Kijan siklòn fonksyone¶
Siklòn, tifon, ak siklòn twopikal se menm kalite tanpèt la, ak non diferan selon oseyan an. Tout sa gid sa a di a valab pou yo tout.
Paj sa a eksplike kijan siklòn fonksyone an lang senp, pou previzyon ak avètisman ou tande yo gen sans. Tout sa isit la aplike pou tifon ak sayklòn tou, paske se menm tanpèt la. Se pwen depa pou rès seksyon sa a.
Vèsyon kout la¶
- Yon siklòn se yon gwo tanpèt k ap vire ki fòme sou dlo lanmè cho epi ki pran enèji li nan dlo sa a.
- Pi move van an nan wonn ki antoure je kalm lan, men bann lapli yo rive plizyè santèn kilomèt (plizyè santèn mil) lwen.
- Dlo ki soti nan monte dlo lanmè ak lapli lakòz pifò lanmò, pa van.
- Gwosè, vitès, ak kantite lapli konte otan ke nimewo kategori a.
- Sèvis meteyo nasyonal ou ak ofisyèl lokal yo di w sa pou w fè. Swiv yo.
Sa yon siklòn ye¶
Yon siklòn se yon gwo tanpèt k ap vire ki fòme sou oseyan twopikal cho. Presyon lè a nan sant li ba anpil, epi van yo vire an espiral pou antre nan sant sa a, epi yo pran plis vitès pandan y ap antre.
Menm tanpèt la gen non diferan nan diferan oseyan: siklòn (hurricane) nan Atlantik ak Pasifik lès ak santral, tifon (typhoon) nan Pasifik lwès, ak sayklòn (cyclone) nan Oseyan Endyen ak toutotou Ostrali ak Pasifik Sid. Syantis yo rele yo tout siklòn twopikal. Paj nou an sou tifon, sayklòn, ak siklòn atravè mond lan eksplike non yo, rejyon yo, ak kijan chak youn avèti moun.
Nan Atlantik ak Pasifik lès, yo rele yon tanpèt siklòn lè van soutni ki pi fò li yo rive nan 119 km/h (74 mph). Anba sa, se yon tanpèt twopikal oswa yon depresyon twopikal. Lòt peyi gen pwòp echèl yo, gade kategori siklòn.
Kijan yon siklòn fòme¶
Siklòn bezwen dlo lanmè cho, anjeneral omwen anviwon 26.5 degre Sèlsiyis (80 degre Fahrenheit), ansanm ak lè ki imid, van fèb wo nan atmosfè a, ak yon gwoup loray pou kòmanse. Nan Atlantik, anpil kòmanse tankou vag loray ki deplase vè lwès soti nan Lafrik. Nan Pasifik lwès ak Oseyan Endyen, anpil kòmanse nan bann loray toupre mouson an.
Dlo cho a chofe lè ki anlè li a. Lè cho e imid sa a monte, li refwadi, epi li tounen nyaj ak lapli, sa ki lage plis chalè epi fè lè a monte pi vit. Plis lè kouri antre sou kote yo pou ranplase l, epi wotasyon Latè a fè tout sistèm nan kòmanse vire.
Paske wotasyon Latè a nesesè, tanpèt sa yo prèske pa janm fòme dwat sou ekwatè a. Nan emisfè nò yo vire nan sans kontrè ak zegwi mont. Nan emisfè sid, toutotou Ostrali, Fidji, Madagaskar, ak Mozanbik, yo vire nan sans zegwi mont.
Kijan yon siklòn grandi epi mouri¶
Toutotan tanpèt la rete sou dlo cho ak van fèb anlè li, li kontinye nouri tèt li epi li ka grandi. Lè kondisyon yo bon, yon tanpèt ka vin pi fò pa plis pase yon kategori nan yon sèl jou, sa previzyonis yo rele entansifikasyon rapid.
Yon tanpèt febli lè li pase sou tè oswa sou dlo ki pi frèt, paske li pèdi konbistib li. Van fò ki wo nan atmosfè a, yo rele sizay van (wind shear), ka dechire l tou. Men yon tanpèt k ap febli pa yon tanpèt ki pa danjere. Li ka toujou lage kantite lapli ki fè pè, epi tanpèt ki deplase byen lwen twopik yo ka tounen yon lòt kalite gwo tanpèt pwisan ki pote van ak lapli nan kote tankou Kanada Atlantik, Japon, ak Nouvèl Zelann.
Pati yon siklòn¶
Pifò siklòn gen menm twa pati sa yo.
Je a se sant kalm lan, li ka mezire kèk kilomèt jiska plis pase 50 kilomèt (30 mil) nan lajè. Anndan li, van yo bese epi syèl la ka vin klè. Kalm sa a pa dire, epi lòt bò tanpèt la ka rive nan kèk minit, ak van k ap soufle soti nan direksyon opoze. Gade sa pou w fè nan je siklòn lan.
Miray je a se wonn gwo loray ki wo ki antoure je a. Se la van ki pi fò yo ak lapli ki pi lou yo nan tout tanpèt la ye.
Bann lapli yo soti nan miray je a epi vire an espiral vè deyò, pafwa sou plizyè santèn kilomèt (plizyè santèn mil). Yo pote gwo lapli sibit, van an rafal, ak tònad. Bann lapli yo ka rive kote w anpil èdtan anvan sant lan rive, epi yo ka rete lontan apre li pase.
Ki bò tanpèt la ki pi mal
Nan emisfè nò, bò dwat chemen tanpèt la anjeneral gen van ki pi fò yo, pi gwo monte dlo lanmè, ak plis tònad. Nan emisfè sid, se bò gòch la. Chak pati nan tanpèt la danjere, kidonk pa konte sou lefèt ke w sou bò "fèb" la.
Poukisa gwosè ak vitès konte otan ke kategori a¶
Kategori a di w yon sèl bagay: jan van ki pi fò yo fò. Li pa di w ki gwosè tanpèt la ni ki vitès l ap deplase, epi de bagay sa yo souvan deside konbyen mal yon tanpèt fè.
Yon gwo tanpèt pouse plis dlo lanmè devan li, sa vle di yon monte dlo lanmè (storm surge) ki pi gwo e pi laj. Li gaye van fò sou yon pi gwo zòn tou, pou pi lontan. Yon ti Kategori 4 ka fè mwens mal an total pase yon Kategori 2 ki gwo anpil.
Vitès deplasman an se lòt pati a. Yon tanpèt ki deplase vit pase epi ale, byenke li ka pote van fò pi lwen anndan tè. Yon tanpèt ki rale oswa ki kanpe ka lage plis pase yon demi mèt (2 pye) lapli sou menm kote yo sou plizyè jou, epi kèk nan pi move inondasyon ki janm anrejistre yo te soti nan tanpèt ki te sispann deplase. Gade tanpèt ki dire lontan pou konnen kijan pou w rete an sekirite pandan plizyè jou.
Li tout previzyon an, pa sèlman nimewo a
Chèche gwosè zòn van an, vitès deplasman an, kantite lapli yo prevwa a, ak previzyon monte dlo lanmè pou zòn ou. Kategori a pou kont li ka kite w mal prepare.
Sa yon siklòn fè lè li rive kote w ye¶
Ou pa santi yon siklòn tout yon sèl kou. Li bati sou plizyè èdtan, epi chak etap mande diferan aksyon.
| Etap | Sa w remake | Sa pou w fè |
|---|---|---|
| Plizyè jou anvan | Tan klè oswa ak ti bwouya, gwo vag sou plaj la | Fini preparasyon yo, rete deyò lanmè a |
| Premye bann lapli yo | Rafal lapli ak van, apre sa poz | Tout travay deyò ak vwayaj ta dwe fini |
| Van fòs tanpèt twopikal | Van fò kontinyèl, anviwon 63 km/h (39 mph) oswa plis | Rete anndan, lwen fenèt |
| Miray je a | Pi fò van ak lapli, souvan pandan plizyè èdtan | Rete nan chanm sekirite w la |
| Je a, si li pase sou ou | Kalm sibit, petèt syèl ble | Rete anndan. Van an ap tounen soti nan lòt bò a |
| Dèyè ak bann deyò yo | Van ak lapli tounen, apre sa dousman ralanti | Rete anndan jiskaske ofisyèl yo di li an sekirite |
| Apre tanpèt la | Inondasyon ka toujou monte, kouran an koupe | Evite dlo inondasyon ak fil elektrik, sèvi ak jeneratè an sekirite |
Nan seksyon sa a¶
Chak paj nan seksyon sa a kouvri yon moso nan tablo a.
- Tifon, sayklòn, ak siklòn atravè mond lan: non yo, basen oseyan yo, sezon yo, ki moun ki bay tanpèt non, ak kijan sistèm avètisman chak rejyon fonksyone.
- Kategori siklòn yo eksplike: sa echèl Saffir-Simpson an ak echèl lòt peyi yo mezire, ak poukisa dlo touye plis moun pase van.
- Siveyans siklòn kont avètisman siklòn: sa chak alèt vle di, kijan avètisman yo diferan selon peyi, ak kijan pou w resevwa alèt.
- Danje siklòn: monte dlo lanmè, van, inondasyon lapli, glisman tè, tònad, kouran rale, ak danje ki vini apre tanpèt la.
- Kijan pou w li yon kòn previzyon: sa kòn nan ak lòt kat tras montre, sa yo kite deyò, ak ki previzyon pou w fè konfyans.
- Kilè sezon siklòn: dat sezon pou chak oseyan, mwa pik yo, ki moun ki an risk, ak yon lis pou kòmansman sezon an.