Yini lekufanele wenze ngesikhatsi sesivunguvungu¶
Ema-hurricane, ema-typhoon, nema-cyclone yimihlobo yefanako yesivunguvungu, nemagama lahlukene kuma-ocean lahlukene. Konkhe kulomhlahlandlela kusebenta kutonkhe.
Tinombolo tesiphuthfumo tehlukana nchibidlwa tive. Tinombolo, tiphatsimandla, netinhlelo tekusita tehlukana ive ngayinye. Likhasi lakho lendzawo linetinombolo tesiphuthfumo, umnyango wetingoti, nemininingwane yesikhungo sekuphephela yalapho ukhona. Fumana likhasi lakho lendzawo.
Hlala ngekhatsi. Yiya kugumbi lakho leliphephile, khashane nemafasitela, futsi uhlale lapho kuze tiphatsimandla titsho kutsi sivunguvungu sesidlulile. Gcina iradio nome lifoni lisebenta kutixwayiso.
Lelikhasi ngelemuntfu wonkhe losachuba sivunguvungu, i-typhoon, nome i-tropical cyclone ekhaya, kusikhungo sekuphephela, nome kuhotela. Yimihlobo yefanako yesivunguvungu nemagama lahlukene. Lelikhasi likhuluma ngelihora lelekugcina ngaphambi kwekufika kwemoya, kutsini uphatse lihora ngelihora ngesikhatsi sivunguvungu sisetikwakho, nalekufanele wenze nangabe indlu icala kwehluleka nome emanti acala kukhuphuka.
Nangabe wenta tintfo tintatu kuphela¶
- Hlala kugumbi lelingekhatsi kulikati leliphantsi lelingekukhukhumi, khashane nemafasitela.
- Awukaphumeli ngaphandle kuze tiphatsimandla titsho kutsi sivunguvungu sesidlulile, ngisho kungabonakala kuthulile.
- Nangabe emanti akhuphuka, hamba etulu, awukahambi ngaphandle. Nangabe sakhiwo sehluleka, hambela kugumbi lelincane lelinemandla kakhulu futsi ungene ngaphansi kwalokunemandla.
Manje: usesimo sini?¶
| Lokwentekako | Lekufanele wenze | Fundza kabanzi |
|---|---|---|
| Umoya nemvula kuyakhula | Yiya kugumbi lakho leliphephile netimphahla takho | Lungisa gumbi lakho leliphephile |
| Sixwayiso se-tornado | Likati leliphephile leliphantsi, gumbi lelingekhatsi, sibekele inhloko yakho | Ema-tornado |
| Emanti angena | Hamba kulikati leliphakeme, awukangeni ku-attic levaliwe | Kukhukhuma kwemanti |
| Luphahla, tibondza, nome mafasitela kuyehluleka | Hambela kugumbi lelincane lelinemandla kakhulu, ngena ngaphansi kwelibhedi nome tafula | Nangabe indlu icala kwehluleka |
| Kwatesheka kuthule kwakamuva | Ungakhandza usekulihlo. Hlala ngekhatsi | Lihlo |
| Usemotweni nome ngaphandle | Ngena kusakhiwo lesisondzele lesinemandla | Ubambeke ngaphandle |
| Tidzabuka, udaka, nome kudvuma kumwaba eceleni kwakho | Suka kuloluhlangothi lwemwaba manje | Kuwa kwemhlaba |
| Sivunguvungu sihambahamba kancane futsi sitawuchubeka emalanga | Linganisela timphahla takho | Tivunguvungu letidze |
Lihora lelekugcina ngaphambi kwekufika kwemoya¶
Nangabe unesikhatsi, wente leti manje. Yima khona nje lapho umsebenti wangaphandle ungasaphephile. Akukho lokungaphandle lokufanele ingoti nakusondzela sivunguvungu.
- Ngenisa bonkhe bantu ngekhatsi, kufaka netilwane tasekhaya. Faka tilwane emabhokisini nome kuma-leash kugumbi leliphephile.
- Shaja lonkhe lifoni ne-power bank. Vula low power mode.
- Gcwalisa tigubhu, tiphoti, ne-bathtub ngemanti. Emanti e-bathtub ngewekugezisa nekucotjwa, kungesi kuphuzwa.
- Faka i-fridge ne-freezer kusitiginisi sato sekushisa lesincane kakhulu, ugcine tivaliwe.
- Faka sikhwama sekubaleka sakho, emadokhumenti, mitsi, ne-charger yelifoni kugumbi leliphephile.
- Gcoka tinyawo letinemandla ugcine uticoshile. Ingilazi leyephukile ingenzeka.
- Bhala tinombolo yetiphuthfumo letibalulekile ngephepha, nangabe lifoni lakho lifa.
- Thumela umlayeto wombhalo kumuntu longephandle kwesifunda sesivunguvungu: lapho ukhona, ngubani losekuwe, nekutsi uhlala ndzawo.
- Kipha kuplug imishini yegezi longete kuyidzinga, kuze uyivikele kukwephuka kwegezi.
- Vala wonkhe mnyango wangekhatsi. Loku kunciphisa indzawo lapho umoya ungaphumela nakwephuka ifasitela.
Nangabe tiphatsimandla tikutjela kutsi ubaleke futsi kusaphephile kuhamba, hamba. Awukahlale ngobe umoya awukakali. Buka Baleka nome uhlale.
Lungisa gumbi lakho leliphephile¶
Gumbi lakho leliphephile gumbi lelincane lelingekhatsi lelingenamafasitela, kulikati leliphantsi lelingekukhukhumi: ikhabethe, i-bathroom, sikhumulo sangekhatsi, nome indzawo ngaphansi kwetitebhisi. Faka tibondza letinyenti njengobe ungakhona emkhatsini wakho nangephandle. Endlini yecement, gumbi lelingekhatsi lisasaphephile kunegumbi lelisebondzeni langephandle.
Nangabe usesifundeni sekukhukhuma kwemanti nome kwelwandle, umtsetfo uyashintja. Kufanele wabe usuhambile. Nangabe awukhonakalele, fihlela kulikati leliphakeme leliphephile emantini futsi khashane nemafasitela. Buka Kukhukhuma kwemanti ngesikhatsi sesivunguvungu.
Letsa leti kugumbi:
- Emanti nekudla kwemahora lama-24 lesalandzelayo, kuhlanganise nendishi ne-spuni
- Siletha nome i-headlamp yemuntfu ngamunye, nebattery letengetwako
- Iradio ye-battery nome lesebenta ngesandla
- Lifoni, charger, ne-power bank
- Mitsi, bucatsho, titfolo tekuva, netimphahla tekuhamba
- Ikhidi lekufaka lekucala nesibhongwayana
- Imatresi, tingubo, nome ingubo letimile tekukugubuzela
- Ma-helmet yebicikili nome ma-hard hat nangabe unawo
- Sigubhu lesinesicinibho netingcwe tephlastiki, nangabe ungakwati kufinyelela kutoyilethi
- Kudla kwesilwane sasekhaya, leash, nebhokisi
- Tincwadzi, makhadi, nelinye lintfo lelithula lebantfwana
Gcina bonkhe bantu kugumbi lelifanako. Nangabe kudzingeka umuntfu ahambe aye kutoyilethi nome kutimphahla, lindza kuze kube khona sikhatsi sekuthula, hamba ngalokuphangisako, futsi uhlale khashane nemafasitela endleleni yakho.
Lihora ngelihora ngesikhatsi sesivunguvungu¶
Sivunguvungu asisoze sibe namandla lafanako sonkhe sikhatsi. Umoya ufika emikhanyweni, kunekuthula emkhatsini wato. Incenye yembi kakhulu lijwayele kuba i-eyewall eceleni kwelikati, lengaba nemahora lambalwa. Tivunguvungu letihambahamba kancane tingaletsa umoya nemvula lenemandla ilanga lonkhe nome kungetwako.
Lihora ngalinye¶
Yakha inhlelo. Ikugcina phambili kwenkinga futsi inikela wonkhe umuntu lintfo lekuyenta.
- Lalela buntu lobusha kusuka kumnyango wakho wesive wesimo-mango nome tiphatsimandla tendzawo.
- Hlola kutsi bonkhe bantu basegumbini leliphephile futsi baphephile. Bala tinhloko, kufaka netilwane.
- Buka luphahla netibondza tegumbi, ulalele imisindvo lemisha njengengilazi lephukile nome emanti lahamba.
- Hlola likati nangabe emanti angena ngaphansi kwemincango.
- Hlola silinganiso se-battery yelifoni. Gcina lifoni linye licishiwe kube yinsita.
- Nikela wonkhe umuntu aphuze emanti.
Bhala sikhatsi nelekuzwile ku-radio. Emanotsi akusita kubona nangabe umoya uyakhula nome uyabuthaka. Nawo akusita nangabe udzinga kubika inkinga nome kucela lusito kamuva.
Kulala¶
Ungaba sesivunguvungu ebusuku. Lala ngama-shift nangabe ungakhona. Umuntfu lomdzala munye kahlale avukile kulalela tixwayiso, emanti lakhuphuka, nome kulimala, bese avusa labanye nangabe kukhona lokushintjile.
Lala kugumbi lelingekhatsi, kungesi kugumbi lelinemafasitela. Gcina tinyawo nesiletha eceleni kwemuntu ngamunye. Nangabe uhlala eduzane nemwaba lowugemulile nome mfula, umuntfu munye kufanele ahlale avukile sonkhe sikhatsi, ngobe kuwa kwemhlaba nekukhukhuma kokuphangisa kanyenti kwenteka ebusuku. Buka Tivunguvungu letidze nemalanga yemvula.
Kuhamba kutoyilethi¶
Sebentisa itoyilethi ngesikhatsi sekuthula nangabe ungakwati kufinyelela kuyo ngekuphepha. Nangabe emanti akayeti, flasha ngekutela ngesigubhu semanti lagciniwe endishini. Nangabe kukhukhuma kusekhatsi kwendlu nome tipayipi tingaba tifulekile, awukaflashi. Sebentisa sigubhu lesinesicinibho lesifakwe ingcwe lephlastiki, ugubuzele lokuyingcobo ngenhlabatsi lencane, i-sawdust, nome i-cat litter.
Hlala ngekhatsi¶
Akukho lokungaphandle lokufanele imphilo yakho. Emoyeni we-hurricane, luphahla, tingatji, ingilazi, netimphawu tiyandiza ngalijubane lelikhulu. Emagoda egezi lawele angahamba gezi futsi afihleke emantini.
Awukaphumeli kuhlola luphahla, kususa limoto, kubopha umkhumbi, nome kufota sivunguvungu. Konkhe loku kungalinda kuze tiphatsimandla titsho kutsi sivunguvungu sesidlulile.
Nangabe umoya uwa ngalokutumako lisibhakabhaka licacisa, ungakhandza usekulihlo. Luhlangothi lolunye lwesivunguvungu luyeta. Fundza Lihlo lesivunguvungu ngaphambi kwekwenta sinqumo.
Chubeka ulalela¶
Gcina iradio ye-battery nome lesebenta ngesandla isebenta, ngevolumu leliphantsi, ihlelwe kusiteshi semtsetfwe. Tiphatsimandla tendzawo titawumemetela tixwayiso te-tornado, kukhukhuma, tixwayiso tekuwa kwemhlaba, nasikuphephile kuhamba. Umsebenti welifoni kanyenti wehluleka ngesikhatsi sesivunguvungu, ngako awukatsembeli kulifoni lakho kuphela.
Shiya tixwayiso telifoni letisebenta sonkhe sikhatsi. Tixwayiso te-tornado tingafika nasikuphi sikhatsi, kanyenti kusuka emikhanyweni yangephandle. Buka Ema-tornado ngesikhatsi se-hurricane.
Luhlelo lwesixwayiso lushintjana ngelive. I-Hong Kong isebentisa emaphawu lanamanombolo, iPhilippines isebentisa tizinga temoya, i-India isebentisa tixwayiso te-cyclone letitigaba nemibala, ne-United States isebentisa kulindzelwa nekuxwayiswa. Likhasi lakho lwendzawo lichaza lakho.
Gezi, kukhanya, nemafoni¶
Lindzela kucishwa gezi. Sebentisa siletha, ma-headlamp, ne-battery lanterns. Awukasebentisi makhandlela nome ma-oil lamp: aphendvula umlilo, futsi tilimo temlilo atikwati kufinyelela kuwe ngesikhatsi sesivunguvungu.
Awukasebentisi ema-generator, ma-grill, nome ma-stove ngekhatsi
I-carbon monoxide ayiphunga nome imbala futsi ingabulala emizuzwini. Awukasebentisi i-generator, i-charcoal grill, nome i-camp stove ngekhatsi kwendlu yakho nome kugaraji, ngisho tifuma nemafasitela vulekile. Awukwati kusebentisa i-generator ngekuphepha ngaphandle nemoyeni we-hurricane nawo, ngako lindza kuze sivunguvungu sidlule. Buka Kuphepha kwe-generator.
Gcina i-fridge ne-freezer tivaliwe. Imiyalo yekuphepha kwekudla ye-US Department of Agriculture itsi i-fridge levaliwe igcina kudla kubanda kwemahora angu-4. I-freezer legcwele igcina kushisa kwayo kwemahora angu-48, kanti leyigcwele incenye kugcina mahora angu-24. Sikhatsi sonkhe nawuvula sicabha, ulahlekelwa kubanda.
Yenta gezi lelifoni lihlale isikhatsi lesidze:
- Sebentisa low power mode futsi wehlise kukhanya kwesikrini.
- Thumela umbhalo kunokushaya. Imibhalo ifika nalapho tifonu tingakwati kushaya, futsi isebentisa gezi lelincane.
- Gcina lifoni linye licishiwe kube yinsita yesiphuthfumo.
- Cisha i-Bluetooth, indzawo, nema-app longete kuwadzinga.
- Shaja kusuka ku-power bank nakufinyelela lifoni ku-20 percent, kungesi nalifa.
Buka Gezi nekukhanya ngetindlela letengetiwe tekwelula ma-battery akho.
Nangabe indlu icala kwehluleka¶
Hlola futsi ulalele timphawu: luphahla luyaphakama nome luyaphepuka, tibondza tiyagoba, luphahla lwegumbi luyawa, mafasitela nome mincango liyavaleka ngamandla, nome kusondzela lumoya nemsindvo wamandla ngekhatsi kwendlu. Nangabe kwenteka loku, hamba manje.
- Finyelela kugumbi lelincane lelinemandla kakhulu kulikati leliphantsi lelingakukhukhumi. I-bathroom, ikhabethe, nome indzawo ngaphansi kwetitebhisi kungcono, ngobe magumbi lamancane anetibondza letiseduzane.
- Ngena ngaphansi kwalokunemandla kakhulu: tafula lelimile, imatresi lebugubuzela, nome tomabili.
- Sibekele inhloko nentamo yakho ngengalo yakho, i-helmet, nome ingubo.
- Gcina bonkhe bantu ndzawonye, phansi etulwini, khashane netibondza tangephandle.
- Hlala lapho kuze umoya uwe ngalokuphelele. Awukagiji ngaphandle uye kulesinye sakhiwo ngesikhatsi sesivunguvungu.
Nangabe ifasitela liphuka kulelinye gumbi, vala umnyango kulelo gumbi futsi uhlale khashane nalo. Nangabe luphahla lwegumbi lakho lusuke, hambela kulelinye gumbi lelingekhatsi lelisenaluphahla, nome ungene ngaphansi kwemphahla lesinda kakhulu lonayo.
Nangabe emanti angena, imitsetfo iyashintja. Emanti lakhuphuka asho etulu, kungesi phansi. Fundza Kukhukhuma kwemanti ngesikhatsi sesivunguvungu.
Kuphunga kwegasi nome umlilo
Nangabe uphunga gasi, awukakhanyisi lintfo nome ushintje ema-switch. Hambela kugumbi lelikhashane kakhulu naloko kuphunga, futsi uvule ifasitela kuphela nangabe ungafinyelela kulo ngaphandle kwekusondzela kuloko kuphunga. Nakuvumela umoya, suka kusakhiwo bese ushayela umsakatisi wakho wegasi nome inombolo yakho yesiphuthfumo yendzawo usuphandle. Nangabe kunemlilo longakwati kuwucimisa kanyekanye, khipha bonkhe bantu kusakhiwo bayofihlela kusikhungo sekuphephela lesiseduze, khashane nemoya netimphahla letandiza. Umlilo nekuphunga kwegasi lokunemandla ngulokumbalwa lokungusizatfu sekuhamba ngesikhatsi sesivunguvungu.
Nangabe usesikhungweni sekuphephela, hotela, nome fulatini¶
Landzela imiyalo yebasebenti. Basebenti besikhungo nabaphatsi behotela batakutjela lapho kufanele uhambe nangabe sakhiwo silimele nome sixwayiso se-tornado sifika. Hlala kundzawo yakho lenikelwe futsi gcina timphahla takho tincane naseceleni.
Kuhotela nome kufulati, khetsa sikhumulo sangekhatsi nome i-bathroom khashane nengilazi. Awukasebentisi ema-lift, ngobe gezi ingacisheka ikuvalele. Kulikati leliphakeme, hambela kusikhumulo sangekhatsi nome kutitebhisi kulikati leliphantsi, kodvwa uhlale ngetulu kwalikuphi likati lelingakukhukhumi. Buka Bahlali betindlu letihlalwa, Tivakashi netitfolo, ne Takhiwo letiphakeme.
Kuphatsa kwesabo¶
Kwesaba ngesikhatsi se-hurricane kujwayelekile. Umsindvo mkhulu futsi ungachubeka emahoreni lamanyenti. Kwati lelekulindzelekile kuyasita: kuvungama kwemoya, kudvuma kwemphahla, kuphuma kwetindlebe njengobe kucindzetela komoya kushintja, nekukhala kwendlu.
Nciphisa kuphefumula kwakho: ngena ngebala lamane, phuma ngebala lesitfupha. Hlala umatasa ngemisebenti lemincane njenge kuhlola timphahla, kubhala emanotsi, nome kudlala makhadi ngesiletha. Khuluma nebantu labakuwe. Nangabe wedvwa, thumela umbhalo kumuntfu lomtsembako njalo ngelihora, kutjela kutsi unjani.
Nangabe uva kutsi awukhoni kumelana naloku, finyelela kumnyango wekusita ngesikhatsi senhlekelele. E-United States, i-Disaster Distress Helpline ngu 1-800-985-5990, mahhala futsi ivuliwe emahora wonkhe, futsi ungashayela nome uthumele umbhalo ku-988 nangabe wena nome umuntfu losekuwe usenhlekeleni. Kutive letinye, buka likhasi lakho lwendzawo.
Kugcina tingane tithulile¶
Tingane titsatsa indlela kuwe. Khuluma ngekuthula futsi uhlale seduze. Chaza ngemagama lamalula: umoya uyagquma, sisegumbini leliphephile kakhulu, futsi loku kutawudlula.
Zinikele umsebenti, njenge kubamba siletha, kubala tinhloko lihora ngalinye, nome kunakekela silwane sasekhaya. Letsa tincwadzi, makhadi, nelinto letitsandzako kugumbi leliphephile. Ma-headphone nemculo angacisha lomunye umsindvo.
Tjela bantfwana kusengakafiki kutsi sivunguvungu singatesheka kuthula bese sibuyela emandla, ngako incenye yesibili ayikubesabisi. Buka Titsabatane netingane.
Bantu labadzinga lusito lolungetiwe¶
Nangabe umuntfu losekuwe usebentisa oxygen, umshini wekuphefumula, nome leyinye imishini yetemtsi lesebenta ngegezi, hlela kutsi gezi iyacisheka. Sebentisa ma-battery backup, futsi ushayele inombolo yakho yesiphuthfumo yendzawo ngaphambi kwekutsi ma-battery ahhele, kungesi emvakwaloko. Gcina mitsi letfukwa njenge-insulin ku-cooler lenesipaki sekubanda, awukayifaki phezu kwelichisi ngqo, futsi awukayivumeli kucatsa. Buta mkhemisti emvakwaloko nangabe isengumsebentisa.
Bantu labanemandla lancane ekuhambeni kufanele bahlale gumbini leliphephile sonkhe sikhatsi, nenhlelo yekutsi labanye batawubasita kanjani kuhamba nangabe indlu yehluleka. Gcina titfolo tekuva, bucatsho, ne-battery letengetiwe eceleni. Buka Bantu labadzala nalabanekukhubateka.
Nangabe umuntfu ulimele¶
Shayela inombolo yakho yesiphuthfumo yendzawo (911 e-United States ne-Canada). Nikela likheli lakho lelicacile, lokwentekile, nenombolo yebantu labalimele. Ngesikhatsi sembi kakhulu sesivunguvungu, ema-ambulensi netimoto temlilo atikwati kushayela. Basiti batafika nakuvumela umoya, futsi kushaya kwakho kukufaka eluhlwini.
Ngesikhatsi ulindzile, sebentisa i-first aid kit yakho:
- Cindzetela ngamandla elangeni lelihamba ngengubo lecotjiwe, uchubeke ucindzetela. Awukaphakamisi kuyihlola.
- Gcina umuntfu amile nangabe ucabanga kutsi inhloko, intamo, nome umhlane kulimele.
- Mugcine ashisa futsi aome, umunike tigcugcubezelo temanti nangabe uphapheme futsi angagwinya.
- Bhala lokwentekile, sikhatsi, nalumuphi mutsi lomunike wona.
Ngekufumbateka, shayela sikhungo sekufumbateka nome inombolo yakho yesiphuthfumo yendzawo. E-United States, i-Poison Control ngu 1-800-222-1222. Buka Temtsi ne-first aid.
Nakudlula sivunguvungu¶
Awukaphumeli ngaphandle kuze tiphatsimandla titsho kutsi sivunguvungu sesidlulile sifunda sakho. Umoya ungahlala uyingoti emahoreni emvakwekusuka kwelikati, futsi imifula ingachubeka ikhuphuka emalanga lamanyenti. Buka Kutsi wati kanjani kutsi sivunguvungu sesidlulile ngempela.
Nawuphuma ngephandle, gcoka tinyawo nemagilavu, uhlole emagoda egezi lawele, futsi uhlale khashane nemanti akukhukhuma. Fundza Emvakwesivunguvungu ne Emalanga yekucala emvakwesivunguvungu kucala.