Ngaohi ha palani fakatuʻutāmaki ʻa e fāmili¶
Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.
Ko ha palani fakatuʻutāmaki ʻa e fāmili ko ha laʻi pepa pē ʻe taha ʻoku ne tali ʻa e ngaahi fehuʻi ʻe ʻikai te ke loto ke fakakikihiʻi ʻi he taimi ʻoku haʻu ai ha afā: ko e feituʻu te mou ʻalu ki ai, ko hai te ne ʻave ʻa hai, mo e founga te mou fekumiʻaki ai. ʻOku fou ʻa e peesi ni ʻi he fili taki taha pea ʻosi ʻaki ha fakatātā te ke lava ʻo fakafonu he pō ni.
ʻOku ngāue ia ki ha fāmili pē: ha fāmili mo e fānau, ha ongo meʻa, ha tokotaha ʻoku nofo tokotaha, kaungā nofo, pe ha ngaahi toʻu tangata lahi ʻi he fale pē taha.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Fili ʻa e feituʻu te mou ʻalu ki ai kapau ʻe tala ki ho feituʻú ke mavahe, pea fakapapauʻi ia mo e kakai ʻi ai.
- Fili ha tokotaha ke fetuʻutaki ki ai ʻoku ʻi tuʻa ʻi he vahefonua pea tauhi ʻa e fika ʻi he telefoni kotoa pea ʻi ha pepa.
- Loto taha ki ha taimi ʻi he ʻaho kotoa ke fetuʻutaki ai ʻaki ha pōpoaki, koeʻuhi ko e longomate kimuʻa ʻi he taimi ko iá ʻoku ʻikai ko ha ʻuhinga ia ke ilifia ai.
Nofo fakataha ʻi ha miniti ʻe 30¶
Fili ha efiafi nonga kimuʻa ʻi he taimi ʻo e afā. ʻOmi ha peni, ʻa e peesi ni, mo e tokotaha kotoa ʻoku mou nofo, kau ai ʻa e fānau lalahi ange. ʻOku lelei ange ʻa e muimui ʻa e kakai ki ha palani ʻi he taimi naʻa nau tokoni ai ke tohi ia.
Fou ʻi he ngaahi konga ʻi lalo ʻo hokohoko. Hiki ʻa e ngaahi tali ʻi he fakatātā ʻi lalo ʻi hoʻo ngāue atu.
Ko hai ʻoku ʻi ho fāmili¶
Kamata ʻaki ha lisi ʻo e tokotaha kotoa ʻoku kau ʻi he palani. Fakakau ʻa e kakai ʻoku ʻikai nofo mo koe ka ʻoku nau falala kiate koe, mo e kakai ʻoku ke falala ki ai.
- Ko e tokotaha kotoa ʻoku nofo ʻi he ʻapi, mo ʻenau ngaahi fika telefoni feʻaveʻaki
- Fānau, ʻenau ngaahi ʻapiako, mo ʻenau ʻapi tauhi fānau pe kau tauhi
- Kāinga pe kaungāʻapi taʻumotuʻa ʻoku ke ʻaʻahi ki ai
- Ha taha pē ʻoku fiemaʻu faitoʻo, ʻuhila ki ha naunau fakafaitoʻo, pe tokoni ke ngaue. Vakai ki he kakai taʻumotuʻa, faingataʻaʻia mo e ngaahi fiemaʻu fakafaitoʻo
- Ngaahi pēpē mo e fānau iiki. Vakai ki he Ngaahi pēpē mo e fānau
- Fanga monumanu ʻapi mo e fanga monumanu faama. Vakai ki he Hiki mo e fanga monumanu ʻapi
- Kau ngāue ʻi ʻapi, kau tauhi, pe kau nofo totongi ʻoku nofo mo koe
ʻOatu ki he tokotaha lahi taki taha ha ngāue. ʻOku siofi ʻe ha tokotaha ʻe taha ʻa e tomuʻa vakai, ʻoku ʻalu ha tokotaha ʻo toʻo ʻa e fānau, ʻoku teuteu ʻe ha tokotaha ʻa e faitoʻo mo e ngaahi pepa mahuʻinga, ʻoku tokangaʻi ʻe ha tokotaha ʻa e fanga monumanu. Fili ha tokotaha fetongi ki he ngāue taki taha.
Feituʻu te mou ʻalu ki ai¶
ʻOku makatuʻunga ʻa e feituʻu totonu ʻi he afā pea mo e feituʻu ʻoku ke nofo ai. Palani ha fili ʻe tolu he taimí ni, koeʻuhi ke ke lava ʻo fili vave ʻamui ange.
Nofo ʻi ʻapi. ʻOku ngāue ʻeni kapau pē ʻoku ʻi tuʻa ho ʻapi ʻi he feituʻu kuo tala ke mavahe, ʻoku ʻikai ko ha fale feʻaveʻaki pe ha fale langa maʻamaʻa, pea ʻoku lelei hono tuʻunga. Fili ho loki malu: ko ha kiʻi loki ʻi loto, kāpaati, pe hala ʻi loto ʻi he fungavaka māʻulalo taha ʻe ʻikai lōmaki, mamaʻo mei he ngaahi matapā sioʻata. Lau ʻa e Hiki pe nofo kimuʻa pea ke fili ʻa e meʻa ni.
Mavahe ki ha feituʻu ofi. Ki he kakai tokolahi ko e fili lelei taha ʻeni. Ko e hiki mei he feituʻu ʻo e hake ʻa e tahi pe lōmaki, ʻo faʻa ko ha kiʻi mamaʻo nounou ki ʻuta pe ki ʻolunga, ʻoku meimei feʻunga ia. ʻOku sai ha ʻapi mālohi ʻo ha kaumeʻa pe kāinga, ha hōtele ʻi tuʻa ʻi he feituʻu fakatuʻutāmaki, pe ha fale hūfanga fakapuleʻanga. Hiki ʻa e tuʻasila mo ha feituʻu fetongi.
Mavahe mamaʻo. Ki ha afā mālohi ʻaupito, pe kapau ʻoku ʻikai haʻo feituʻu ofi, ʻe lava ke fiemaʻu ke ke fononga ʻi ha ngaahi houa. Fili ʻa e feituʻu mo e hala he taimí ni, pea ʻilo ʻa e feituʻu te ke tuʻu ai kapau ʻe fuoloa ange ʻa e fononga ʻi he naʻe palani. Vakai ki he Hiki ʻo malu.
Kapau ʻoku ʻikai haʻo meʻalele¶
ʻOku ʻikai maʻu ʻe he kakai tokolahi ha meʻalele, pea ʻoku ne liliu ʻa e palani. Fili he taimí ni ʻa e founga te ke mavahe ai.
- Kole ki ha kaumeʻa, kāinga, pe kaungāʻapi ʻoku ʻi ai haʻane meʻalele ke ne ʻave koe, pea loto taha ki ai kimuʻa ʻi he taimi ʻo e afā.
- ʻEke ki ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo ki he founga ʻoku nau hiki ai ʻa e kakai ʻoku ʻikai ha meʻalele. ʻOku fakahoko ʻe he tokolahi ha ngaahi pasi hiki pe ngaahi feituʻu ke tali ai, pea ʻoku tauhi ʻe ha niʻihi ha lisi ʻo e kakai ʻoku fiemaʻu ke ʻave.
- Kumi ʻa e feituʻu ʻoku ʻi ai ʻa e fale hūfanga pe senitā hūfanga fakapuleʻanga ofi taha pea pe te ke lava ʻo lue malu ki ai.
- Mavahe vave. ʻOku fonu ʻa e ngaahi pasi mo e ngaahi meʻalele fevahevaheʻaki pea tuʻu ʻenau ngāue ʻi he hake ʻa e matangi.
Loto taha ki he meʻa te ne kamataʻi hoʻo ngāue¶
Ko e konga faingataʻa taha ʻo ha palani ko e fili ʻa e taimi ke ngāue ai. Hiki ʻa e meʻa te ne ʻai ke ke mavahe, hangē ko ʻeni: "Te mau mavahe ʻi he taimi ʻoku tuʻutuʻuni ai ke mavahe homau feituʻú, ʻi he taimi ʻoku tuku mai ai ha fakatokanga afā kiate kimautolu, pe ʻi he taimi ʻoku hiki hake ai ʻa e Fakaʻilonga Fika 3, ko ia ʻoku ʻuluaki hoko." Pea toki muimui ki ai. Vakai ki he taimi teuteu ki he afā ki he founga ʻoku hiki hake ai ʻa e ngaahi fakatokanga.
Founga te mou fetuʻutaki ai¶
ʻOku maumau pe fonu ʻa e ngaahi netiueka telefoni lolotonga ʻa e ngaahi afā lalahi, pea ʻe lava ke mate ʻa e ʻinitaneti ʻi ha ngaahi ʻaho. Palani ki ai. Ko e fakahinohino kakato ko e Fetuʻutaki ʻi he taimi ʻoku maumau ai ʻa e ngaahi netiueka.
- Tohi pōpoaki, ʻoua ʻe ui. ʻOku fiemaʻu ʻe he ngaahi pōpoaki ha sikinale siʻi ange pea ʻoku hokohoko atu ʻene feinga ke ʻave.
- Fili ha tokotaha ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha feituʻu kehe. Fili ha kaumeʻa pe kāinga ʻoku nofo mamaʻo mei he vahefonua ʻo e afā, pe ʻi ha fonua kehe. ʻOku fetuʻutaki ʻa e tokotaha kotoa ki he tokotaha ko ʻeni, pea ʻoku ne ʻave atu ʻa e ongoongo. ʻOku faʻa aʻu ʻa e ngaahi ui mo e ngaahi pōpoaki ki he feituʻu mamaʻo ʻi he taimi ʻoku ʻikai aʻu ai ʻa e ngaahi meʻa fakalotofonua.
- Fokotuʻu ha taimi ʻi he ʻaho kotoa ke fetuʻutaki ai. Hangē ko ʻeni, ha pōpoaki ʻi he ʻaho kotoa ʻi he hoʻatā mālie mo e 6 p.m. Kapau te ke mole ha taha, toe feinga ʻi he taimi hono hoko.
- Hiki ʻa e ngaahi fika ʻi ha pepa. ʻOku mate, maumau, mo mole ʻa e ngaahi telefoni. Tauhi ha lisi kuo hiki ʻi he kato teuteu mo e kato paʻanga kotoa.
- Tauhi ha letiō pateli pe letiō takai ki he ongoongo fakapuleʻanga ʻi he taimi ʻoku ʻikai ha sikinale ʻa e telefoni.
Ngaahi feituʻu fakataha¶
Fili ha feituʻu ʻe ua ke mou fetaulaki ai kapau te mou mavaheua pe ʻikai lava ʻo foki ki ʻapi.
- Ofi ki ʻapi: ko e matapā ʻo ha kaungāʻapi, ko ha fuʻu ʻakau lahi, pe ko ha tuliki hala, ki ha afi pe lōmaki fakafokifā ʻi he fale.
- ʻI tuʻa ʻi he kolo: ko ha laipeli, ko ha falelotu, ko ha ʻapiako, pe ko e ʻapi ʻo ha kāinga, telia naʻa ʻikai te ke lava ʻo foki ki ho halá.
Fili ha ngaahi feituʻu ʻoku ʻi tuʻa ʻi he feituʻu lōmaki. ʻAve ʻa e fānau ʻo lue ki he ongo feituʻu koeʻuhi ke nau ʻiloʻi.
Fānau mo e ʻapiako¶
Kumi ʻa e tuʻutuʻuni ki he afā ʻa e ʻapiako pe ʻapi tauhi fānau. ʻOku faʻa tāpuni ʻa e ngaahi ʻapiako ʻi ha ʻaho pe lahi ange kimuʻa ʻi ha afā, pea ʻoku ngāueʻaki ha niʻihi ko e ngaahi fale hūfanga. ʻEke ki he founga ʻoku nau fetuʻutaki ai ki he mātuʻa mo e feituʻu ʻoku ʻalu ki ai ʻa e fānau kapau ʻe aʻu mai ha afā lolotonga ʻa e ʻaho ako.
- Fili ko hai te ne ʻalu ʻo toʻo ʻa e tamasiʻi taki taha, pea fili ha tokotaha lahi fetongi
- Fakapapauʻi ʻoku ʻi he lisi ʻa e ʻapiako ʻo e kakai kuo ngofua ke toʻo ʻa e fānau ʻa e tokotaha fetongi
- Ako ki he fānau ke nau manatuʻi honau hingoa kakato, ho hingoa kakato, mo ha fika telefoni ʻe taha
- Tuku ha kaati ʻi he kato ʻa e tamasiʻi taki taha mo e ngaahi hingoa, ngaahi fika, mo e ngaahi feituʻu fakataha
- Toʻo ha tā foʻou ʻo e tamasiʻi taki taha ke tauhi ʻi hoʻo telefoni pea ʻi ha pepa
Talanoa nonga mo e fānau ki he palani. ʻOku siʻi ange ʻenau manavahē ʻi heʻenau ʻilo ʻa e meʻa ʻe hoko.
Ngāue¶
ʻEke ki ho pule ngāue ki he meʻa ʻe hoko kapau ʻe tomuʻa vakai ha afā: ko e taimi te ke foki ai ki ʻapi, pe ʻoku ʻamanekina ke ke ngāue, mo e founga te nau fetuʻutaki ai kiate koe. Kapau ko ha tokotaha ngāue mahuʻinga koe, hangē ko e ngāue fakafaitoʻo, ʻuhila mo e vai, pe ngaahi ngāue fakatuʻutāmaki, ʻe lava ke kole atu ke ke nofo ʻi he ngāue. Palani ko hai te ne tokangaʻi hoʻo fānau, kāinga taʻumotuʻa, mo e fanga monumanu ʻapi kapau ʻe hoko ia.
Fanga monumanu ʻapi mo e fanga monumanu¶
ʻOku tali pē ʻe he ngaahi fale hūfanga fakapuleʻanga lahi ʻa e fanga monumanu tokoni (service animals), neongo ʻoku ʻi ai ha feituʻu ki he fanga monumanu ʻapi ʻi ha niʻihi. Fili he taimí ni ʻa e feituʻu ʻe ʻalu ki ai hoʻo fanga monumanu: mo koe ki ha hōtele ʻoku tali ai ʻa e fanga monumanu pe ki he ʻapi ʻo ha kaumeʻa, pe ki ha fale tauhi monumanu ʻi tuʻa ʻi he feituʻu. ʻOua naʻa ke teitei tuku ha monumanu ʻapi kuo haʻi pe tāpuni ʻi ha ʻaa lolotonga ha afā. Vakai ki he Hiki mo e fanga monumanu ʻapi mo e Fanga monumanu faama mo e fanga monumanu lalahi.
Kapau te mou mavaheua¶
- ʻAlu ki he feituʻu fakataha ofi taha kuo mou loto taha ki ai kapau te ke lava ʻo aʻu malu ki ai.
- Tohi ha pōpoaki ki he tokotaha ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha feituʻu kehe ʻo tala ʻa e feituʻu ʻoku ke ʻi ai mo e anga hoʻo moʻui.
- Kapau ʻoku ke ʻi ha fale hūfanga, lesisita ʻi he tēpile koeʻuhi ke lava ʻa e fāmili ʻo kumi koe.
- ʻOku tokoni ʻa e Red Cross mo e Red Crescent ke toe fakatahaʻi ʻa e ngaahi fāmili hili ʻa e ngaahi fakatamaki lalahi. ʻEke ʻi ha fale hūfanga pe ha ʻōfisi ʻo e Red Cross pe Red Crescent. ʻI ʻAmelika, ui ki he American Red Cross ʻi he 1-800-733-2767.
Tauhi ha ngaahi tatau ʻo e palani¶
- Ha tatau pepa ʻi he pusaʻaisi pe ha holisi ʻo e peitō
- Ha tatau pepa ʻi he kato teuteu taki taha
- Ha tā ʻo e palani ʻi he telefoni kotoa ʻi he fāmili
- Ha tatau mo e tokotaha ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha feituʻu kehe
Akoako ʻaki ia tuʻo taha ʻi he taʻu¶
Fou ʻi he palani kimuʻa pea kamata ho taimi afā. Faka meʻalele pe lue ʻi he hala ki he feituʻu te ke ʻalu ki ai. Tuku ke ʻave ʻe he fānau ha pōpoaki ki he tokotaha ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha feituʻu kehe. Fua ʻa e taimi ʻoku fiemaʻu ke fakahū ai ʻa e ngaahi kato teuteu, faitoʻo, mo e fanga monumanu ʻapi.
Te ke ʻilo ha ngaahi meʻa ʻoku masiva, hangē ko ha fika kuo liliu pe ko ha puha feʻaveʻaki kuo ʻikai toe feʻunga ki he pusi. ʻOku lelei ange ʻaupito ke ʻilo ia ʻi ha māhina nonga ʻi he taimi ʻoku hiki hake ai ʻa e fakatokanga.
Fakatātā ke fakafonu¶
Hiki ʻeni ki ha nouti ʻi hoʻo telefoni pe paaki ia, pea fakafonu ʻa e laine kotoa.
Ko ʻemau palani
- Ko homau feituʻu ke hiki mei ai pe vahe: ______
- Te mau mavahe ʻi he taimi: ______
- Kapau te mau nofo, ko homau loki malu ko e: ______
- Kapau te mau mavahe ki ha feituʻu ofi, te mau ʻalu ki: ______ telefoni: ______ (fetongi: ______)
- Kapau te mau mavahe mamaʻo, te mau ʻalu ki: ______ ʻi he hala ko ʻeni: ______
- Kapau ʻoku ʻikai ha meʻalele, ko ʻemau meʻalele ko e: ______ pe ko e feituʻu ke tali ai ko e: ______
Ngaahi fetuʻutaki
- Tokotaha ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha feituʻu kehe: ______ telefoni: ______
- Tokotaha hono ua ke fetuʻutaki ki ai ʻi ha feituʻu kehe: ______ telefoni: ______
- Ngaahi taimi fetuʻutaki ʻi he ʻaho kotoa: ______
- Hingoa ʻo e kulupu talanoa ʻa e fāmili: ______
- ʻŌfisi fakatuʻutāmaki fakakolo pe ngaahi fakatokanga: ______
- Toketā mo e falefaitoʻo: ______
Kakai mo e ngaahi ngāue
- ʻOku ne siofi ʻa e tomuʻa vakai: ______ fetongi: ______
- ʻOku ne ʻalu ʻo toʻo ʻa e fānau: ______ fetongi: ______
- ʻOku ne tokoniʻi ha kāinga ʻoku fiemaʻu ha tokoni lahi ange: ______ fetongi: ______
- ʻOku ne ʻave ʻa e fanga monumanu ʻapi: ______ ki: ______
- ʻOku ne teuteu ʻa e faitoʻo mo e ngaahi pepa mahuʻinga: ______
Ngaahi feituʻu mo e ngaahi meʻa
- Feituʻu fakataha ofi ki ʻapi: ______
- Feituʻu fakataha ʻi tuʻa ʻi he kolo: ______
- ʻOku tauhi ʻa e ngaahi kato teuteu ʻi: ______
- ʻOku ʻi ai ʻa e ngaahi meʻa tāpuni vai, kasa, mo e ʻuhila ʻi: ______
- Kautaha ʻinisiua mo e fika ʻo e palani ʻinisiua: ______
- ʻAho naʻa mau akoako fakamuimui ai ʻaki ʻa e palani ni: ______
Tauhi ke nounou
Kapau ʻoku lōloa ange hoʻo palani ʻi ha peesi ʻe taha, ʻe ʻikai lau ia ʻe ha taha ʻi ha taimi fakavavevave. Tuku ʻa e ngaahi fakaikiiki ʻi he kato teuteu pea tauhi ʻa e palani ki he ngaahi fili pē.