Inondasyon pandan yon siklòn: sa pou w fè¶
Siklòn, tifon, ak siklòn twopikal se menm kalite tanpèt la, ak non diferan selon oseyan an. Tout sa gid sa a di a valab pou yo tout.
Nimewo ijans yo chanje selon peyi a. Nimewo, ajans ak pwogram èd yo diferan nan chak peyi. Paj lokal ou gen nimewo ijans yo, biwo dezas la ak enfòmasyon sou abri pou kote ou ye a. Jwenn paj lokal ou.
Si dlo ap antre lakay ou, monte nan yon etaj ki pi wo kounye a. Pa antre nan yon grenye fèmen, epi pa soti deyò nan dlo a sof si otorite yo di w fè sa oswa si bilding lan ap kraze.
Paj sa a di w sa pou w fè lè inondasyon kòmanse pandan yon siklòn oswa yon tifon, kit dlo a soti nan lanmè, nan lapli, oswa nan yon rivyè. Li ekri pou yo li vit, sou yon telefòn, pa yon moun ki deja mouye.
Si ou fè twa bagay sèlman¶
- Monte, pa soti. Ale nan etaj ki pi wo a ki an sekirite, epi pran telefòn ou, dlo, ak yon flach.
- Pa grenpe nan yon grenye fèmen. Dlo k ap monte ka kwense w la.
- Pa janm mache, naje, ni kondwi nan dlo inondasyon.
Aji kounye a: dlo a ap monte¶
- Rele nimewo ijans lokal ou (911 nan Etazini ak Kanada) si w ka bezwen sekou. Fè sa bonè, pandan telefòn nan toujou mache epi anvan dlo a wo.
- Mennen tout moun, ansanm ak bèt kay yo, nan etaj ki pi wo a. Ede timoun, granmoun aje, ak moun ki pa ka monte eskalye an premye.
- Pran sak pou pati ou, dlo pou bwè, medikaman, telefòn, batri pòtab, flach, yon souflèt, ak yon bagay klere pou w souke.
- Koupe kouran prensipal la sèlman si bwat disjonktè a sèk epi w pa kanpe nan dlo.
- Voye yon tèks bay yon zanmi oswa yon manm fanmi: adrès ou, konbyen moun ki avè w, nivo dlo a, ak ke w ap monte anwo.
Apre sa rete kote w ye a, rete vizib, epi kontinye koute radyo a.
Twa kalite inondasyon¶
Siklòn yo inonde tè a nan twa fason. Chak youn aji diferan, epi ou ka rankontre plis pase yon sèl nan menm tanpèt la.
| Kalite inondasyon | Kote li frape | Ki vitès | Sa pou w fè |
|---|---|---|---|
| Monte dlo lanmè (dlo lanmè ki pouse sou tè a) | Kòt, bè, anbouchi rivyè, ti zile ki ba | Li ka monte trè vit, ak vag anlè | Ou ta dwe pati anvan tanpèt la. Si w toujou la, ale nan etaj ki pi wo a nan yon bilding solid |
| Inondasyon sibit (lapli fò) | Lari, ti rivyè, vale, kolin apik, vil | Anjeneral anndan 6 èdtan apre lapli fò, pafwa nan kèk minit | Ale sou tè ki pi wo oswa nan yon etaj ki pi wo, lwen ti rivyè ak dren |
| Inondasyon rivyè | Bò rivyè, souvan byen lwen anndan peyi a | Li ka kontinye monte pandan plizyè jou apre tanpèt la | Swiv avi rivyè yo epi pati bonè si yo di w fè sa |
Monte dlo lanmè se pati ki pi mortèl nan anpil tanpèt
Monte dlo lanmè a ka pouse lanmè a plizyè kilomèt anndan peyi a epi monte pi wo pase yon kay ak yon sèl etaj. Si w rete nan yon zòn ki ka resevwa monte dlo lanmè epi otorite yo te bay lòd pou w pati, kote ki pi an sekirite a te yon lòt kote. Si w kwense, ale pi wo ou kapab nan bilding ki pi solid ou ka rive, epi rele sekou. Gade Zòn evakyasyon.
Inondasyon sibit yo vini vit. Yon ti rivyè nan mòn ka monte 3 mèt (10 pye) nan mwens pase yon èdtan. Nan kote ki apik tankou Pòtoriko, Taywan, Filipin, Fidji, oswa kolin Ayiti ak Jamayik, inondasyon yo ka pote labou, wòch, ak pyebwa. Gade Long tanpèt ak jou lapli pou glisman tè ak koule debri.
Inondasyon rivyè yo vini pita. Apre yon tanpèt ki dousman, rivyè yo ka kontinye monte pandan plizyè jou, menm apre syèl la klere. Sa rive sou gwo delta rivyè yo nan Bangladèch, peyi Zend, Myanma, ak Mozanbik, ak nan ti vil anndan peyi a depi Ondiras jis Lalouiziyann.
Monte, pa soti¶
Soti deyò nan dlo k ap kouri pi danjere anpil pase rete nan yon bilding ki ap inonde. Van, debri, ak kouran yo tout deyò, epi ou pa ka wè sa ki anba sifas la. Rete anndan epi monte.
Ale nan etaj ki pi wo a. Nan yon kay ak yon sèl etaj, monte sou yon kontwa solid, yon tab, oswa yon kabann etaj kòm dènye rekou, epi kontinye gade ki vitès dlo a ap monte.
Kite bilding lan sèlman si:
- otorite yo di w fè sa, epi yo ba w yon wout
- bilding lan ap tonbe, boule, oswa dlo ap pote l ale
- dlo a pral byento rive nan kote ki pi wo ou ka rive anndan an
Si w oblije soti, ale sou do kay la oswa nan yon bilding ki pi wo toupre, pa nan kouran an. Mete yon jile sovtaj si w genyen. Kenbe youn lòt ak yon bagay ki fiks.
Grenye ak do kay¶
Pa grenpe nan yon grenye fèmen
Moun neye nan grenye lè dlo a kontinye monte epi yo pa ka soti. Pa janm antre nan yon grenye oswa yon espas anba do kay ki fèmen. Ale nan etaj ki pi wo a nan bilding lan olye de sa, epi kenbe yon fenèt oswa yon balkon ou ka rive jwenn.
Ale sou do kay la se dènye rekou, pou sèlman lè dlo a pral rive jwenn ou anndan. Do kay la glise epi li ekspoze a van. Rete ba, kenbe yon bagay ki fiks, mare tèt ou nan chemine a oswa nan yon tiyo vantilasyon si w kapab, epi kontinye fè siyal.
Kay sou poto ak abri ak plizyè etaj¶
Nan kote kote kay yo leve sou poto, tankou kèk pati nan Filipin, Bangladèch, Vyetnam, ak Zile Pasifik yo, planche leve a se kote ki an sekirite w jiskaske dlo a pwoche. Mete timoun ak bagay ki gen valè sou etajè ki pi wo a oswa nan grenye a.
Si yon abri sayklòn solid ak plizyè etaj oswa yon lekòl toupre epi otorite yo di pou w ale la, ale anvan dlo a fon. Nan Bangladèch ak sou kòt peyi Zend, abri sayklòn yo bati pou sa. Paj èd lokal ou la ap bay sous ofisyèl pou abri toupre w.
Elektrisite ak gaz¶
Dlo ak elektrisite touye. Si bwat disjonktè ou oswa bwat fizib ou sèk epi w ka rive jwenn li san w pa kanpe nan dlo, koupe kouran prensipal la.
Si bwat la mouye, si w kanpe nan dlo, oswa si w pa sèten, pa manyen l. Rete deyò nenpòt chanm kote dlo rive nan priz, kòd, oswa aparèy. Si w wè etensèl oswa tande bourdonnman, krakman, oswa eklatman, soti nan chanm sa a touswit.
Fèmen gaz natirèl sèlman si w santi odè gaz oswa si otorite yo di w fè sa. Yon fwa li fèmen, se sèlman konpayi gaz la ki dwe louvri l ankò. Si w sèvi ak gaz nan bonbon, fèmen vàv la sou bonbon an.
Pa janm mache oswa kondwi nan dlo inondasyon¶
Dlo k ap kouri vit ki gen sèlman 15 santimèt (6 pous) fon ka fè yon granmoun tonbe. Dlo k ap kouri ki gen 30 santimèt (1 pye) fon ka pote pifò machin. Dlo ki gen 60 santimèt (2 pye) fon ka pote SUV ak kamyonèt.
Dlo inondasyon kache sa ki anba l: fil kouran ki tonbe, tou egou ak dren ouvè, wout ki kraze, debri file, ak koulèv. Souvan li melanje ak egou, gaz, ak pwodui chimik. Ou pa ka konnen ki fon oswa ki vit li ye lè w gade l.
Fè dèmitou, pa neye
Anpil lanmò nan inondasyon rive nan veyikil. Si w wè dlo sou yon wout, fè dèmitou. Pa janm kontoune yon barikad. Wout ki anba dlo a ka pa la ankò.
Si w pa gen chwa pase nan dlo¶
Sa a se sèlman pou ka kote rete vle di neye, pa egzanp lè bilding lan ap tonbe.
- Mete yon jile sovtaj si w genyen. Si w pa genyen, kenbe yon bagay k ap flote, tankou yon glasyè oswa yon bidon plastik ak bouchon an mete.
- Deplase vè tè ki pi wo, pa nan sans kouran an.
- Sonde devan w ak yon baton oswa yon poto pou twou ak dren.
- Kenbe soulye w mete. Kenbe men youn lòt nan yon liy, ak moun ki pi fò a nan sans anlè kouran an.
- Rete lwen fil kouran, poto, ak dlo ki vit ant bilding yo.
Fè siyal pou èd¶
Si w kwense, rele nimewo ijans lokal ou (911 nan Etazini ak Kanada) epi bay adrès egzak ou, konbyen moun ki avè w, ak nenpòt bezwen medikal. Si apèl la pa pase, eseye yon tèks. Gen peyi ki aksepte tèks nan nimewo ijans lan. Paj èd lokal ou la di si pa w la fè sa.
Voye menm enfòmasyon an nan yon tèks bay yon manm fanmi oswa yon zanmi andeyò zòn lan, pou yon moun deyò konnen kote w ye. Mande l rele pou ou si apèl ou yo pa pase.
Apre sa fè tèt ou fasil pou jwenn:
- Ale nan yon fenèt, yon balkon, oswa sou do kay la kote yo ka wè w depi anlè ak depi yon bato.
- Souke yon twal oswa yon dra klere an plen jou. Pandye yon dra deyò fenèt la si w oblije ale lwen.
- Voye limyè flach la lannwit, pa kout, pou ekonomize batri.
- Soufle souflèt la twa fwa kout, apre sa fè yon poz, epi repete. Twa nan nenpòt bagay se yon apèl pou sekou.
- Ekri yon gwo "HELP" sou yon dra oswa sou do kay la ak penti oswa riban si w kapab.
Pa eseye naje soti. Ekip sekou yo gen bato epi yo konnen wout yo. Travay ou se rete vizib epi rete vivan.
Si machin ou nan dlo¶
Aji touswit. Yon machin ka flote yon ti moman epi apre sa li koule, epi yon fwa dlo a peze sou pòt yo, yo difisil anpil pou louvri. Fenèt la se anjeneral wout pou soti.
- Dekole sentiwon sekirite w. Pa pèdi tan ap rele èd ankò.
- Louvri fenèt la touswit, pandan fenèt elektrik yo ka toujou mache.
- Si li pa louvri, kraze yon fenèt bò, toupre yon kwen, ak yon zouti pou kraze fenèt oswa ak pwent metal repoze tèt la. Pa eseye kraze vit devan an.
- Dekole timoun yo, pi gran an an premye, epi pouse yo soti devan w.
- Soti epi monte sou do machin nan si dlo a ap kouri, oswa ale sou tè ki pi wo si w ka fè sa san w pa mache nan dlo ki vit.
- Rele nimewo ijans lokal ou yon fwa w soti.
Pa tann machin nan plen pou pòt la louvri. Se sèlman yon dènye rekou si pa gen anyen lòt ki mache.
Kenbe yon zouti pou kraze fenèt tou pre
Yon ti zouti pou kraze fenèt ak koupe sentiwon pa koute chè. Kenbe l sou pòtkle w oswa nan pòch pòt la, kote w ka rive jwenn li pandan w mare ak sentiwon, pa nan bwat gan an ni nan kofre a.
Tann sekou¶
Sekou ka pran plizyè èdtan, epi nan gwo inondasyon li ka pran yon jou oswa plis. Planifye pou w tann.
- Rete ansanm, nan yon sèl kote, toupre kote siyal ou a.
- Rete cho epi sèk. Rad mouye rale chalè nan kò w menm nan twopik yo. Vlope w nan dra oswa nan sache plastik.
- Bwè dlo nan founiti ou, jamè nan inondasyon an. Rasyone manje, pa dlo.
- Ekonomize batri telefòn ou: tcheke mesaj chak èdtan, apre sa etenn li ankò oswa mete l nan mòd ekonomi enèji.
- Kontinye koute radyo a pou nouvèl sou sekou ak kote pou w ale.
- Kenbe timoun ak bèt kay yo deyò dlo a. Dlo inondasyon ka pote egou, pwodui chimik, ak debri file.
Si yon koupe oswa yon blesi manyen dlo inondasyon, lave l ak dlo pwòp ak savon le pli vit ou kapab epi kenbe l kouvri. Veye l pou wouj, anflamasyon, oswa pij nan jou ki vini apre yo, epi wè yon travayè sante si l vin pi mal. Gade Risk pou sante apre yon tanpèt.
Lè sekouris yo rive, fè sa yo di. Yo ka pran moun sèlman, epi yo ka pa kapab pran bèt kay oswa sak. Gen sak pou pati ou, medikaman, ak dokiman nan yon sak enpèmeyab pare pou w ba yo.
Sitiyasyon espesyal¶
Bilding wo oswa blòk apatman. Rete nan yon etaj pi wo pase dlo a. Pa sèvi ak asansè, epi pa desann nan sal akèy la oswa nan garaj la pou tcheke machin yo. Gade Bilding wo.
Kay mobil oswa trelè. Sa yo ka flote soti sou sipò yo. Si dlo ap monte epi yon bilding solid toupre epi ou ka rive la san w pa janbe dlo, ale la. Gade Kay mobil.
Fèm oswa bèt. Pa antre nan dlo pou deplase bèt pandan tanpèt la. Lavi w vini an premye, epi plan pou bèt yo se anvan tanpèt la. Gade Bèt ak gwo bèt.
Sou yon bato. Ale sou tè si w ka toujou. Gade Pris deyò oswa nan yon machin.