Apre yon siklòn: sa pou w fè an premye¶
Siklòn, tifon, ak siklòn twopikal se menm kalite tanpèt la, ak non diferan selon oseyan an. Tout sa gid sa a di a valab pou yo tout.
Nimewo ijans yo chanje selon peyi a. Nimewo, ajans ak pwogram èd yo diferan nan chak peyi. Paj lokal ou gen nimewo ijans yo, biwo dezas la ak enfòmasyon sou abri pou kote ou ye a. Jwenn paj lokal ou.
Van an sispann, men anpil blesi ak anpil lanmò rive nan èdtan ak jou ki vini apre yon siklòn oswa yon tifon. Paj sa a di w sa pou w fè kounye a apre yon siklòn, epi li voye w sou bon gid la pou chak etap rekiperasyon.
Fè bagay sa yo kounye a¶
- Rete kote w ye a jiskaske otorite yo di danje a pase. Yon syèl kalm ka se je siklòn lan, epi rivyè yo ka kontinye monte pandan plizyè jou.
- Tcheke si tout moun blese. Rele nimewo ijans lokal ou (911 nan Etazini ak Kanada) pou blesi grav. Atann ou pou w tann lontan.
- Rete lwen fil kouran ki tonbe ak dlo inondasyon. Konsidere chak fil kòm si li gen kouran, epi pa janm mache oswa kondwi nan dlo.
- Si w santi odè gaz, soti. Kite bilding lan epi rele konpayi gaz la oswa nimewo ijans ou depi yon kote ki an sekirite.
- Pa janm fè yon jeneratè, yon gri, yon rechò kan, oswa yon motè machin mache anndan, nan yon garaj, oswa toupre yon fenèt. Monoksid kabòn ka touye moun nan kèk minit.
- Bwè sèlman dlo ki an sekirite. Sèvi ak dlo an boutèy, oswa bouyi dlo tiyo a pandan 1 minit (3 minit si w pi wo pase anviwon 1,000 mèt, 3,300 pye), jiskaske otorite yo di li an sekirite.
- Voye yon sèl mesaj tèks bay kontak ou ki andeyò zòn lan pou di w byen, epi apre sa ekonomize batri telefòn ou.
Tann siyal ofisyèl la
Koute sèvis meteyo nasyonal ou ak biwo ijans lokal ou pou konnen lè tanpèt la pase. Danje ou pa ka wè nan yon fenèt, tankou wout ki kraze, pyebwa ki febli, ak fil ki gen kouran nan dlo ki chita, rete danjere pandan plizyè jou. Gade je siklòn lan.
Kote w ye kounye a¶
Lakay ou, apre w fin pase tanpèt la¶
Kòmanse ak premye 72 èdtan apre yon siklòn. Li ba w yon plan jou pa jou: tcheke sekirite, blesi, kontakte fanmi, dokimante domaj, dlo ak manje, twalèt, ak repo.
Nan yon abri, yon otèl, oswa kay fanmi¶
Rete jiskaske otorite yo louvri zòn ou an. Lè yo fè sa, li retounen lakay apre yon siklòn anvan w pati. Li pale sou prèv rezidans, sa pou w pote, ak kijan pou w tcheke kay ou anvan w antre.
Lwen kay ou kòm vizitè¶
Swiv anplwaye otèl la ak otorite lokal yo, epi di fanmi w ak anbasad oswa konsila w kote w ye. Gade vizitè ak touris.
Premye èdtan yo¶
Pran swen moun yo an premye, apre sa bilding lan.
- Tcheke tout moun lakay ou, apre sa vwazen ki toupre yo, sitou granmoun aje, moun ki gen andikap, fanmi ki gen ti bebe, ak moun ki rete pou kont yo.
- Si yon moun kwense, rele nimewo ijans ou olye ou eseye deplase gwo debri.
- Gade si gen domaj nan mi yo, plafon yo, ak do kay la. Kite bilding lan si li pa an sekirite epi w ka soti san danje.
- Koupe kouran prensipal la si dlo rive nan priz yo oswa nan bwat disjonktè a, men sèlman si w ka rive nan switch la pandan w kanpe yon kote ki sèk. Sinon rete lwen epi rele yon elektrisyen.
- Ekri lè kouran an te koupe, pou w konnen pita ki manje ki an sekirite.
Fil ki tonbe ak gaz
Yon fil ki tonbe ka sanble mouri epi toujou touye moun. Rete byen lwen, kenbe timoun ak bèt kay lwen, epi pa manyen anyen fil la touche, tankou kloti, flak dlo, ak machin. Si w santi odè gaz, fè tout moun soti, pa limen ni etenn anyen, epi rele depi lwen.
Premye jou yo¶
- Premye 72 èdtan yo, jou pa jou. Sa pou w fè jou 1, jou 2, ak jou 3, youn apre lòt.
- Sekirite manje ak dlo. Konbyen tan manje dire san kouran, sa pou w jete apre yon inondasyon, ak kijan pou w bouyi oswa dezenfekte dlo.
- Sekirite jeneratè ak monoksid kabòn. Kote pou w mete yon jeneratè, sentòm anpwazònman monoksid kabòn, ak kijan pou w konekte aparèy san danje.
- Kijan pou w pase yon long koupe kouran. Yon woutin chak jou pou jou oswa semèn san kouran: dlo, manje, kwit manje, limyè, telefòn, aparèy medikal, ak kilè pou w pati.
- Sekirite nan chalè san kouran. Siy epuizman akòz chalè ak kou chalè, kijan pou w refwadi yon moun vit, ak kijan pou w pwoteje ti bebe ak granmoun aje.
Reparasyon ak netwayaj¶
- Retounen lakay. Kilè pou w retounen, sa pou w pote, ak kijan pou w enspekte bilding lan anvan w antre.
- Pyebwa ak prela ijans pou do kay. Kijan pou w okipe pyebwa ki tonbe, sèvi ak yon sye mekanik san danje, ak kouvri yon do kay ki domaje.
- Netwayaj ak mwazi. Ekipman pwoteksyon, triyaj debri, ak seche kay ou anvan mwazi pran pye.
Rete an sante¶
- Risk pou sante apre yon siklòn. Dlo inondasyon, blesi, enfeksyon, maladi ki vini apre inondasyon, ak moustik.
- Sekirite nan chalè san kouran. Chalè se yon gwo danje lè vantilatè ak klimatizè yo sispann mache.
- Fè fas apre yon siklòn. Estrès, dòmi, lapenn, ak ede timoun yo pandan yon long rekiperasyon.
Lajan, reklamasyon, ak èd¶
- Reklamasyon asirans ak èd pou dezas. Sa pou w pran an foto, kijan pou w depoze yon reklamasyon, ak kijan pou w mande èd gouvènman.
- Evite fwod. Kijan pou w rekonèt fo kontraktè, fo ofisyèl, ak pri ki monte twòp.
- Ede kominote w. Kijan pou w sipòte vwazen, bay don, ak fè volontariya san danje.
Dokimante domaj yo anvan w netwaye¶
Asirè yo ak ajans èd yo vle wè domaj la jan li te ye. Anvan w deplase anyen, pran foto ak videyo chak chanm, deyò a, do kay la, ak nenpòt veyikil. Apre sa fè ti reparasyon ki anpeche plis domaj, tankou kouvri yon twou nan do kay la, epi sere chak resi.
Rete lwen wout yo¶
Chak machin an plis ralanti anbilans yo, ekip sekou yo, ak ekip sèvis piblik yo ki bezwen pase. Wout ka sanble bon epi kraze anba, epi limyè sikilasyon yo pap mache. Si w oblije kondwi, ale dousman, konsidere kafou ki fènwa kòm yon estòp nan tout direksyon, epi fè dèmitou si gen dlo sou wout la. Li inondasyon pou konnen poukisa.
Pran swen telefòn ou¶
Telefòn ou ka sèl lyen ou ak nouvèl ak èd pandan plizyè jou.
- Limen mòd ekonomi enèji epi bese limyè ekran an.
- Voye tèks olye w rele. Tèks sèvi ak mwens batri epi pase pi souvan sou rezo ki chaje.
- Chaje ak yon batri pòtab, oswa ak yon machin ki pake deyò nan lè lib, jamè nan yon garaj.
- Sèvi ak yon radyo ak pil oswa ak manivèl pou nouvèl ofisyèl.
- Mete dakò sou lè fiks pou limen telefòn yo epi pran nouvèl fanmi an.
Gade founiti pou kouran ak limyè pou plis fason pou kenbe aparèy yo ap mache.
Chèche èd lokal¶
Nimewo ijans, ajans dezas, kote yo distribye dlo ak manje, ak abri yo diferan selon peyi ak vil. Ajans dezas nasyonal ou dirije rekiperasyon nan pifò peyi, pa egzanp FEMA nan Etazini, ODPEM nan Jamayik, NDRRMC nan Filipin, ak National Disaster Management Authority nan peyi Zend. Jwenn ajans ak nimewo pou kote w ye a sou paj lokal ou. Nan Etazini, ou ka rele 211 tou pou sèvis lokal.