Afā ʻoku ʻalu māmālie mo e ngaahi ʻaho ʻuha¶
Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.
Kapau ʻoku tuʻu maʻu ha afā māmālie ʻi ʻolunga ʻiate koe, palani ke nofo pē ʻi ho feituʻu ʻi ha ngaahi ʻaho. Inu ʻa e meʻa ʻoku ke fiemaʻu, fakasiʻisiʻi hoʻo meʻakai mo e ʻuhila, hokohoko atu hoʻo fanongo ki he ngaahi fakatokanga ki he lōmaki mo e holo ʻa e kelekele, pea mateuteu ke hiki kapau ʻoku hake ʻa e vai pe kamata ke holo ha tafungofunga ofi kiate koe.
ʻOku ngaʻolo pe tuʻu maʻu ʻa e ngaahi afā, taifuni mo e saikolone ʻe niʻihi. Mahalo ʻe holo ʻa e matangi, ka ʻoku hokohoko atu e tō ʻa e ʻuha ʻi ha ngaahi ʻaho. ʻOku fakalōmaki ʻe he ʻuha ko ia ʻa e ngaahi vaitafe pea kamata ʻa e holo ʻa e kelekele ʻo fuoloa hili ʻa e ʻosi ʻa e matangi mālohi taha. ʻOku tokoni ʻa e peesi ko ʻeni ke ke kātakiʻi ia ʻaho ki he ʻaho.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Inu ʻa e vai ʻoku ke fiemaʻu. ʻOua ʻe fakasiʻisiʻi ʻa e vai inu. Fakasiʻisiʻi ʻa hoʻo meʻakai mo e ʻuhila.
- Vakai ki he vai mo e ngaahi tafungofunga takatakai ʻiate koe, ʻaho mo e pō. Ko e ngaahi vaitafe mo e tafatafaʻaki moʻunga ʻa e fakatuʻutāmaki lahi hili ʻa e matangi.
- Hiki vave kapau ʻoku hake ʻa e vai ʻo ofi atu kiate koe pe ʻoku hā ʻi ha tafungofunga ha ngaahi fakaʻilonga ʻo e holo. ʻOua ʻe tatali ke kovi ange.
ʻUhinga ʻoku fakatuʻutāmaki ai ʻa e afā māmālie¶
ʻOku lahi ange ʻa e ʻuha mei he ngaahi afā māmālie ange mo lahi ange. ʻE lava ʻe ha afā ʻoku tuʻu maʻu ʻo tō ʻa e ʻuha ʻi he feituʻu tatau ʻi ha ʻaho ʻe taha, ua pe tolu. ʻOku tafe leva ʻa e ʻuha ʻi he ngaahi moʻunga ki he ngaahi vaitafe, ʻa ia ʻe lava ke hokohoko atu e hake ʻi ha ngaahi ʻaho hili ʻa e ʻosi ʻa e afā.
Ko e lōmaki ʻa e fakatuʻutāmaki lahi mei he afā fakatropika ki he kakai ʻoku nofo ʻi ʻuta. ʻOku fehangahangai foki ʻa e ngaahi feituʻu moʻungaʻia mo e holo ʻa e kelekele mo e tafe ʻa e veve, ʻa ia ko ha ngaahi vaitafe vave ʻo e pelepela, maka mo e ʻakau. ʻOku hoko eni mei he Kalipiane mo ʻAmelika Lotoloto ki Filipaini, Taiuani, Siapani, Siaina fakatonga, ʻInitia, Sīlangikā, Mianimā mo Matakasika.
ʻOku ʻikai ko ha afā malu ha afā ʻoku vaivai. ʻE lava ke ʻomi ʻe ha matangi mālohi fakatropika pe toenga ʻo ha afā ha ʻuha lahi ʻo tatau mo ha afā mālohi. Muimui ki he ngaahi fakatokanga ʻa ho potungāue ʻea fakafonua ki he ʻuha, lōmaki mo e holo ʻa e kelekele, ʻo ʻikai pē ki he kulupu ʻo e matangi.
Hoʻo palani fakaʻaho¶
Fai tatau ʻi he ʻaho kotoa pē. ʻOku tauhi ʻe ha founga maheni ʻa e taha kotoa ke malu pea nonga ange.
Pongipongi kotoa pē¶
- Fanongo ki he tomuʻa tala ʻea mo e ngaahi fakatokanga fakamuimui taha ki he ʻuha, vaitafe mo e holo ʻa e kelekele.
- Lau hoʻo vai mo e meʻakai, pea siviʻi hoʻo palani ki he ʻaho (vakai ki he ngaahi tēpile ʻi lalo).
- Siviʻi ʻa e moʻui lelei, faitoʻo mo e fiemaʻu ʻa e tokotaha kotoa. Fehuʻi pe naʻa nau mohe fēfē.
- Sio ki he vaitafe, kiʻi vaitafe pe luo vai ofi taha kiate koe mei ha feituʻu malu ʻi loto. Tohi hono māʻolunga.
- Siviʻi ʻa e ngaahi holisi, falikí mo e ʻaofi ki ha ngaahi mafahifahi foʻou, viku pe tōkalikali.
- Fili ʻa e palani ʻo e ʻaho ni ki hono chāsi ʻo e telefoni mo e maama.
ʻI ha ngaahi houa kotoa pē¶
- Fanongo ki he ongoongo fakamuimui. Tohi ʻa e taimi mo e meʻa naʻe lea ʻaki ʻe he kau ʻōfisa.
- Siviʻi ʻa e māʻolunga ʻo e vai ʻi tuʻa mo e falikí ʻi loto.
- Fakainu ʻa e taha kotoa.
- Sio ki he ngaahi tafungofunga, holisi mo e ʻakau ofi ki he fale pe ʻoku ngaue.
Efiafi kotoa pē¶
- Tuku hoʻo kato teuteu, sū, tōti mo e telefoni ʻi ho tafaʻaki ki he pō.
- Felotoi pe ko hai ʻe ʻā pea ʻafē ʻa e fetongi.
- Felotoi ki he feituʻu te mou ʻalu ki ai mo e founga te mou aʻu ai kapau kuo pau ke mou mavahe ʻi he poʻuli.
- Fekau ha pōpoaki nounou ʻe taha ki he fāmili ʻi tuʻa mei he feituʻu ke fakahā ʻoku ke sai.
Vai: inu ʻa e meʻa ʻoku ke fiemaʻu¶
ʻOua ʻe fakasiʻisiʻi ʻa e vai inu tukukehe kapau ʻoku tala atu ʻe he kau ʻōfisa. Inu ʻa e meʻa ʻoku ke fiemaʻu ʻi he ʻaho kotoa. ʻOku vave hono fakatupu mahaki ʻe he fieinua mo e vela, pea ʻoku fakafaingataʻaʻi ʻe he masiva vai ʻi he sino ʻa e fakakaukau ʻi ha tuʻunga fakatuʻutāmaki. Ka ʻi hono fetongi, fakasiʻisiʻi ʻa e fiemaʻu vai ʻa ho sino: nofo mokomoko, mālōlō, pea fakaʻehiʻehi mei he ngāue mālohi ʻi he vela.
Palani ki he lita ʻe 4 (kālani ʻe 1) ʻo ʻikai siʻi hifo ai ki he tokotaha ʻi he ʻaho ki he inu mo e fufulu fakaangamaheni. ʻOku fiemaʻu lahi ange ʻe he fānau, faʻē ʻoku fakahuhu, kakai puke, mo ha taha pē ʻi ha feituʻu ʻea vela.
| Ngāueʻaki | Fokotuʻutuʻu | Founga ke fakalōloa ai |
|---|---|---|
| Inu mo e huʻakau pēpē (formula) | ʻUluaki | ʻOua naʻa ke teitei fakasiʻisiʻi. Ngāueʻaki pē ʻa e vai maʻa |
| Feimeʻatokoni | Ua | Fili ha meʻakai ʻoku ʻikai fiemaʻu ha vai |
| Fufulu nima | Tolu | Ngāueʻaki ʻa e meʻa fakamaʻa nima (sanitizer) mo e pepa holoholo, mo ha kiʻi ipu vai |
| Fufulu peleti | Fā | Ngāueʻaki ha peleti pepa pe peleti ʻe taha ki he tokotaha, ʻo holoholo ke maʻa |
| Fakatafe ʻa e falemālōlō | Fakaʻosi | Ngāueʻaki ʻa e vai kaukau, vai ʻuha pe vai kuo ʻosi ngāueʻaki, pe ha falemālōlō pākete |
Vai mahalo ʻoku ʻikai te ke ʻilo ʻoku ʻi ai¶
- Vai naʻe tauhi ʻi he pāsini kaukau pe pākete kimuʻa ʻi he afā, ki he fakatafe falemālōlō mo e fufulu
- Vai ʻi he tangikē ʻo hoʻo misini fakamāfana vai, ʻi he taimi kuo mokomoko ai, kapau naʻe ʻikai aʻu ki ai ʻa e vai lōmaki
- Ngaahi foʻi ʻaisi kuo vaia naʻe ngaohi mei he vai malu
- Vai maʻa ʻi he tangikē ʻo e falemālōlō (ʻo ʻikai ko e ipu), kapau ʻoku ʻikai ha kemikale fakamaʻa ʻi ai
- Vai ʻi he fuaʻiʻakau mo e vesitapolo ʻi he kapa
ʻOua naʻa ke teitei inu vai mei he lētieta pe misini fakamāfana fale.
Fakamaluʻi ʻa e vai¶
Kapau ʻoku ʻikai te ke fakapapauʻi ʻoku malu hoʻo vai, fakamaluʻi ia kimuʻa pea ke inu, feimeʻatokoni ʻaki pe fufulu ho nifo. Muimui ki ha fanongonongo ke haka ʻa e vai mei he kau ʻōfisa fakalotofonua.
- Haka ia. Haka ʻa e vai maʻa kae ʻoua kuo lili lahi ʻo miniti ʻe 1, pe miniti ʻe 3 ʻi ʻolunga ʻi he mita nai ʻe 1,000 (fute ʻe 3,300). Tuku ke mokomoko. Haka pē kapau ʻoku ke lava ʻo feimeʻatokoni malu ʻi loto, ʻo ʻikai ʻaupito ʻaki ha meʻa tunu pe sitou ʻi loto fale.
- Fakamaʻa ʻaki ʻa e pilisi (bleach). Kapau ʻoku ʻikai te ke lava ʻo haka, ngāueʻaki ha pilisi fakaʻapi angamaheni ʻoku ʻikai ha nanamu. ʻOku makatuʻunga ʻa e lahi ʻi hono mālohi, ko ia muimui ki he hina pe ki he fakahinohino ʻa ho kautaha moʻui. Tuku ke tuʻu ʻo miniti ʻe 30 ʻo ʻikai siʻi hifo ai kimuʻa pea inu. Fakaua ʻa e lahi kapau ʻoku ʻuli pe taʻe ʻasi ʻa e vai (cloudy).
- ʻOua ʻe ngāueʻaki ʻa e vai lōmaki. ʻE lava ke ʻi he vai lōmaki ʻa e ʻuli mei he falemālōlō mo e kemikale ʻoku ʻikai toʻo ʻe he haka mo e pilisi.
Vakai ki he Vai mo e meʻakai ki ha toe fakamatala, mo e Malu ʻa e meʻakai mo e vai ki he hili ʻa e afā.
Meʻakai: fakasiʻisiʻi, ʻi he fokotuʻutuʻu totonu¶
ʻOku kehe mei he vai, ʻe lava ke fakasiʻisiʻi malu ʻa e meʻakai ʻi ha ngaahi ʻaho ʻe he kakai lalahi moʻui lelei. ʻOua ʻe fakasiʻisiʻi ʻa e meʻakai ki he fānau, fefine feitama pe fakahuhu, pe kakai puke. Tauhi ke fakaʻaho maʻu pē ʻa e kai, neongo ʻoku siʻisiʻi. ʻOku tokoni ha inu māfana pe ha meʻakai iiki maheni ki he loto.
Kai ʻi he fokotuʻutuʻu ko ʻeni:
- ʻUluaki ʻa e meʻakai mei he pusaʻaisi. ʻOku tauhi ʻe ha pusaʻaisi tāpuni ʻa e meʻakai ke momoko ʻi he houa nai ʻe 4 taʻe ha ʻuhila. Hili ia, ko e meʻakai ʻoku vave ʻauʻau hangē ko e kakano, ika, fuaʻimoa, huʻakau mo e toenga meʻakai ʻoku ʻikai malu ia ʻi he taimi kuo ʻi ʻolunga ai ʻi he 4 °C (40 °F) ʻi he houa ʻe 2. Kapau ʻoku ke veiveiua, lī ia.
- Hoko ki ai ʻa e meʻakai mei he fakaʻaisi (freezer). ʻOku tauhi ʻe ha fakaʻaisi fonu hono momoko ʻi he houa nai ʻe 48, pea ko e fakaʻaisi fonu vaeua ʻi he houa nai ʻe 24, kapau ʻoku ke tauhi ke tāpuni ʻa e matapā. Haka pe kai ʻa e meʻakai kuo vaia lolotonga ʻoku kei ʻi ai hano ʻaisi pe ʻoku kei momoko.
- Fakaʻosi ʻa e meʻakai tolonga. ʻOku tolonga ʻi ha ngaahi ʻaho ʻa e meʻakai ʻi he kapa, fuaʻiʻakau mōmoa, nati, pisikete, pata pīnati, mo e meʻakai kuo ʻosi teuteu ke kai.
Fakaava ʻa e pusaʻaisi pe fakaʻaisi ʻi he siʻi taha ʻoku ke lava. Palani ʻa e meʻa te ke toʻo kimuʻa pea ke fakaava, pea tāpuni vave ʻa e matapā.
| Fika ʻo e ngaahi ʻaho | Palani fakafuofua ki he tokotaha lahi taki taha |
|---|---|
| ʻAho 1 | Meʻakai mei he pusaʻaisi, mo e kai angamaheni |
| ʻAho 2 | Meʻakai mei he fakaʻaisi lolotonga ʻoku kei momoko, mo e meʻakai tolonga |
| ʻAho 3 mo hili ai | Meʻakai tolonga, ʻi ha kai siʻisiʻi ange kapau ʻoku siʻi ʻa e naunau |
Feimeʻatokoni malu pe ʻoua ʻe feimeʻatokoni
ʻOua naʻa ke teitei ngāueʻaki ha meʻa tunu malala, sitou kemi pe misini ʻuhila ʻi loto fale pe ʻi ha fale kā (garage), neongo ʻoku ava ʻa e ngaahi matapā sioʻata. ʻE lava ke tāmateʻi koe ʻe he kāponi monokisaiti ʻi ha ngaahi miniti. Kapau ʻoku ʻikai te ke lava ʻo feimeʻatokoni malu, kai ha meʻakai ʻoku ʻikai fiemaʻu ke haka. Tokanga ki he langa ʻulu, ninimo, fie lua pe puputuʻu ʻi ha taha ʻoku ofi ki ha meʻa ʻoku vela ai ha lolo, pea ʻave leva kinautolu ki he ʻea foʻou.
ʻUhila: tauhi ke tolonga ʻi ha ngaahi ʻaho¶
Palani ʻe mate ʻa e ʻuhila ʻi he taimi kotoa pea ʻi ha ngaahi ʻaho hili ai. Fai ha palani faingofua ki hono ngāueʻaki ʻo e ʻuhila pea muimui ki ai.
- Tauhi ha telefoni ʻe taha ke fonu ʻuhila kakato pea tāmateʻi. Ko hoʻo telefoni fakatuʻutāmaki ia.
- Ngāueʻaki ʻa e ngaahi telefoni kehe ʻi he founga fakasiʻisiʻi ʻuhila (low power mode), ngingila siʻi, pea tāmateʻi ʻa e Bluetooth mo e feituʻu (location).
- Vakai ki he ngaahi pōpoaki ʻi ha ngaahi taimi pau, hangē ko e pongipongi, hoʻatā mo e efiafi, ʻo ʻikai ʻi he ʻaho kakato.
- Fekau pōpoaki ʻo ʻikai telefoni. Fekau ha pōpoaki ʻe taha ki ha kakai tokolahi ʻi he taimi tatau.
- Ngāueʻaki ha letiō pateli pe letiō takai ʻaki ʻa e nima ki he ongoongo, ʻo ʻikai ko ho telefoni.
- Ngāueʻaki ha maama ʻulu pe tōti ʻe taha ʻi he taimi ʻe taha, pea tāmateʻi ia ʻi he taimi ʻoku ʻikai te ke fiemaʻu ai.
- Chāsi mei ha kā pē hili ʻa e tuʻu ʻa e matangi mo e ʻuha pea pehē ʻe he kau ʻōfisa ʻoku malu ke ʻalu ki tuʻa. Fakalele ʻa e misini ʻi he ʻataʻatā pē, ʻo ʻikai ʻaupito ʻi ha fale kā (garage).
- Ngāueʻaki ha kiʻi meʻa chāsi ʻaki ʻa e laʻā ʻi ha matapā sioʻata kapau ʻoku ʻi ai haʻo.
Kapau ʻoku fakafalala ha taha ki he ʻuhila ki he ʻokesikeni, naunau mānava pe ha ngaahi naunau fakafaitoʻo kehe, telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua kimuʻa pea siʻi ʻa e pateli. Mahalo ʻe lava ʻe he kau ʻōfisa ʻo hiki kinautolu ki ha feituʻu ʻoku ʻi ai ha ʻuhila. Tauhi ʻa e ngaahi faitoʻo ʻoku tauhi ʻi he pusaʻaisi hangē ko e ʻinisulini ʻi ha puha ʻaisi mo e ʻaisi pe vai momoko, pea fehuʻi ki ha tokotaha faleʻesi hili ia pe ʻoku kei lelei. Vakai ki he ʻUhila mo e maama mo e Mate ʻa e ʻuhila.
Nofo malu ʻi ho feituʻu¶
Tauhi ke mōmoa mo malu ʻa e fale ʻi he lelei taha ʻoku ke lava¶
- Tuku ha ngaahi pākete pe kulo ʻi lalo ʻi he ngaahi feituʻu ʻoku tulutulu, pea lilingi kimuʻa pea mahua.
- Hiki ʻa e ngaahi meʻa mahuʻinga, tohi, faitoʻo mo e naunau ʻuhila ki ha funga fakatoloka māʻolunga pe ha fungavaka ʻi ʻolunga.
- Tauhi ke ʻatā ʻa e ngaahi luo vai ofi ki he ngaahi matapā kapau ʻoku ke lava ʻo fai mei loto pe mei ha matapā ʻoku maluʻi.
- Nofo ʻi tuʻa mei he ngaahi loki kuo aʻu ai ʻa e vai ki he ngaahi fakahū ʻuhila pe uaea.
- Nofo mamaʻo mei ha ʻaofi ʻoku tōkalikali pe viku ʻaupito. ʻE lava ke tō.
- Tāpuni ʻa e ngaahi matapā sioʻata kuo fahi ʻaki ha matapā, palasitiki pe ha papa mei loto kapau ʻoku malu.
ʻOua ʻe kaka ki he ʻato ke monomono ʻa e tulutulu lolotonga ʻa e afā. Tatali kae ʻoua kuo tuʻu ʻa e matangi mo e ʻuha pea pehē ʻe he kau ʻōfisa ʻoku malu. Vakai ki he ʻAkau mo e tapolini.
Nofo maʻa mo moʻui lelei¶
- Fufulu nima ʻaki ʻa e koa mo e vai maʻa, pe meʻa fakamaʻa nima, kimuʻa ʻi he kai pea hili ʻa e falemālōlō.
- Tauhi ke ʻufiʻufi ʻa e pākete falemālōlō pea ʻi tuʻa mei he feituʻu nofoʻanga. Faʻo ʻa e ʻuli ʻi ha kato ʻe ua pea haʻi ke tāpuni.
- Tui ha vala mo e sōkisi mōmoa ʻi he taimi ʻoku ke lava ai. ʻOku mamahi mo pipihi ʻa e kili viku mo e vaʻe viku.
- Hokohoko atu hono ngāueʻaki ʻa e kaliko namu pe faitoʻo tekeʻi namu kapau ʻoku lahi ʻa e namu ʻi ho feituʻu.
- Tauhi ke maʻa mo ʻufiʻufi ʻa e ngaahi kafo, pea siviʻi ia ʻi he ʻaho kotoa ki ha kulokula pe fuʻu.
Nofo mokomoko pe māfana¶
ʻI he ngaahi feituʻu vela, ʻoku tānaki ʻa e vela ʻi loto fale ʻi he taimi ʻoku mate ai ʻa e ʻuhila pea tāpuni ʻa e ngaahi matapā sioʻata. Mālōlō ʻi he loki mokomoko taha, inu maʻu pē, pea fakaviku ha tupenu ke fakamokomokoʻi ʻaki ho kia mo e nima. Tokangaʻi ʻa e kakai taʻumotuʻa, pēpē mo ha taha pē ʻoku puke ki ha ngaahi fakaʻilonga ʻo e puke ʻi he vela: kakava lahi, ninimo, langa ʻulu, fie lua pe puputuʻu. Vakai ki he Malu ʻi he vela.
ʻI he ngaahi feituʻu momoko ange pe ʻi he pō, ʻoku toʻo ʻe he vala viku ʻa e māfana mei ho sino. Kofukofu ʻaki ha kofu mohenga mōmoa pea nofo ofiofi fakataha.
Hake ʻa e vaitafe mo e lōmaki fakafokifā¶
ʻOku ʻikai fiemaʻu ke tō ʻa e ʻuha ʻiate koe ke ne lōmakiʻi koe. ʻE lava ʻe he ʻuha ʻi he ngaahi moʻunga ʻi ʻolunga ʻo ʻomi ha lōmaki ki ho vaitafe ʻi ha ngaahi houa ki mui, ʻi lalo ʻi ha langi maʻa. ʻOku faʻa haʻu ʻa e lōmaki fakafokifā ʻi loto ʻi he houa ʻe 6 ʻo e ʻuha lahi, ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻi loto ʻi ha ngaahi miniti. ʻE lava ke tupu ʻa e lōmaki mei he vaitafe ʻi ha ngaahi ʻaho.
Tokanga ki he ngaahi fakaʻilonga ko ʻeni:
- ʻOku hake vave ʻa e vaitafe, kiʻi vaitafe pe luo vai ofi kiate koe pe kuo pelepela pea fonu ʻi he ngaahi vaʻa ʻakau.
- ʻOku hake mai ʻa e vai ʻi he ngaahi luo vai ʻi he falikí pe ʻi he falemālōlō.
- ʻOku ʻoatu ʻe he kau ʻōfisa ha fakatokanga lōmaki pe tala ki he kakai ʻi he veʻe ho vaitafe ke mavahe.
- ʻOku ke fanongo ki ha ngungulu mei ʻolunga ʻi he vaitafe.
Kapau ʻe hoko ha taha ʻo ʻeni, ngāue. Kapau ʻoku tala atu ʻe he kau ʻōfisa ke ke mavahe pea ʻoku malu ʻa e hala, ʻalu ki ha feituʻu māʻolunga ange he taimi ni. Kapau ʻoku ʻikai te ke lava ʻo mavahe malu, hiki ki he fungavaka māʻolunga taha pea muimui ki he Lōmaki lolotonga ha afā.
ʻOua naʻa ke teitei kolosi ʻi ha vai tafe
ʻE lava ʻe ha vai tafe ʻoku loloto pē ʻaki ʻa e senitimita ʻe 15 (ʻinisi ʻe 6) ʻo tekeʻi koe mei ho vaʻe, pea ʻe lava ʻe he senitimita ʻe 30 (fute ʻe 1) ʻo fakatētē ha kā. ʻOua naʻa ke teitei fakaʻuli pe lue ʻo kolosi ʻi ha hala, halafakavaka pe kolosiʻanga vaitafe kuo lōmaki, neongo ko ha feituʻu ʻoku ke kolosi ai ʻi he ʻaho kotoa. Foki.
Holo ʻa e kelekele ʻi he ngaahi feituʻu moʻungaʻia¶
ʻOku fakavikuviku ʻe he ʻuha lahi mo fuoloa ʻa e ngaahi tafungofunga kae ʻoua kuo nau holo. ʻE lava ke hoko ʻa e holo ʻa e kelekele lolotonga ʻa e afā pe ʻi ha ʻaho ʻe taha pe ua hili ʻa e tuʻu ʻa e ʻuha. ʻOku mohe ʻa e tokolahi ʻo e kakai ʻoku mate ʻi he holo ʻa e kelekele, ko ia ko e pō ʻa e taimi fakatuʻutāmaki taha.
ʻIlo pe ʻoku ke ʻi ha fakatuʻutāmaki¶
ʻOku lahi ange hoʻo fakatuʻutāmaki kapau ʻoku ke nofo:
- ʻi he vaʻe pe tumuʻaki ʻo ha hifo tuʻu, tafungofunga pe feituʻu naʻe tā ai ha hala
- ofi ki ha holisi taʻofi kelekele
- ʻi ha teleʻa fāsiʻi pe ʻi he veʻe ha kiʻi vaitafe ʻi he moʻunga
- ʻi lalo ʻi ha hifo kuo tā ai ʻa e ʻakau pe naʻe hoko ai ha holo kimuʻa
Kapau kuo fakaʻilongaʻi ʻe he kau ʻōfisa ho feituʻu ko ha feituʻu holo kelekele pe fakatamaki ʻo e kelekele mo e maka, pe kapau ʻoku nau ʻoatu ha fakatokanga holo kelekele, tokangaʻi lelei ia. ʻOku fanongonongo ʻe Hongi Kongi ha Landslip Warning ʻi he letiō mo e TV, pea ʻoku ʻoatu ʻe Siapani ʻa e ngaahi fakatokanga ki he fakatamaki ʻo e kelekele mo e maka.
ʻI he ngaahi feituʻu kehe, ʻoku ʻoatu ʻa e fakatokanga ʻe ho potungāue ʻea fakafonua pe potungāue ki he fakatamaki. ʻOku fakahinohino ʻe hoʻo peesi tokoni fakalotofonua ki he ngaahi maʻuʻanga fakapuleʻanga.
Ngaahi fakaʻilonga fakatokanga¶
Mavahe leva kapau ʻoku ke sio, fanongo pe nanamu ki ha taha ʻo ʻeni. ʻOku ʻikai ke hā maʻu pē ʻa e ngaahi fakaʻilonga, ko ia ko ha fakatokanga mei he kau ʻōfisa ʻoku feʻunga pē ia ko ha ʻuhinga ke ngāue ai.
| Sio ki he | Fanongo mo nanamu ki he |
|---|---|
| Ngaahi mafahifahi foʻou ʻi he kelekele, holisi, falikí pe holisi taʻofi kelekele | Ha longoaʻa ngungulu ʻoku lahi ange |
| Ngaahi kiʻi maka pe kelekele ʻoku tō mei ha tafungofunga | ʻAkau ʻoku fasi pe aka ʻoku motu |
| Vai ʻoku pā mai pe mama mai mei ha tafungofunga | Ngaahi maka lalahi ʻoku fepaki |
| Vai ʻi he kiʻi vaitafe pe vai keli ʻoku pelepela | Ha nanamu ʻo e kelekele kuo popo |
| Ha kiʻi vaitafe ʻoku holo fakafokifā neongo ʻoku kei tō ʻa e ʻuha, pe hake vave | |
| Kelekele ʻoku puke hake ʻi he vaʻe ʻo ha tafungofunga | |
| ʻAkau, pou, ʻā pe holisi ʻoku tōngaʻa | |
| Ngaahi matapā pe matapā sioʻata ʻoku fakafokifā pē ʻo piki pe mau |
Kapau ʻoku holo fakafokifā ha kiʻi vaitafe lolotonga ʻoku kei ʻuha
Ko ha kiʻi vaitafe ʻoku holo pe tuʻu lolotonga ʻoku hokohoko atu e tō ʻa e ʻuha, mahalo kuo tāpuni ia ʻe ha holo kelekele ʻi ʻolunga. ʻE lava ke pā ʻa e meʻa ʻoku tāpuni ai pea ʻave ha lōmaki ʻo e pelepela mo e maka ki lalo ʻi he teleʻa. Mavahe mei he lalo ʻo e teleʻa pea ʻalu ki ha feituʻu māʻolunga ange ʻoku mamaʻo mei he hala ʻo e vai he taimi ni.
Meʻa ke fai lolotonga ʻa e ʻuha lahi¶
- Nofo ʻā mo tokanga, pe mohe fetongitongi ʻo tauhi maʻu pē ha tokotaha lahi ʻe taha ke ʻā.
- Tauhi ke moʻui ha letiō pateli ki he ngaahi fakatokanga holo kelekele mo e lōmaki.
- Ngāueʻaki ʻa e ngaahi loki ʻi he fungavaka ʻi ʻolunga pea ʻi he tafaʻaki ʻo e fale ʻoku mamaʻo taha mei he tafungofunga.
- ʻOua ʻe lue pe fakaʻuli ofi ki ha hifo tuʻu, holisi taʻofi kelekele pe feituʻu naʻe tā ai ha hala. Fakaʻehiʻehi mei he hala moʻunga ʻoku ʻi ai ha papa fakaʻilonga holo kelekele.
- ʻOua naʻa ke teitei kolosi ʻi ha hala ʻoku tafe ai ha vai pe pelepela ʻi ʻolunga.
- Mavahe kapau ʻoku tala atu ʻe he kau ʻōfisa, pe kapau ʻoku ke ongoʻi ʻoku ʻikai malu ke nofo. Ko e mavahe vave ʻi he ʻaho ʻoku malu lahi ange ia ʻi he mavahe ʻi he pō.
Kapau ʻoku haʻu ha holo kelekele¶
Hiki leva mei hono hala. ʻAlu fakatafaʻaki ʻo kolosi ʻi he tafungofunga, mamaʻo mei he tafe, pea hake ki ʻolunga kapau ʻoku ke lava. ʻOua ʻe lele hifo ki lalo ʻi muʻa ʻiate ia. Kapau ʻoku ʻikai te ke lava ʻo hū ki tuʻa mei he fale, ʻalu ki ha fungavaka ʻi ʻolunga ʻi he tafaʻaki ʻoku mamaʻo mei he tafungofunga, hū ki lalo ʻi ha tēpile mālohi, pea ʻufiʻufi ho ʻulu.
Hili ha holo kelekele, nofo mamaʻo mei he feituʻu. ʻOku faʻa hoko mai ha ngaahi holo kehe. Lipooti ia ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua, pea fakatokangaʻi ʻa e kaungāʻapi kapau ʻoku ke lava ʻo fai malu.
Tauhi ke mālohi ʻa e loto¶
ʻOku fakavaivaiʻi ʻa e kakai ʻe he ngaahi ʻaho ʻo e longoaʻa, poʻuli mo e tatali. ʻOku tokoni lahi ʻa e ngaahi kiʻi founga maheni.
- Tauhi ha ngaahi taimi pau ki he kai, ongoongo mo e mohe. Fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi ʻaho ʻi ha pepa.
- ʻOatu ki he taha kotoa ha ngāue: tauhi vai, fanongo letiō, tauhi maama, tauhi fānau pe monumanu tauhi.
- Vahevahe ʻa e ongoongo ko ha kulupu, ʻi ha ngaahi taimi pau, pea tauhi ke nonga mo moʻoni. Taʻofi ʻa e talanoa loi.
- Vaʻinga kaati, talanoa, lau leʻo lahi, pe hiva. ʻOku lelei ange ʻa e fānau ʻi he vaʻinga mo ha palani.
- Fetongitongi ʻi he mālōlō. ʻOku fai fehālaaki ʻa e kakai ongosia.
- ʻEke ki he kaungāʻapi ʻaki ha pōpoaki pe ʻi hano ui atu mei ha matapā, ʻo ʻikai ʻaupito ʻaki hano ʻalu ki tuʻa ʻi he afā.
ʻOku angamaheni pē ʻa e ongoʻi manavahē, ʻita pe taʻe ongoʻi ha meʻa. Talanoa ki ai.
Kapau ʻoku ongoʻi ʻe koe pe ha taha ʻoku mo ʻi ai ʻoku ʻikai te ne lava ʻo kātakiʻi, fetuʻutaki ki ha laine tokoni ki he faingataʻa pe fakatamaki. ʻI ʻAmelika, ko e Disaster Distress Helpline ko e 1-800-985-5990, pea ʻe lava ke ke telefoni pe fekau pōpoaki ki he 988 ʻi ha faingataʻa. Ki he ngaahi fonua kehe, vakai ki hoʻo peesi tokoni fakalotofonua. Vakai ki he Kātakiʻi mo e moʻui lelei fakaʻatamai.
Taimi ke hiki ai¶
Ko e nofo ʻi ho feituʻu ʻoku faʻa malu taha ia lolotonga ʻoku mālohi ʻa e matangi. Lolotonga ha afā fuoloa, ʻoku ʻuhinga ʻa e ngaahi liliu ʻe niʻihi kuo aʻu ki he taimi ke ʻalu ai.
| Tuʻunga | Meʻa ke fai |
|---|---|
| ʻOku tuʻutuʻuni ʻe he kau ʻōfisa ke ke mavahe, pea ʻoku malu ʻa e hala | ʻAlu he taimi ni, ʻi he hala ʻoku nau ʻoatu |
| ʻOku hake ʻa e vai mei he vaitafe pe lōmaki ʻo ofi atu ki ho ʻapi | Mavahe vave ki ha feituʻu māʻolunga ange kapau ʻoku mōmoa ʻa e hala. Kapau ʻikai, ʻalu hake ki he fungavaka māʻolunga taha |
| Ngaahi fakaʻilonga ʻo ha holo kelekele ofi ki ho ʻapi | Mavahe leva, mamaʻo mei he tafungofunga mo e hala ʻo e kiʻi vaitafe |
| Kuo maumau lahi ʻa e fale, vela, pe fonu ʻi he kasa | Mavahe ki he fale malu ofi taha |
| ʻOku fiemaʻu ʻe ha taha ha tokangaʻi ʻoku ʻikai te ke lava ʻo ʻoatu | Telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua pea muimui ki heʻenau faleʻi |
| ʻE ʻosi ʻa e vai, meʻakai pe faitoʻo kimuʻa pea lava ke aʻu mai ha tokoni | Fehuʻi ki he kau ʻōfisa ki he ngaahi feituʻu tufa tokoni pe fale hūfanga kimuʻa pea ʻosi |
Kapau te ke mavahe:
- Mavahe ʻi he ʻaho kapau ʻoku ke lava, pea kimuʻa pea lōmaki ʻa e hala.
- Fakahā ki ha taha ʻa e feituʻu ʻoku ke ʻalu ki ai mo e taimi ʻoku ke ʻamanaki ke aʻu ai.
- ʻAve hoʻo kato teuteu, vai, faitoʻo, tohi mahuʻinga, telefoni, meʻa chāsi mo e monumanu tauhi.
- Tāmateʻi ʻa e ʻuhila ʻi he suisi lahi kapau ʻoku mōmoa pea malu ke aʻu ki ai.
- Ngāueʻaki ʻa e ngaahi hala ʻoku ʻoatu ʻe he kau ʻōfisa. Fakaʻehiʻehi mei he hala moʻunga, kolosiʻanga vaitafe mo e ngaahi feituʻu luo māʻulalo.
- Foki ʻi ha vai pē ʻi he hala pe ha pelepela pe maka ʻi ha hala ʻi he tafungofunga.
Vakai ki he Hiki malu mo e Ngaahi fale hūfanga fakapuleʻanga.
ʻI he taimi ʻoku faifai pea tuʻu ai ʻa e ʻuha¶
ʻOku teʻeki ʻosi ʻa e fakatuʻutāmaki ʻi he taimi ʻoku maʻa ai ʻa e langi. ʻE lava ke hokohoko atu e hake ʻa e ngaahi vaitafe ʻi lalo ʻi ha ngaahi ʻaho. ʻOku kei viku ʻa e ngaahi tafungofunga pea ʻe kei lava pē ke holo. Nofo ʻi tuʻa mei he vai lōmaki, hokohoko atu hoʻo fanongo ki he kau ʻōfisa, pea ʻoua ʻe foki ki ha feituʻu naʻe hiki mei ai kae ʻoua kuo nau pehē ʻoku malu.
Lau ʻa e Hili ʻa e afā, ʻUluaki ngaahi ʻaho hili ʻa e afā, mo e Ngaahi fakatuʻutāmaki ki he moʻui hili ha afā.