinp ek respekte li.
- Gard enn telefonn byin sarze ek tengn. Se ou telefonn irzans.
- Servi lezot telefonn lor mod ekonomi batri, ar lalimier ba, Bluetooth ek lokalizasion tengn.
- Get mesaz a ler fix, kouma bomatin, midi ek aswar, olie tou lazourne.
- Avoy mesaz olie apele. Avoy enn mesaz ar plizir dimounn alafwa.
- Servi enn radio ar batri ouswa ar manivel pou nouvel, pa ou telefonn.
- Servi enn sel lalanp lor latet ouswa enn sel tors alafwa, ek tengn li kan ou pa bizin li.
- Sarz depi enn loto zis apre ki divan ek lapli finn aret ek bann lotorite dir ki pena danze pou sorti. Fer moter marse zis dan landrwa ouver, zame dan enn garaz.
- Servi pti sarzer soler dan enn lafnet si ou ena.
Si enn dimounn depann lor kouran pou oksizenn, laparey pou respire ouswa lezot laparey medikal, apel ou nimero irzans lokal avan batri vinn feb. Bann lotorite kapav kapav amenn zot dan enn landrwa ki ena kouran. Gard medikaman ki bizin res dan frizider kouma insilinn dan enn glasier ar lagla ouswa dilo fre, ek demann enn farmasien apre si zot ankor bon. Get Kouran ek lalimier ek Koupir kouran.
Res kot ou ete san danze¶
Gard lakaz osi sek ek an sekirite ki ou kapav¶
- Met bake ouswa kasrol anba kot pe koule, ek vid zot avan zot debord.
- Mont zafer ki ena valer, dokiman, medikaman ek laparey elektronik lor enn etazer o ouswa letaz anler.
- Gard dren pre ar laport prop si ou kapav fer li depi andan ouswa depi enn laport ki abrite.
- Res deor bann lasam kot dilo finn ariv ziska priz ouswa fil.
- Res lwin ar nenport ki plafon ki pe bese ouswa ki tranpe. Li kapav tonbe.
- Ferm lafnet kase ar enn laport, plastik ouswa enn plans depi andan si pena danze.
Pa mont lor lakouvertir pou ranz fwit pandan tanpet. Atann ki divan ek lapli aret ek bann lotorite dir ki pena danze. Get Pie dibwa ek prela.
Res prop ek an bonn lasante¶
- Lav lame ar savon ek dilo prop, ouswa dezinfektan lame, avan manze ek apre kabinn.
- Gard bake kabinn kouver ek lwin ar landrwa kot zot viv. Met salte dan de sak ek atas li byin.
- Sanz ou linz ek soset ar linz sek kan ou kapav. Lapo imid ek lipie mouye vinn fermal ek gagn lenfeksion.
- Kontinie servi moustikier ouswa repulsif moustik si ena boukou moustik kot ou res.
- Gard koupir prop ek kouver, ek get zot sak zour pou rouz ouswa anflir.
Res fre ouswa res so¶
Dan landrwa so, lasaler rasanble andan kan kouran koupe ek lafnet ferme. Repoze dan lasam pli fre, bwar regilierman ek mouy enn latwal pou rafresi ou likou ek ou lebra. Get si dimounn aze, baba ek tou dimounn malad ena sinp maladi lasaler: boukou laswer, latet vire, mal latet, lanoze ouswa konfizion. Get Sekirite dan lasaler.
Dan landrwa pli fre ouswa aswar, linz mouye tir lasaler ou lekor. Anvlop ou dan kouvertir sek ek asiz pre ar kanmarad.
Lariviyer ki monte ek inondasion soudin¶
Lapli pa bizin tonbe lor ou pou inond ou. Lapli dan montagn pli lao kapav amenn enn inondasion dan ou lariviyer plizir erdtan plitar, anba enn lesiel kler. Inondasion soudin souvan vinn dan 6 erdtan apre enn lapli for, parfwa dan enn de-trwa minit. Inondasion lariviyer kapav monte pandan plizir zour.
Get sa bann sinp-la:
- Lariviyer, ti-lariviyer ouswa dren pre ar ou pe monte vit ouswa finn vinn labou ek ranpli ar brans.
- Dilo pe remont par dren dan planse ouswa par kabinn.
- Bann lotorite anons enn avertisman inondasion ouswa dir dimounn lelong ou lariviyer pou ale.
- Ou tann enn gronnman ki sorti pli lao lariviyer.
Si enn sa bann zafer-la arive, azir. Si bann lotorite dir ou ale ek semin-la an sekirite, al lor enn landrwa pli o aster. Si ou pa kapav ale san danze, al lor letaz pli o ek swiv Inondasion pandan enn ouragan.
Zame travers dilo ki pe kouran
Dilo ki pe kouran ki ena zis 15 santimet (6 pous) profonder kapav fer ou tonbe, ek 30 santimet (1 pie) kapav fer enn loto flote. Zame kondir ni mars atraver enn semin, pon ouswa pasaz lariviyer inonde, mem enn ki ou travers sak zour. Fer demi-tour.
Glisman terin dan landrwa ar koline¶
Lapli long ek for tranp dan pant ziska ki zot lager. Glisman terin kapav arive pandan tanpet ouswa enn ouswa de zour apre ki lapli aret. Boukou dimounn ki mor dan glisman terin ti pe dormi, alor lanwit se moman pli danzere.
Kone si ou an risk¶
Ou plis an risk si ou res:
- o pie ouswa lao enn pant raid, enn falez ouswa enn talis semin
- pre ar enn miray soutenman
- dan enn vale etrwat ouswa lelong enn lariviyer montagn
- anba enn pant kot zot finn tir pie dibwa ouswa kot glisman finn deza arive avan
Si bann lotorite finn mark ou landrwa kouma enn zonn glisman terin ouswa dezas sediman, ouswa si zot anons enn avertisman glisman terin, pran li o serye. Hong Kong difiz enn Landslip Warning (avertisman glisman terin) lor radio ek televizion, ek Zapon anons lalert dezas sediman.
Ailer, ou servis meteorolozik nasional ouswa ou lazans nasional pou dezas anons avertisman-la. Ou paz led lokal montre sours ofisiel.
Sinp danze¶
Ale tousuit si ou trouve, tande ouswa santi enn sa bann zafer-la. Bann sinp pa touletan paret, alor enn avertisman bann lotorite ase kouma rezon pou azir.
| Get si ena | Ekoute ek santi si ena |
|---|---|
| Nouvo fant dan later, miray, planse ouswa miray soutenman | Enn gronnman ki pe vinn pli for |
| Pti ros ouswa later ki pe tonbe depi enn pant | Pie dibwa ki pe kase ouswa rasinn ki pe desire |
| Dilo ki pe sorti for ouswa pe swinte dan enn pant | Gro ros ki pe tap ant zot |
| Dilo lariviyer ouswa pwi ki pe vinn labou | Enn lodeur later pouri |
| Enn lariviyer ki bes tousala mem si lapli kontinie tonbe, ouswa ki monte vit | |
| Later ki gonfle o pie enn pant | |
| Pie dibwa, poto, lakloz ouswa miray ki pe panse | |
| Laport ouswa lafnet ki tousala pe kole ouswa bloke |
Si enn lariviyer bes tousala pandan ki lapli pe tonbe ankor
Enn lariviyer ki bese ouswa aret koule pandan ki lapli kontinie tonbe kapav bloke par enn glisman terin pli lao. Sa blokaz-la kapav pete ek avoy enn inondasion labou ek ros dan vale. Kit fon vale-la ek al lor enn landrwa pli o, lwin ar kanal lariviyer, aster.
Ki pou fer pandan lapli for¶
- Res reveye ek atantif, ouswa dormi sakenn so tour ar enn adilt touletan reveye.
- Gard enn radio ar batri alimen pou avertisman glisman terin ek inondasion.
- Servi lasam lor letaz anler ek lor kote lakaz ki pli lwin ar pant-la.
- Pa mars ni kondir pre ar pant raid, miray soutenman ouswa talis semin. Evit semin montagn ki ena pano glisman terin.
- Zame travers enn semin kot dilo ouswa labou pe koule lor la.
- Ale si bann lotorite dir ou, ouswa si ou pa santi ou an sekirite pou reste. Ale boner pandan lazourne boukou pli an sekirite ki ale aswar.
Si enn glisman terin pe vini¶
Sorti dan so semin tousuit. Al lor kote atraver pant-la, lwin ar koule-la, ek mont anler si ou kapav. Pa kour desann devan li. Si ou pa kapav sorti dan lakaz, al lor enn letaz anler lor kote ki lwin ar pant-la, rant anba enn latab solid ek kouver ou latet.
Apre enn glisman terin, res lwin ar landrwa-la. Souvan lezot glisman swiv. Rapor li ar ou nimero irzans lokal, ek averti vwazin si ou kapav fer li san danze.
Gard lemoral¶
Plizir zour labrwi, nwar ek latant fatig dimounn. Pti rotinn ed boukou.
- Gard ler fix pou repa, nouvel ek dormi. Mark bann zour lor papie.
- Donn tou dimounn enn travay: gardien dilo, dimounn ki ekout radio, gardien lalimier, dimounn ki okip zanfan ouswa zanimo.
- Partaz nouvel an grup, a ler fix, ek gard li kalm ek lor bann fe. Aret bann rimer.
- Zwe kart, rakont zistwar, lir for ouswa sante. Zanfan pli byin kan ena zwe ek enn plan.
- Repoze sakenn so tour. Dimounn fatige fer erer.
- Get vwazin par mesaz ouswa par apel depi enn laport, zame par sorti dan tanpet.
Gagn per, ankoler ouswa pa santi nanye se normal. Koz lor la.
Si ou ouswa enn dimounn ar ou santi ou pa kapav fer fas, kontakte enn liy led pou kriz ouswa dezas. Leta-Zini, Disaster Distress Helpline se 1-800-985-5990, ek ou kapav apel ouswa avoy mesaz 988 dan enn kriz. Pou lezot pei, get ou paz led lokal. Get Fer fas ek lasante mantal.
Kan pou bouze¶
Res kot ou ete souvan pli an sekirite pandan ki divan for. Pandan enn long tanpet, serten sanzman vedir li ler pou ale.
| Sitiasion | Ki pou fer |
|---|---|
| Bann lotorite donn lord pou ale, ek semin-la an sekirite | Al aster, par semin ki zot donne |
| Dilo lariviyer ouswa inondasion pe monte ver ou lakaz | Ale boner pou enn landrwa pli o si semin sek. Sinon, al lor letaz pli o |
| Sinp glisman terin pre ar ou lakaz | Ale tousuit, lwin ar pant ek kanal lariviyer |
| Batiman-la byin abime, pe pran dife ouswa pe ranpli ar gaz | Al dan batiman an sekirite pli pre |
| Enn dimounn bizin swin ki ou pa kapav donne | Apel ou nimero irzans lokal ek swiv zot konsey |
| Dilo, manze ouswa medikaman pou fini avan led kapav ariv | Demann bann lotorite lor pwin led ouswa sant refiz avan li fini |
Si ou ale:
- Ale pandan lazourne si ou kapav, ek avan semin inonde.
- Dir kikenn kot ou pe ale ek kan ou panse ou pou ariv.
- Pran ou sak evakiasion, dilo, medikaman, dokiman, telefonn, sarzer ek zanimo lakaz.
- Ferm kouran lor swis prinsipal si li sek ek pena danze pou atrap li.
- Servi semin ki bann lotorite donn ou. Evit semin montagn, pasaz lariviyer ek kot semin desann ba.
- Fer demi-tour devan nenport ki dilo lor semin ouswa nenport ki labou ouswa ros lor enn semin lor pant.
Get Evakie san danze ek Sant refiz piblik.
Kan lapli finn aret enfin¶
Danze pa fini kan lesiel kler. Lariviyer pli ba kapav kontinie monte pandan plizir zour. Pant res tranpe ek kapav ankor glise. Res deor dilo inondasion, kontinie ekout bann lotorite, ek pa retourn dan enn landrwa ki ti evakie ziska ki zot dir ki pena danze.
Lir Apre ouragan, Premie zour apre tanpet ek Risk pou lasante apre enn tanpet.