Moʻua ʻi tuʻa pe ʻi ha kā lolotonga ha afā¶
Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.
ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki ʻi he fonua taki taha. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika, ngaahi kautaha mo e ngaahi polokalama tokoni ʻi he fonua kotoa pē. ʻOku ʻi hoʻo peesi fakalotofonua ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki, ʻōfisi fakatuʻutāmaki mo e fakamatala ki he fale hūfanga ki he feituʻu ʻoku ke ʻi ai. Kumi hoʻo peesi fakalotofonua.
Hū ki he fale mālohi ofi taha he taimi ni. Kapau ʻoku ʻikai te ke lava, mavahe mei he ʻakau, uaea ʻuhila mo e vai, pea punou ki lalo.
Ko e peesi ko ʻeni ki he kakai naʻe ʻikai te nau aʻu ki ʻapi pe ki ha fale hūfanga kimuʻa pea aʻu mai ha afā, taifuni pe saikolone: kau fakaʻuli, kakai ʻoku lue, kau ngāue, kau folau, kakai ʻoku fakatau, mo ha taha pē ʻoku ʻi tahi.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Hū ki ha fale mālohi. ʻOku malu ange ʻa e meimei fale mālohi kotoa pē ʻi ha kā pe ha feituʻu ʻataʻatā.
- Nofo mamaʻo mei he vai, ʻakau mo e uaea ʻuhila.
- Ka ke ka ʻi ha feituʻu malu, nofo ai kae ʻoua kuo pehē ʻe he kau ʻōfisa kuo ʻosi ʻa e afā.
Fili ʻa e feituʻu malu taha ʻoku ke lava ʻo aʻu ki ai¶
Ngāueʻaki ʻa e fokotuʻutuʻu ko ʻeni. Fili ʻa e ʻuluaki feituʻu ʻoku ke lava ʻo aʻu malu ki ai.
- Ha fale mālohi ʻoku ngaohi ʻaki ʻa e sima, piliki pe poloka: ha ʻapiako, falekoloa, hōtele, fale ʻo e puleʻanga, falemahaki, fale lotu, pe fale tauʻanga kā fungavaka lahi
- Ha fale hūfanga pe senitā hiki fakapuleʻanga, kapau ʻoku ofi pea ava
- Ha toe fale pē ʻoku ʻi ai hono holisi mālohi mo e ʻato, neongo ʻoku siʻi
- Ha kā, ʻoku tuku ʻi ha feituʻu malu, ko ha fili fakaʻosi ʻoku ʻikai lelei
- Ha feituʻu māʻulalo ʻi he kelekele ʻoku ʻikai fonu ʻi he vai, ko e fili fakaʻosi taha
Kole ke ke hū ki loto. ʻI ha afā, ʻe tuku atu koe ki loto ʻe he lahi taha ʻo e kakai mo e ngaahi pisinisi. Fakahā ki he kau ngāue ʻoku ke hūfanga, pea muimui ki heʻenau ngaahi fakahinohino.
Kapau ʻoku ke ʻi ha kā¶
ʻOku ʻikai ko ha feituʻu malu ʻa e kā ʻi ha afā. ʻE lava ke lōmakiʻi, lomiʻi ʻe ha ʻakau, pe teke ʻe he matangi. Ngāueʻaki ia ke aʻu ki ha hūfangaʻanga, ʻo ʻikai ko ha hūfangaʻanga.
Fakaʻuli māmālie ki he fale mālohi ofi taha: ha falekoloa, pamu lolo ʻoku ʻi ai hano fale, ʻapiako, fale fakapuleʻanga pe hōtele. Ngāueʻaki ʻa e maama ʻi muʻa ʻo e kā. Kapau ʻoku teke ʻe he matangi ʻa e kā pe ʻoku ʻikai te ke lava ʻo sio ki he hala, tuʻu ʻi ha feituʻu malu ʻo ʻikai hokohoko atu.
ʻOua naʻa ke teitei fakaʻuli ki ha vai ʻi he hala
ʻE lava ʻe ha vai tafe ʻoku loloto ʻaki ʻa e senitimita ʻe 30 (fute ʻe 1) ʻo ʻave ʻa e lahi taha ʻo e ngaahi kā, pea ʻe lava ʻe he senitimita ʻe 60 (fute ʻe 2) ʻo ʻave ʻa e ngaahi SUV mo e loli. ʻOku ʻikai te ke lava ʻo ʻilo hono loloto pe ʻoku kei ʻi ai ʻa e hala. Foki. ʻOua naʻa ke teitei fakaʻuli takai ʻi ha meʻa taʻofi hala. Vakai ki he Lōmaki lolotonga ha afā.
Kapau ʻoku ʻikai te ke lava ʻo aʻu ki ha fale¶
Tuku ʻa e kā ʻi he feituʻu malu taha ʻoku ke lava ʻo maʻu:
- Feituʻu ʻataʻatā ʻoku mamaʻo mei he ʻakau, pou, ngaahi papa fakaʻilonga mo e uaea ʻuhila
- Feituʻu māʻolunga ange, mamaʻo mei he vaitafe, kanale, luo vai, matāfanga mo e ngaahi feituʻu luo ʻi he hala
- ʻIkai ʻi lalo ʻi ha halafakavaka pe hala ʻoku lue ʻi ʻolunga, ʻa ia ʻoku mālohi ange ai ʻa e matangi pea puna ai ʻa e veve
- ʻIkai ʻi he vaʻe ʻo ha hifo tuʻu, kauvai kuo tā pe tafungofunga, ʻa ia ʻe lava ke holo ʻi he ʻuha lahi
- ʻI loto ʻi ha fungavaka ʻi ʻolunga ʻo ha fale tauʻanga kā kapau ʻoku ke lava ʻo aʻu ki ai, mamaʻo mei he ngaahi tafaʻaki ava
Pea toki:
- Tāmateʻi ʻa e misini. ʻOua ʻe fakalele ia ki he ʻea pe ki he māfana lolotonga ʻoku tāpuni ʻa e ngaahi matapā sioʻata, he ʻe lava ke tānaki ʻa e ʻahu ʻo e misini kapau ʻoku tāpuni ʻa e paipa ʻahu ʻe he vai pe veve.
- Fakamoʻui ʻa e maama fakatokanga (hazard lights) koeʻuhi ke sio atu ʻa e kau fakahaofi kiate koe.
- Tauhi ke haʻi pē ho leta ʻo e nofoʻanga (seatbelt).
- Punou ke māʻulalo ange ʻi he matapā sioʻata. Punou pe tokoto ʻi he nofoʻanga pea ʻufiʻufi ho ʻulu ʻaki ha kote, kato pe pilo.
- Fekau ha pōpoaki ki ha taha ʻo fakahā ho feituʻu totonu. Vahevahe ho feituʻu mei ho telefoni kapau ʻoku ke lava.
- Nofo pē ai kae ʻoua kuo holo ʻaupito ʻa e matangi pea pehē ʻe he kau ʻōfisa ʻoku malu.
Hū ki tuʻa kapau ʻoku hake ʻa e vai ʻi he kā
Kapau ʻoku kamata ke hake ʻa e vai takatakai ʻiate koe, hū ki tuʻa pea hiki ki ha feituʻu māʻolunga kimuʻa pea aʻu ia ki he ngaahi matapā. Kapau kuo ʻosi ʻi he vai ʻa e kā, vete ho leta, fakaava pe fahi ha matapā sioʻata ʻi he tafaʻaki, pea hū ki tuʻa ʻo fakafou ai. Vakai ki he Kapau ʻoku ʻi he vai ho kā.
Kapau ʻoku ke ʻi ha pasi, tekisī pe kā fakatau heka¶
Kole ki he tokotaha fakaʻuli ke tuʻu ʻi he fale mālohi ofi taha pea hū ki loto. ʻOua ʻe nofo ʻi ha pasi kuo tuʻu ʻi he vai lōmaki pe ʻi lalo ʻi he ʻakau. ʻI ha pasi folau mamaʻo, muimui ki he fakahinohino ʻa e tokotaha fakaʻuli mo e kau ngāue, pea ʻalu mo e kulupu ki ha fale hūfanga kapau ʻoku nau pehē ke fai pehē.
Kapau ʻoku ke lue¶
Hū ki ha meʻa pē ʻoku mālohi. ʻE feʻunga ha fale sima, ha feituʻu sitepu, pe ha fale tauʻanga kā fungavaka lahi. Neongo ha fale ʻoku ʻikai ha ʻuhila, ʻoku lelei lahi ange ia ʻi he feituʻu ʻataʻatā.
Mamaʻo mei he feituʻu māʻulalo mo e vaitafe, kanale, luo vai mo e matātahi, he ʻoku hake vave ʻa e vai. Mamaʻo mei he ʻakau, ʻa ia ʻoku tō hono ngaahi vaʻa pea tō ʻa e ʻakau. Fakaʻehiʻehi mei he ngaahi halafakavaka, hala ʻi ʻolunga mo e ngaahi malaʻe ʻataʻatā, ʻa ia ʻoku mālohi taha ai ʻa e matangi. Lue ʻi he tafaʻaki ʻo e hala ʻoku mamaʻo mei he ngaahi muʻa falekoloa sioʻata mo e papa fakaʻilonga.
Kapau ʻoku ʻikai ha meʻa, tokoto mafolalo ʻi ha feituʻu māʻulalo ʻoku ʻikai fonu ʻi he vai pea ʻufiʻufi ho ʻulu ʻaki ho nima pe ha kato. Hiki leva kapau ʻoku kamata ke tānaki ʻa e vai.
Lau ʻa e uaea ʻuhila kotoa kuo tō ʻoku kei ʻi ai ʻa e ʻuhila
Nofo mamaʻo ʻaupito mei ha uaea kuo tō, pea mei ha vai pe ʻā ukamea ʻoku ala ki ai. ʻOua ʻe ala ki ha taha ʻoku ala ki ha uaea. Telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua (911 ʻi ʻAmelika mo Kānata).
Kapau ʻoku ke ʻi he ngāue, ʻi ha falekoloa pe ʻi ha hōtele¶
Nofo pē ʻi ho feituʻu. ʻOua ʻe ʻahiʻahi ke fakaʻuli ki ʻapi ʻi he taimi kuo kovi ai ʻa e ʻea. Ko e folau ki ʻapi ʻoku faʻa hoko ia ko e fili fakatuʻutāmaki taha ʻe lava ke ke fai.
Hiki ki he loto ʻo e fale, ʻi he fungavaka māʻulalo taha ʻoku ʻikai ʻi ha fakatuʻutāmaki ʻo e lōmaki. Mamaʻo mei he ngaahi muʻa falekoloa sioʻata, ngaahi feituʻu talitali, feituʻu fakaheka koloa, mo e ngaahi loki lalahi ʻataʻatā ʻoku fālahi hono ʻato, hangē ko e ngaahi fale sipoti, fale tauhiʻanga koloa mo e ngaahi falekoloa lalahi. ʻOku lelei taha ha loki kaukau, feituʻu sitepu, loki tauhiʻanga koloa pe ʻōfisi ʻi loto.
Muimui ki he kau ngāue ʻo e fale mo ha palani fakatuʻutāmaki pē. Fekau ha pōpoaki ki ho fāmili ke fakahā ho feituʻu mo hoʻo nofo pē ai. Nofo kae ʻoua kuo pehē ʻe he kau ʻōfisa kuo ʻosi ʻa e afā, neongo ʻoku hā ʻoku holo, he mahalo ʻoku ke ʻi he mata ʻo e afā. Vakai ki he Kau ʻaʻahi mo e kau folau ʻeveʻeva.
Kapau ʻoku ke ʻi ha faama, matātahi pe feituʻu kemi¶
Mavahe mei he ngaahi tēniti, falekiʻi ʻi he matātahi mo e ngaahi fale ava. ʻOku ʻikai ko ha hūfangaʻanga ia. ʻAlu ki he fale mālohi taha ʻoku ke lava ʻo aʻu ki ai, hangē ko ha fale ʻi he faama, ha fale monumanu sima, pe ha ʻapiako.
ʻOua ʻe nofo ʻi tuʻa ke tokangaʻi ʻa e monumanu pe vaka ʻi he taimi kuo mālohi ai ʻa e matangi. Vakai ki he Monumanu fafanga mo e monumanu lalahi.
Kapau ʻoku ke ʻi ha vaka¶
ʻOku ʻikai totonu ke ke ʻi tahi. Kapau ʻoku kei lava ke ke aʻu malu ki fanga, fai ia he taimi ni pea ʻalu ki ha fale. Kuo pau ke tui ʻe he taha kotoa ha sēketi moʻui (life jacket) ʻi he taimi kotoa.
Kapau ʻoku ʻikai te ke lava ʻo aʻu ki fanga:
- Telefoni ki he kau leʻo matātahi (coast guard) pe fakahaofi fakatahi ʻi he letiō VHF ʻi he kalasi (channel) 16, pe telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua (911 ʻi ʻAmelika mo Kānata). ʻOatu ho feituʻu, ko e tokolahi ʻo e kakai ʻi he vaka, mo e faʻahinga vaka.
- Tauhi ke tui ʻe he taha kotoa ʻa e sēketi moʻui, pea haʻi kinautolu kapau ʻoku ʻi ai haʻo ngaahi haʻi (harness).
- Muimui ki he fakahinohino ʻa e sēvesi fakahaofi, pea nofo māʻulalo ʻi loto ʻi he loki ʻo e vaka kapau ʻoku ʻi ai.
ʻOua naʻa ke teitei nofo ʻi ha vaka ʻi he uafu pe ʻi he tauʻanga ke maluʻi ia. ʻE lava ke fetongi ʻa e vaka. Vakai ki he Vaka.
Ka ke ka ʻi ha feituʻu malu¶
- Fekau ha pōpoaki ki ha mēmipa ʻo e fāmili pe kaungāmeʻa ke fakahā ho feituʻu. ʻOku faʻa aʻu ʻa e pōpoaki ʻi he taimi ʻoku ʻikai aʻu ai ʻa e telefoni.
- Fakamoʻui ʻa e founga fakasiʻisiʻi ʻuhila (low power mode) ʻi ho telefoni pea vakai ki ai tuʻo taha ʻi he houa.
- Kumi ha letiō pe kole ki he kau ngāue ki he ongoongo fakaʻosi mei he kau ʻōfisa fakalotofonua.
- Nofo mamaʻo mei he ngaahi matapā sioʻata (windows) mo e ngaahi matapā ʻoku ngaohi ʻaki ʻa e sioʻata.
- Inu vai kapau ʻoku ʻi ai haʻo vai, pea kole tokoni kapau ʻoku ke fiemaʻu ha faitoʻo.
- ʻOua ʻe ʻalu ki tuʻa lolotonga ha taimi nonga. Mahalo ʻoku ke ʻi he mata ʻo e afā. Vakai ki he Mata ʻo e afā.
Kapau ʻe maʻu ha fakatokanga ahiohio, hiki ki he fungavaka māʻulalo taha ʻoku malu, ki ha loki ʻi loto, pea ʻufiʻufi ho ʻulu. Vakai ki he Ahiohio lolotonga ha afā.
Hili ʻa e ʻosi ʻa e afā¶
Tatali ki he kau ʻōfisa ke pehē kuo ʻosi ʻa e afā kimuʻa pea ke hokohoko atu. ʻE lava ke kei fakatuʻutāmaki ʻa e matangi ʻi ha ngaahi houa, pea ʻoku fonu ʻa e hala ʻi he veve, uaea kuo tō mo e vai.
Ka ke ka ʻalu, fai māmālie. Mahalo kuo ʻauhia ʻa e hala pe ʻufiʻufi ʻi he pelepela, pea mahalo kuo maumau ʻa e ngaahi halafakavaka. Lau ʻa e uaea kotoa kuo tō ʻoku kei ʻi ai ʻa e ʻuhila, pea foki ʻi ha hala pē kuo lōmaki. Kapau ʻoku ke mamaʻo mei ʻapi, fehuʻi ki he kau ʻōfisa pe kau ngāue ʻo e fale hūfanga pe ko e hala fē ʻoku ava.
Lau ʻa e Hili ʻa e afā mo e Foki ki ʻapi kimuʻa pea ke mavahe.