Akha luhlelo lwesiphuthfumo lwemndeni¶
Ema-hurricane, ema-typhoon, nema-cyclone yimihlobo yefanako yesivunguvungu, nemagama lahlukene kuma-ocean lahlukene. Konkhe kulomhlahlandlela kusebenta kutonkhe.
Lelikhasi likusita kubhala luhlelo lwesiphuthfumo lwemndeni lwe-hurricane. Likhasi linye lephepha leliphendvula imibuto lotofuna kungaphikisana ngayo nakusondzela sivunguvungu: lapho uyakuphi, ngubani locosha bani, nekutsi nitfolana njani. Likhasi lihamba ngesigaba ngasinye bese liphela ngelithempulete longalugcwalisa namuhla ebusuku.
Lisebenta kunome umndeni muni: umndeni nabantfwana, sibali, umuntfu lohlala yedvwa, bantfu labahlalisana, nome tizukulwane letinyenti ngaphansi kweluphahla lolunye.
Nangabe wenta tintfo tintatu kuphela¶
- Nquma lapho utowuya khona nangabe sigodzi sakho sitjelwa kuhamba, bese ucinisekisa nabantu labalapho.
- Khetsa umuntfu munye longephandle kwesigodzi bese ugcina inombolo kuliphoni lonkhe naphepheni.
- Vumelana ngesikhatsi semihla ngemihla sekubhala mesheji, kuze kuthula ngaphambi kwaleso sikhatsi kungabi sizatfu sekwesaba.
Hlala phantsi ndzawonye imizuzu lamashumi matsatfu¶
Khetsa busuku lobuthulile ngaphambi kwesizini. Letse pheni, lelikhasi, nawonkhe umuntfu lohlala nawe, kufaka bantfwana labadzala. Bantu balandzela luhlelo kangcono nangabe basite kulibhala.
Hamba etigabeni letingetasi ngalokulandzelana. Bhala timpendvulo kuthempulete ngasebenta.
Ngubani losekhaya kini¶
Cala naluhlu lwawonkhe umuntfu loboniwe luhlelo. Faka bantu labangahlali nawe kodvwa labacekela kuwe, nabantu lobacekela kubo.
- Wonkhe umuntfu lohlala ekhaya, netinombolo tabo teliphoni lesandla
- Bantfwana, tikolo tabo, nabanakekeli babo nome bagcina-bantfwana
- Bahlobo labadzala nome bomakhelwane lobaboniwe
- Nome ngubani lodzinga mitsi, gezi lwetulukhuni telekudliva, nome lusito lwekuhamba. Buka bantu labadzala, kukhubateka, netidzingo temphilo
- Tinsane nebantfwana labancane. Buka Tinsane nebantfwana
- Tilwane netifuyo. Buka Kubaleka netilwane
- Basebenti bekhaya, banakekeli, nome bahlali labahlala nawe
Nika umuntfu lomdzala ngamunye umsebenti. Munye abuke sibikezelo, munye abhekane nekucoshwa kwebantfwana, munye apakishe mitsi nemadokhumenti, munye abhekane natilwane. Bita umuntfu wesekelo ngasinye.
Nangabe uhlala yedvwa¶
Kuhlala yedvwa kushintja luhlelo ngetindlela timbili. Kute umuntfu ekhaya longakuhlola, ngako khetsa umuntfu munye lotawubhala kuwe ngesikhatsi lesimisiwe, bese umtjela lapho utawuba khona. Nquma futsi ngubani lotakusita kuhamba nekutwala timphahla, ngobe ungenzeka ubenguwe wedvwa lofanele akwente.
Lapho uyakuphi¶
Indzawo lefanele incika kusivunguvungu nalapho uhlala. Hlela intetho tintatu manje, kuze ukhetse ngalokuphangisako emuva.
Hlala ekhaya. Loku kusebenta kuphela nangabe likhaya lakho lingaphandle kwesigodzi sitjelwa kuhamba, akusiwo indlu yekuhamba nome indlu leyakhiwe kancane, futsi ilungile. Khetsa gumbi lakho leliphephile: gumbi lelincane lelingekhatsi, closet, nome khorido kuflo lephansi lengetikhukhumi, khashane nemafasitela. Fundza Baleka nome uhlale ngaphambi kwekukhetsa lenketho.
Hamba uye endzaweni leseduzane. Kubantu labanyenti loku inketho yangcono. Kuphuma kusifunda sekukhukhuma kwelwandle nemanti, kanyenti kuhamba kancane ngasekhatsi nome etulu, kujwayele kwenela. Likhaya lenemandla lemngani nome sihlobo, ihhotela ngaphandle kwesifunda sengoti, nome sikhungo sekuphephela semphakatsi, konkhe kusebenta. Bhala liaddress neyekwesekela.
Hamba khashane. Kusivunguvungu lesinemandla kakhulu, nome nangabe awunandzawo leseduzane, ungadzinga kuhamba emahora lamanyenti. Khetsa indzawo nendlela manje, uyati lapho ungama khona nangabe luhambo lutsatsa sikhatsi lesidze kunaloko lohlelile. Buka Kubaleka ngekuphepha.
Nangabe awunayo imoto¶
Bantu labanyenti abanayo, futsi kushintja luhlelo. Nqumisisa manje kutsi utawuphuma njani.
- Buta umngani, sihlobo, nome mmakhelwane onemoto kuze akutsatse, uvumelane ngaloko ngaphambi kwesizini.
- Buta umnyango wakho wesiphuthfumo wendzawo kutsi ugudlulisa njani bantu labangenamoto. Labanyenti basebentisa mabhasi ekubalekiswa netindzawo tekutsatsa, futsi tinye tigcina luhlu lwebantu labadzinga kutsatswa.
- Fumana lapho sikhungo sekuphephela nome lindzawo yekubalekiswa leseduzane ikhona, nekutsi ungakwati kuhamba khona ngenyawo ngekuphepha.
- Hamba kusenesikhatsi. Mabhasi netimoto letihlanganyelwe tiyagcwala futsi tiyeka kuhamba nakukhula umoya.
Vumelana nasekucalisa¶
Incenye yenzima kakhulu yeluhlelo kunquma nalini lekufanele wenta sento. Bhala yini leyenta uhambe, sibonelo: "Sihamba nakuyalwa sifunda setfu kuhamba, nakukhishwa sixwayiso se-hurricane setfu, nome nakukhuphuka lizinga lesixwayiso lesimisiwe esigodzini setfu, njenge Tropical Cyclone Wind Signal No. 3 e-Philippines, nome yini lefika kucala." Bese uyilandzela. Buka luhlelo lwesikhatsi lwekulungisela i-hurricane kutsi tixwayiso tikhula njani.
Kutsi utakuchubeka njani kuxhumana¶
Maneti aliphoni ehluleka nome agcwale ngesikhatsi setivunguvungu letikhulu, futsi i-inthanethi ingehluleka emalanga. Hlela kuloko. Umhlahlandlela ogcwele yi Kuchubeka kuxhumana nakwehluleka maneti.
- Bhala mesheji, awukashayeli. Mesheji idzinga luphawu olusincane futsi ichubeka izama kuthunyelwa.
- Khetsa umuntfu longephandle kwesigodzi. Khetsa umngani nome sihlobo lohlala khashane kakhulu kunesigodzi sesivunguvungu, nome kulelinye live. Wonkhe umuntfu ubhala kulomuntfu, bese lomuntfu adlulisela tindzaba. Tfoni netimesheji tabukhashane kanyenti tihamba nakutingahambi letasendzaweni.
- Beka sikhatsi semihla ngemihla sekubhala. Sibonelo, mesheji lilanga ngalinye emini nakuhwalala nga-6. Nangabe wukungaphumeleli kuyinye, zama futsi kulelandzelako.
- Bhala tinombolo ephepheni. Maphoni afa, aphuke, futsi alahleke. Gcina luhlu lolubhaliwe kusikhwama ngasinye sekubaleka naku-wallet.
- Gcina radio yebhatri nome yekuwinda yetindzaba temtsetfo ngesikhatsi liphoni lingenaphawu.
Mesheji lemfisha kulula kutfunyelwa futsi kulula kufundwa kunelende. Vumelana ngethempulete kusengaphambili, sibonelo:
Ngiphephile ku-[indzawo] na-[emagama]. Lesilandzelako sekubhala siku-[sikhatsi].
Tindzawo tekuhlangana¶
Khetsa tindzawo timbili tekuhlangana nangabe nehlukaniswa nome awukwati kufika ekhaya.
- Seduzane nekhaya: umnyango wammakhelwane, sihlahla lesikhulu, nome likona lemgwaco, kumlilo nome kukhukhuma lokuphangisako endlini.
- Ngaphandle kwemuzi: libhulokisi, indzawo yekukhulekela, sikolo, nome likhaya lesihlobo, nangabe awukwati kubuyela emgwacweni wakho.
Khetsa tindzawo letingaphandle kwesifunda sekukhukhuma. Hamba nabantfwana kuleto timbili kuze bativi.
Bantfwana nesikolo¶
Fumana luhlelo lwesivunguvungu lwesikolo sakho nome sendzawo yekugcina bantfwana. Tikolo kanyenti tivala ngaphambi kwekufika kwesivunguvungu, futsi tatinye tisetjentiswa njengetikhungo tekuphephela. Buta kutsi batjela njani batali nekutsi bantfwana bayaphi nangabe sivunguvungu sishaya ngelilanga lesikolo.
- Nquma ngubani locosha bantfwana ngamunye, bita umuntfu wesekelo
- Cinisekisa kutsi lomuntfu wesekelo usekulinganiselo lwesikolo lwebantu labanganagwa kucosha
- Fundzisa bantfwana ligama lonkhe labo, ligama lonkhe lakho, nenombolo yinye yeliphoni ngenhlitiyo
- Faka khadi esikhwameni sebantfwana ngayinye nemagama, tinombolo, netindzawo tekuhlangana
- Tsatsa sitfombe samuva sebantfwana ngamunye kugcina kuliphoni lakho naphepheni
Khuluma nebantfwana mayelana naluhlelo ngendlela leyithulile. Kwati loku lokuzawutenteka kwenta babe nakwesaba kunakuloku.
Umsebenti¶
Buta umphatsi wakho yini lekwenteka nangabe sivunguvungu sibikezelwe: nalini lotawutunywa ekhaya, nangabe kulindzelwe kutsi usebente, nekutsi batawuxhumana njani nawe. Nangabe ungumsebenti lobalulekile, njengekunakekeleni mphilo, timphahla temphakatsi, nome lusito lwesiphuthfumo, ungenzeka ucelwe kuhlala emsebentini. Hlela ngubani lonakekela bantfwana bakho, bahlobo labadzala, netilwane nangabe loko kwenteka.
Tilwane netifuyo¶
Tikhungo tekuphephela temphakatsi letinyenti tamukela tilwane tesebenti kuphela, nome kuloko tatinye tinetindzawo tetilwane. Nquma manje lapho tilwane takho tiyakuphi: nawe kuhhotela lelivumela tilwane nome likhaya lemngani, nome ku-kennel ngaphandle kwesigodzi. Awukashiyi silwane sibophiwe nome savalelwa ekejini ngesikhatsi sesivunguvungu. Buka Kubaleka netilwane ne Tifuyo netilwane tetinkhulu.
Nangabe nehlukaniswe¶
- Hamba kundzawo yekuhlangana leyivumelenwe leseduzane nangabe ungafinyelela kuyo ngekuphepha.
- Bhala umuntfu wakho longephandle kwesigodzi lapho ukhona nekutsi wenta kanjani.
- Nangabe usesikhungweni sekuphephela, bhalisa esidekini kuze mndeni angakufumana.
- I-Red Cross ne-Red Crescent basita kuhlanganisa mindeni emvakwetingoti letinkhulu. Buta esikhungweni, nome kulihhovisi le-Red Cross nome Red Crescent. E-United States, shayela i-American Red Cross ku-1-800-733-2767.
Gcina makhophi yeluhlelo¶
- Khophi yephepha kufriji nome kubondza lekhishini
- Khophi yephepha esikhwameni sekubaleka ngasinye
- Sitfombe seluhlelo kuliphoni ngalinye lusekhaya
- Khophi yomuntfu wakho longephandle kwesigodzi
Hlola kanye ngomnyaka¶
Hamba kuloluhlelo ngaphambi kwekucala kwesizini yakho. Shayela nome uhamba ngenyawo endleleni uye kundzawo yakho yekuya khona. Bantfwana batfumela mesheji kumuntfu longephandle kwesigodzi. Bala sikhatsi lesitsatfwa kulayisha tikhwama tekubaleka, mitsi, netilwane.
Luhlolo lolulula lutsatsa cishe imizuzu lamashumi matsatfu. Tsho kutsi sixwayiso sikhishiwe, bese ubala sikhatsi lesitsatfwa umuntfu ngamunye kufinyelela kundzawo yekuhlangana, kucosha sikhwama sakhe, kutfumela mesheji wakhe, nekulayisha imoto. Sinyatselo ngasinye lesitsatsa sikhatsi lesidze sinyatselo sekulungisa.
Utofumana tingaba, sibonelo inombolo leyishintjile nome i-carrier lesaakafaneli nelikati. Kungcono kakhulu kutifumana enyangeni letulile kunakutsi sixwayiso sikhulunywe.
Sibonelo lesisetjentisiwe¶
Umndeni wase-Ortiz uhlala endlini yemafulo mabili edolobheni laseceleni elwandle. Banemfana loneminyaka lesitfupha, indvodzakati loneminyaka leshumi nane, inja, nekhulu lohlala kumgwaco lolandzelako. Lesibonelo sisebentisa emagama netindzawo letintsha, kukhombisa kutsi luhlelo lunye lungabhalwa njani.
- Sihamba nga: sifunda setfu silaywe kuhamba, nome sixwayiso se-hurricane sikhishwa sidolobha setfu.
- Siya ku: likhaya lamati lomndeni, cishe 40 km (25 miles) ngasekhatsi, etulu kwendzawo. Lekwesekela: ihhotela endleleni leyifanako, lebhukishwe kusenesikhatsi.
- Indlela: umgwaco wenhloko ngasekhatsi. Libhuloko etikwemfula lingoti leliyatiwa, ngako umgwaco wemwaba kwesekelo.
- Ikhulu: ummakhelwane wakhe wunemoto futsi utamtsatsa. Mnumzane Ortiz utashayela ummakhelwane nakukhishwa sixwayiso.
- Inja: umati wavumela kutsatsa inja.
- Umuntfu longephandle kwesigodzi: umzala kulelinye live, lotfola mesheji wemihla ngemihla.
- Indzawo yekuhlangana: sitimela semabhasi ekugcineni komgwaco, bese sango lesikolo.
Bahambile endleleni ngaMay. Nabazama libhuloko emvuleni lenyenti, umgwaco wakukhukhumele, ngako bengetela umgwaco wemwaba kuluhlelo.
Emaphutsa lajwayelekile¶
- Kubhala luhlelo longakafundwa muntfu. Fundza khulu ndzawonye kanye ngomnyaka, unike umuntfu ngamunye khophi.
- Kukhetsa indzawo yekuya khona esifundeni. Sihlobo kumgwaco ofanako lophantsi akasiyona indzawo yekuya khona leyiphephile.
- Kuhlela bantu labadzala kuphela. Bantfwana, bahlobo labadzala, nanome ngubani wekukhubateka badzinga tinyatselo tabo. Buka bantu labadzala, kukhubateka, netidzingo temphilo.
- Kugcina luhlelo kuphoni kuphela. Maphoni angafa, aphuke, nome alahleke. Gcina khophi yinye yephepha.
- Kulindza wonkhe umuntfu abe ekhaya. Vumelana ngendzawo yekuhlangana ngaphandle kwesifunda sengoti, uhambe nakufinyelelwa sinqumo.
- Kuyekela luhlelo lushiyeke kusemuva. Umntfwana losha, kugudluka, umsebenti omusha, nome inombolo yeliphoni lesishintjile kufanele kuholele kuluhlelo lolubuyeketiwe elisontweni lelifanako.
Nakudlula sivunguvungu¶
Nakutiphatsimandla titsho kutsi kuphephile futsi kuphephile kuhamba, hamba kuletinyatselo.
- Bhala mesheji kumuntfu wakho longephandle kwesigodzi kutsi wonkhe umuntfu uphephile, nalapho ukhona.
- Hlola umuntfu ngamunye wemndeni, nebomakhelwane nebahlobo lobebahlolwa.
- Lindza kutsi tiphatsimandla titsho kuphephile ngaphambi kwekubuyela ekhaya. Buka Kubuyela likhaya.
- Bhala yini leyasebentile neyengasebentanga, bese ubuyeketa luhlelo ngalesonto.
Kutinyatselo tekucala letingetiwe, buka Emahora lama-72 yekucala emvakwe-hurricane.
Thempulete lekugcwalisa¶
Khophisa loku kumnota wekuliphoni lakho nome ucindzete, bese ugcwalisa mugca ngamunye.
Luhlelo lwetfu
- Sifunda setfu sekubalekiswa nome sigodzi: ______
- Sihamba nga: ______
- Nasihlala, gumbi letfu leliphephile ku: ______
- Nasihamba endzaweni leseduzane, siya ku: ______ liphoni: ______ (lekwesekela: ______)
- Nasihamba khashane, siya ku: ______ ngalendlela: ______
- Nangabe singenamoto, kutsatswa kwetfu ngu: ______ nome indzawo yekutsatswa ngu: ______
Bantu bekuxhumana
- Umuntfu longephandle kwesigodzi: ______ liphoni: ______
- Umuntfu wesibili longephandle kwesigodzi: ______ liphoni: ______
- Sikhatsi semihla ngemihla sekubhala: ______
- Ligama leshashi lemndeni: ______
- Umnyango wesiphuthfumo wendzawo nome tixwayiso: ______
- Dokotela nefamasi: ______
Bantu nemisebenti
- Loboniwe sibikezelo: ______ wesekelo: ______
- Locosha bantfwana: ______ wesekelo: ______
- Losita sihlobo lesidzinga lusito lolungetiwe: ______ wesekelo: ______
- Lotsatsa tilwane: ______ uye ku: ______
- Lopakisha mitsi nemadokhumenti: ______
Tindzawo nemphahla
- Indzawo yekuhlangana seduzane nekhaya: ______
- Indzawo yekuhlangana ngaphandle kwemuzi: ______
- Tikhwama tekubaleka tigciniswa ku: ______
- Kucisha emanti, igesi, negezi ku: ______
- Inkampani yenshuwarensi nenombolo yelipolisi: ______
- Lilanga lesahlola lesicedze kuhlola lolohlelo: ______
Gcina kufisha
Nangabe luhlelo lwakho lude kunalikhasi linye, kute lotaluvula ngesheshe. Faka imininingwane esikhwameni sekubaleka futsi ugcine luhlelo ngalokwo lusetinqumweni.