Hopo ki he fakamatala

Hili ha afā: meʻa ke fai ʻuluaki

Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.

ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki ʻi he fonua taki taha. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika, ngaahi kautaha mo e ngaahi polokalama tokoni ʻi he fonua kotoa pē. ʻOku ʻi hoʻo peesi fakalotofonua ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki, ʻōfisi fakatuʻutāmaki mo e fakamatala ki he fale hūfanga ki he feituʻu ʻoku ke ʻi ai. Kumi hoʻo peesi fakalotofonua.

Kuo tuʻu ʻa e matangi, ka ʻoku lahi ʻa e lavea mo e mate ʻoku hoko ʻi he ngaahi houa mo e ngaahi ʻaho hili ha afā, taifuni pe saikolone. ʻOku fakamatala ʻe he peesi ko ʻeni ʻa e meʻa ke ke fai he taimi ni hili ha afā, pea fakahinohino koe ki he fakahinohino totonu ki he sitepu taki taha ʻo e toe langa hake.

Fai ʻa e ngaahi meʻa ni he taimi ni

  1. Nofo pē ʻi ho feituʻu ʻoku ʻi ai kae ʻoua kuo ʻoatu ʻe he kau ʻōfisa ʻa e fanongonongo kuo malu. Mahalo ko e langi nonga ko e mata ʻo e afā, pea ʻe lava ke hokohoko atu e hake ʻa e ngaahi vaitafe ʻi ha ngaahi ʻaho.
  2. Siviʻi ʻa e taha kotoa pē ki ha lavea. Telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua (911 ʻi ʻAmelika mo Kānata) ki ha lavea lahi. ʻAmanaki ke fuoloa ʻa e tatali.
  3. Mamaʻo mei he uaea ʻuhila kuo tō mo e vai lōmaki. Lau ʻa e uaea kotoa pē ʻoku kei ʻi ai ʻa e ʻuhila, pea ʻoua naʻa ke teitei lue pe fakaʻuli ʻi he vai.
  4. Kapau ʻoku ke nanamu ha kasa, hola ki tuʻa. Mavahe mei he fale pea telefoni ki he kautaha kasa pe ho fika fakatuʻutāmaki mei ha feituʻu mamaʻo malu.
  5. ʻOua naʻa ke teitei fakalele ha misini ʻuhila, meʻa tunu (grill), sitou kemi pe misini kā ʻi loto fale, ʻi ha fale kā (garage) pe ofi ki ha matapā sioʻata. ʻE lava ke tāmateʻi koe ʻe he kāponi monokisaiti ʻi ha ngaahi miniti.
  6. Inu pē ʻa e vai malu. Ngāueʻaki ʻa e vai ʻi he hina, pe haka ʻa e vai paipa ʻo miniti ʻe 1 (miniti ʻe 3 kapau ʻoku ke ʻi ʻolunga ʻi he mita nai ʻe 1,000, fute ʻe 3,300), kae ʻoua kuo pehē ʻe he kau ʻōfisa ʻoku malu.
  7. Fekau ha pōpoaki (text) ʻe taha ki hoʻo tokotaha fetuʻutaki ʻoku nofo ʻi tuʻa mei homou feituʻu ke fakahā ʻoku ke malu, pea tauhi leva ʻa e ʻuhila ʻo ho telefoni.

Tatali ki he fanongonongo kuo malu

Fanongo ki ho potungāue ʻea fakafonua mo ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo ki he taimi kuo ʻosi ai ʻa e afā. Ko e ngaahi fakatuʻutāmaki ʻoku ʻikai te ke lava ʻo sio ki ai mei ha matapā sioʻata, hangē ko e hala kuo ʻauhia, ʻakau kuo vaivai mo e uaea ʻuhila ʻoku kei ʻi ai ʻa e ʻuhila ʻi he vai tuʻu, ʻoku kei fakatuʻutāmaki ia ʻi ha ngaahi ʻaho. Vakai ki he mata ʻo e afā.

Ko fē ʻokú ke ʻi ai he taimi ni

ʻI ʻapi, hili hoʻo nofo ʻo kātaki ʻi he afā

Kamata ʻaki ʻa e ʻuluaki houa ʻe 72 hili ha afā. ʻOku ʻoatu ai ha palani ʻaho ki he ʻaho: siviʻi ʻo e malu, lavea, fetuʻutaki ki he fāmili, lekooti ʻo e maumau, vai mo e meʻakai, falemālōlō, mo e mālōlō.

ʻI ha fale hūfanga, ha hōtele pe mo ha kāinga

Nofo pē kae ʻoua kuo toe fakaava ʻe he kau ʻōfisa ho feituʻu. Ka nau ka fai ia, lau ʻa e foki ki ʻapi hili ha afā kimuʻa pea ke mavahe. ʻOku fakamatala ai ʻa e fakamoʻoni ʻo e feituʻu ʻoku ke nofo ai, ngaahi meʻa ke ʻave, mo e founga ke siviʻi ai ho ʻapi kimuʻa pea ke hū ki loto.

Mamaʻo mei ʻapi ko ha tokotaha ʻaʻahi

Muimui ki he kau ngāue ʻa e hōtele mo e kau ʻōfisa fakalotofonua, pea fakahā ki ho fāmili mo hoʻo ʻEmipasi pe Konisela ʻa e feituʻu ʻoku ke ʻi ai. Vakai ki he kau ʻaʻahi mo e kau folau ʻeveʻeva.

ʻUluaki ngaahi houa

Tokangaʻi ʻuluaki ʻa e kakai, pea toki fai ki he fale.

  • Siviʻi ʻa e taha kotoa ʻi ho ʻapi, pea toki fai ki he kaungāʻapi ofi, tautautefito ki he kakai taʻumotuʻa, kakai faingataʻaʻia, ngaahi fāmili ʻoku ʻi ai ha pēpē, mo e kakai ʻoku nofo toko taha pē.
  • Kapau ʻoku ʻi ai ha taha kuo moʻua, telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki ʻo ʻikai ko hono ʻahiʻahi ke hiki ha veve mamafa.
  • Kumi ha maumau ki he ngaahi holisi, ʻaofi mo e ʻato. Mavahe mei he fale kapau ʻoku ʻikai malu pea ʻoku ke lava ʻo hū ki tuʻa ʻi he founga malu.
  • Tāmateʻi ʻa e suisi lahi ʻo e ʻuhila kapau naʻe aʻu ʻa e vai ki he ngaahi fakahū ʻuhila (outlet) pe ki he papa ʻuhila (panel), ka ʻi he taimi pē ʻoku ke lava ke aʻu ki he suisi lolotonga hoʻo tuʻu ʻi ha feituʻu mōmoa. Kapau ʻikai, mamaʻo mei ai pea telefoni ki ha tekinisia ʻuhila.
  • Tohi ʻa e taimi naʻe mate ai ʻa e ʻuhila, koeʻuhi ke ke ʻilo ki mui ʻa e meʻakai ʻoku malu.

Uaea kuo tō mo e kasa

ʻE lava ke hā mate ha uaea kuo tō ka ʻe kei lava pē ke ne tāmateʻi koe. Nofo mamaʻo, tauhi ʻa e fānau mo e monumanu tauhi ke mamaʻo, pea ʻoua ʻe ala ki ha meʻa ʻoku ala ki ai ʻa e uaea, kau ai ʻa e ngaahi ʻā, ngaahi vai tuʻu mo e ngaahi kā. Kapau ʻoku ke nanamu ha kasa, ʻave ʻa e taha kotoa ki tuʻa, ʻoua ʻe fakamoʻui pe tāmateʻi ha meʻa, pea telefoni mei ha feituʻu mamaʻo.

ʻUluaki ngaahi ʻaho

Ngaahi monomono mo e fakamaʻa

  • Foki ki ʻapi. Taimi ke foki ai, meʻa ke ʻave, mo e founga ke siviʻi ai ʻa e fale kimuʻa pea ke hū ki loto.
  • ʻAkau mo e tapolini fakavavevave ki he ʻato. Tokangaʻi ʻo e ʻakau kuo tō, ngāueʻaki malu ʻo e sēnisoa (chainsaw), mo hono ʻufiʻufi ha ʻato kuo maumau.
  • Fakamaʻa mo e mōlo. Naunau maluʻi, vaheʻi ʻo e veve, mo hono fakamōmoa ho ʻapi kimuʻa pea tupu ʻa e mōlo.

Nofo moʻui lelei

Paʻanga, kole ʻinisiua mo e tokoni

Lekooti ʻa e maumau kimuʻa pea ke fakamaʻa

ʻOku fie sio ʻa e kautaha ʻinisiua mo e ngaahi kautaha tokoni ki he maumau ʻo hangē ko ia naʻe ʻi aí. Kimuʻa pea ke hiki ha meʻa, faitaaʻi mo vitiōʻi ʻa e loki kotoa, ʻa e tuʻa, ʻa e ʻato mo ha ngaahi meʻalele. Pea toki fai ha ngaahi monomono iiki ke taʻofi ha toe maumau, hangē ko hono ʻufiʻufi ha ava ʻi he ʻato, pea tauhi ʻa e lesiti kotoa pē.

Nofo mavahe mei he hala

Ko e kā kotoa pē ʻoku toe tānaki ʻoku ne fakatuai ʻa e ʻamipulanisi, kau fakahaofi mo e kau ngāue ʻuhila mo e vai ʻoku fie aʻu atu. ʻE lava ke hā lelei ʻa e hala ka kuo ʻauhia ʻi lalo, pea ʻe mate ʻa e ngaahi maama hala (traffic light). Kapau kuo pau ke ke fakaʻuli, fakaʻuli māmālie, lau ʻa e hala fakatahaʻanga kotoa ʻoku mate ai ʻa e maama ko ha feituʻu ke tuʻu ai ʻa e kā kotoa, pea foki ʻi ha vai pē ʻi he hala. Lau ʻa e lōmaki ke ʻilo ʻa e ʻuhinga.

Tokangaʻi ho telefoni

Mahalo ko ho telefoni pē ʻa e hala ki he ongoongo mo e tokoni ʻi ha ngaahi ʻaho.

  • Fakamoʻui ʻa e founga fakasiʻisiʻi ʻuhila (low power mode) pea fakasiʻisiʻi ʻa e ngingila ʻo e sikilini.
  • Fekau pōpoaki ʻo ʻikai telefoni. ʻOku siʻi ange ʻa e ʻuhila ʻoku ngāueʻaki ʻe he pōpoaki pea ʻoku faʻa aʻu ange ia ʻi he ngaahi netiueka femoʻuekina.
  • Chāsi mei ha pateli tauhi ʻuhila, pe mei ha kā ʻoku tuku ʻi tuʻa ʻi he ʻatā, ʻo ʻikai ʻaupito ʻi ha fale kā (garage).
  • Ngāueʻaki ha letiō pateli pe letiō takai ʻaki ʻa e nima ki he ongoongo fakapuleʻanga.
  • Felotoi ki ha ngaahi taimi pau ke fakamoʻui ai ʻa e telefoni pea fetuʻutaki mo e fāmili.

Vakai ki he naunau ʻuhila mo e maama ki ha toe ngaahi founga ke tauhi ke ngāue ʻa e ngaahi naunau.

Kumi tokoni fakalotofonua

ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki, potungāue ki he fakatamaki, feituʻu tufa vai mo e meʻakai, mo e fale hūfanga ʻi he fonua mo e kolo taki taha. ʻOku taki ʻe he potungāue fakafonua ki he fakatamaki ʻa e toe langa hake ʻi he lahi taha ʻo e ngaahi fonua, hangē ko FEMA ʻi ʻAmelika, ODPEM ʻi Samaika, NDRRMC ʻi Filipaini, mo e National Disaster Management Authority ʻi ʻInitia. Kumi ʻa e ngaahi kautaha mo e fika ki ho feituʻu ʻi hoʻo peesi fakalotofonua. ʻI ʻAmelika, ʻe lava foki ke ke telefoni ki he 211 ki he ngaahi tokoni fakalotofonua.

Ngaahi fakahinohino fekauʻaki