Wanem blong mekem long taem blong wan hariken¶
Hariken, taefun mo tropikol saeklon oli sem kaen stom, be oli gat defren nem long defren solwota. Evri samting long gaed ia i stret blong olgeta.
Ol emejensi namba oli defren long evri kantri. Ol namba, ol ofis mo ol program blong halpem oli defren long evri kantri. Lokol pej blong yu i gat ol emejensi namba, disasta ofis mo infomesen blong evakuesen senta blong ples we yu stap long hem. Faenem lokol pej blong yu.
Stap insaed. Go long sef rum blong yu, longwe long ol windo, mo stap long ples ia kasem we ol ofisol oli talem se stom i pas finis. Kipim wan redio o fon i open blong harem ol woning.
Pej ia i blong eni man we i stap tru long wan hariken, taefun, o tropikol saeklon long haos, long wan evakuesen senta, o long wan hotel. Olgeta oli sem kaen stom wetem defren nem. Pej ia i tokbaot las aoa bifo win i kasem, olsem wanem blong lukaot evri aoa taem stom i stap antap long yu, mo wanem blong mekem sapos haos i stat brok o wota i stat kam antap.
Sapos yu mekem tri samting nomo¶
- Stap long wan rum insaed long medel blong haos long flo we i daon moa we flad i no save kasem, longwe long ol windo.
- No go aotsaed kasem we ol ofisol oli talem se stom i pas finis, nating sapos i kam kwaet.
- Sapos wota i kam antap, muv i go antap, i no aotsaed. Sapos haos i brok, muv i go long smol rum we i strong moa mo go anda long wan samting we i strong.
Naoia: yu stap long wanem situesen?¶
| Wanem i stap hapen | Wanem blong mekem | Ridim moa |
|---|---|---|
| Win mo ren oli stap kam strong moa | Go long sef rum blong yu wetem ol sapla blong yu | Rediem sef rum blong yu |
| Woning blong tornado | Flo we i daon moa mo i sef, rum insaed long medel, kavremap hed blong yu | Ol tornado |
| Wota i stap kam insaed | Muv i go long wan flo we i antap moa, neva insaed long wan atik (rum aninit long ruf) we i klos | Flad |
| Ruf, ol wol, o ol windo oli stap brok | Muv i go long smol rum we i strong moa, go anda long wan matres o tebol | Sapos haos i stat brok |
| I kam kwaet kwiktaem | Maet yu stap long ae blong saeklon. Stap insaed | Ae blong saeklon |
| Yu stap long wan trak o aotsaed | Go insaed long haos we i strong mo i klosap moa | Stap aotsaed long stom |
| Ol krak, graon i sofsof, o noes olsem tanda long wan hil klosap long yu | Muv i go longwe long saed blong hil naoia | Graon i foldaon |
| Stom i slo mo bambae i stap sam dei | Yusum ol sapla blong yu smol smol | Ol longfala stom |
Las aoa bifo win i kasem¶
Sapos yu gat taem, mekem ol samting ia naoia. Stop long sem taem we win i mekem wok aotsaed i no sef. I no gat wan samting aotsaed we i stret blong yu tekem denja from taem stom i klosap.
- Tekem evri man i kam insaed, wetem ol anamol blong haos. Putum ol anamol insaed long ol bokis blong karem olgeta o long rop long sef rum.
- Jajem evri fon mo paoa bank. Openem mod blong smol paoa (low power mode).
- Fulumap ol botel, ol sospen, mo bat wetem wota. Wota long bat i blong flasem toilet mo wasem, i no blong dring, sapos oli no klinim bat fastaem.
- Tanem frij mo frisa i go long seting we i kolkol moa mo kipim olgeta i klos.
- Putum bag blong ronwe, ol pepa, ol meresin, mo jaja blong fon blong yu long sef rum.
- Werem ol strong sus mo kipim olgeta long leg. I save gat glas we i brok.
- Raetem ol impoten namba blong fon long pepa sapos fon blong yu i ded.
- Sendem tekst long wan man we i stap aotsaed long eria blong stom: wea yu stap, hu i stap wetem yu, mo se yu stap long ples ia nomo.
- Tekemaot plak blong ol masin blong elektrik we yu no nidim, blong protektem olgeta long paoa we i kam strong kwiktaem.
- Satem evri doa insaed long haos. Samting ia i blokem win blong i no pusum tumas tru long haos sapos wan windo i brok.
Sapos ol ofisol oli talem long yu blong evakuet mo i sef yet blong travel, go. No stap from we win i no stat yet. Luk Evakuet o stap.
Rediem sef rum blong yu¶
Sef rum blong yu i wan smol rum insaed long medel blong haos we i no gat windo, long flo we i daon moa we flad i no save kasem: wan kabod, wan baterum, wan pasej insaed, o ples anda long step. Putum plante wol olsem we yu save bitwin yu mo aotsaed. Long wan haos we oli wokem long simen, wan rum insaed i sef moa yet bitim wan rum long wol blong aotsaed.
Sapos yu stap long wan eria blong flad o stom sej, rul i jenis. Yu mas lego ples finis. Sapos yu no save, haed long flo we i antap moa we i sef long wota mo longwe long ol windo. Luk Flad long taem blong wan hariken.
Karem ol samting ia i go insaed long rum:
- Wota mo kakae blong nekis 24 aoa, wetem wan kap mo wan spun
- Tos o laet blong hed blong evri man, mo sam narafala bateri
- Redio we i wok long bateri o we yu tanem han blong jajem
- Fon, jaja, mo paoa bank
- Ol meresin, glas blong ae, samting blong helpem sora blong harem, mo ol samting blong helpem man blong wokbaot
- Fes eid kit mo wan wisol
- Matres, ol pilo, o ol hevi blanket blong pulum i kam antap long yu
- Ol helmet blong baesikol o ol had hat sapos yu gat
- Wan baket wetem kava mo sam plastik bag, sapos yu no save go long toilet
- Kakae blong anamol, wan rop, mo wan bokis blong karem anamol
- Ol buk, ol kad, mo wan samting we i kwaet blong ol pikinini
Kipim evri man long sem rum. Sapos wan man i mas aot blong go long toilet o blong tekem sapla, wet kasem we win i godaon smol, go kwik, mo stap longwe long ol windo long rod.
Evri aoa long taem blong stom¶
Stom bambae i no gat sem paoa long ful taem. Win i kam long ol laen, wetem ol taem we i godaon smol bitwin olgeta. Pat we i moa nogud plante taem i wol blong ae klosap long medel, we i save stap sam aoa. Ol slo stom oli save karem strong win mo ren blong wan dei o moa.
Evri aoa¶
Mekem wan rutin. I helpem yu blong stap redi bifo ol problem oli kam mo i givim wan wok long evri man.
- Lesin long niufala nius long ofis blong weta blong kantri blong yu o ol lokol ofisol.
- Jekem se evri man i stap long sef rum mo i oraet. Kaontem ol man, wetem ol anamol.
- Lukluk sileng mo ol wol blong rum, mo lesin long ol niufala noes olsem glas we i brok o wota we i ron.
- Jekem flo sapos wota i stap kam insaed anda long ol doa.
- Jekem bateri blong ol fon. Kipim wan fon i of blong sevem.
- Mekem evri man i dring smol wota.
Raetemdaon taem mo wanem yu harem long redio. Ol not oli helpem yu blong luk sapos win i stap kam strong moa o i stap godaon. Oli helpem tu sapos yu nid blong ripotem wan problem o singaot help afta.
Slip¶
Maet yu stap long stom ful naet. Slip wanwan sapos yu save. Wan bigfala man o woman i stap wekap blong lesin long ol woning, wota we i kam antap, o damej, mo i wekemap ol narafala sapos eni samting i jenis.
Slip long sef rum, i no long wan rum blong slip we i gat ol windo. Kipim sus mo wan tos klosap long evri man. Sapos yu stap klosap long wan hil we i stip o wan reva, wan man i mas stap wekap ful taem, from graon i foldaon mo kwik flad oli stap kam plante taem long naet. Luk Ol longfala stom mo plante dei blong ren.
Go long toilet¶
Yusum toilet long taem we win i godaon smol sapos yu save kasem sef. Sapos wota i katof, flasem taem yu kapsaetem wan baket wota we yu sevem i go insaed long toilet. Sapos wota blong flad i stap raon long haos o wota blong toilet i save kambak, yu no flasem. Yusum baket wetem kava we i gat wan plastik bag insaed, mo kavremap pupu wetem smol graon, sodas, o graon blong pusi.
Stap insaed¶
I no gat wan samting aotsaed we i stret blong yu lusum laef blong yu from. Long win blong hariken, ol kapa blong ruf, ol branj, glas, mo ol saen oli flae kwik tumas. Ol paoa laen we oli foldaon oli save gat paoa mo oli save haed long wota.
No go aotsaed blong jekem ruf, muvum wan trak, fasem wan bot, o tekem vidio blong stom. Olgeta samting ia i save wet kasem we ol ofisol oli talem se stom i pas finis.
Sapos win i stop kwiktaem mo skae i klia, maet yu stap long ae blong saeklon. Narasaed blong stom i stap kam, wetem win we i kam long wan narafala saed. Ridim Ae blong saeklon bifo yu mekem eni disisen.
Gohed blong lesin¶
Kipim wan redio we i wok long bateri o we yu tanem han blong jajem i open, long smol noes, long wan ofisol stesen. Ol lokol ofisol bambae oli talemaot ol woning blong tornado, flad, ol woning blong graon i foldaon, mo wetaem i sef blong muv. Plante taem fon i no wok long taem blong stom, so yu no trastem fon blong yu nomo.
Livim ol emejensi woning long fon i open. Ol woning blong tornado oli save kam eni taem, plante taem from ol laen blong ren long saed aotsaed. Luk Ol tornado long taem blong wan hariken.
Ol sistem blong woning oli defren long ol kantri. Hong Kong i yusum ol signal wetem namba, Filipin i yusum ol level blong signal blong win, India mo Ostrelia oli yusum ol woning wetem step o kala, mo Yunaeted Stet i yusum ol wajem mo ol woning. Lokol pej blong help blong yu i eksplenem sistem blong yu.
Paoa, laet, mo ol fon¶
Ekspektem se paoa bambae i katof. Yusum ol tos, ol laet blong hed, mo ol laet we i wok long bateri. No yusum kandel o lam blong kerosin: oli statem faea, mo ol faea man oli no save kasem yu long taem blong stom.
No jeneretor, no grill, no stov insaed
Kaben monoksaed i no gat smel o kala mo i save kilim man i ded insaed long sam minit. Neva ranem wan jeneretor, grill blong jakol, o stov blong kamping insaed long haos blong yu o garej, nating sapos ol doa mo ol windo oli open. Yu no save ranem wan jeneretor sef aotsaed long win blong hariken tu, so wet kasem we stom i pas finis. Luk Sefti blong jeneretor.
Kipim frij mo frisa i klos. Wan frij we i klos i kipim kakae i kolkol blong klosap 4 aoa. Wan frisa we i fulap i kipim kolkol blong hem blong klosap 48 aoa, mo wan we i haf fulap blong klosap 24. Evri taem we yu openem doa, kolkol i lus.
Mekem paoa blong fon i stap longtaem:
- Yusum mod blong smol paoa mo mekem laet blong skrin i daon.
- Sendem tekst i bitim we yu ringim. Ol tekst oli save kasem taem ol kol oli no save, mo oli yusum smol bateri nomo.
- Kipim wan fon i of blong sevem from wan emejensi.
- Sarem Bluetooth, lokesen, mo ol ap we yu no nidim.
- Jajem long paoa bank taem wan fon i kasem klosap 20 pesen, i no taem i ded.
Luk Paoa mo laet blong moa rod blong mekem bateri blong yu i stap longtaem.
Sapos haos i stat brok¶
Lukluk mo lesin long ol saen: ruf i stat girap o i stat pulumaot, ol wol oli stap muv, sileng i stap sag, ol windo o ol doa oli brok i kam insaed, o win mo noes i ron kwiktaem tru long haos. Sapos eni long ol samting ia i hapen, muv naoia.
- Go long smol rum we i strong moa long flo we i daon moa we flad i no stap kasem. Wan baterum, kabod, o ples anda long step i bes, from ol smol rum oli gat ol wol we oli klosap long olgeta.
- Go anda long wan samting we i strong: wan hevi tebol, wan matres we yu pulum i kam antap long yu, o tufala.
- Kavremap hed mo nek blong yu wetem han blong yu, wan helmet, o wan pilo.
- Kipim evri man tugeta, daon klosap long flo, longwe long ol wol blong aotsaed.
- Stap long ples ia kasem we win i godaon fulwan. No ron aotsaed i go long wan narafala haos long taem blong stom.
Sapos wan windo i brok long wan narafala rum, satem doa blong rum ia mo stap aotsaed long hem. Sapos ruf antap long rum blong yu i lus, muv i go long wan narafala rum insaed we i gat sileng yet, o go anda long hevi tebol o kabod we i moa hevi we yu gat.
Sapos wota i stap kam insaed, ol rul oli jenis. Wota we i kam antap i minim go antap, i no go daon. Ridim Flad long taem blong wan hariken.
Smel blong gas o faea
Sapos yu smelem gas, yu no laetem eni samting o tanem ol swij. Openem wan windo long saed we i longwe long win sapos yu save mekem sef, mo muv i go long rum we i longwe moa long smel. Sapos i gat wan faea we yu no save kilim kwiktaem, tekemaot evri man long haos mo go long ples blong haed we i sef mo i klosap moa, longwe long win mo rabis we i flae. Faea i wan long ol smol namba blong risen blong lego haos long taem blong stom.
Sapos yu stap long wan evakuesen senta, hotel, o apatmen¶
Folem ol instraksen blong ol staf. Ol staf blong evakuesen senta mo ol manija blong hotel bambae oli talem long yu wea blong go sapos haos i kasem damej o wan woning blong tornado i kam. Stap long ples we oli givim long yu mo kipim ol samting blong yu i smol mo klosap long yu.
Long wan hotel o apatmen, jusum wan pasej insaed o baterum longwe long glas. No yusum ol lif, from paoa i save katof mo yu save stap fas insaed. Long wan flo we i antap tumas, go daon sam flo i go long wan pasej insaed o ples blong step, be stap antap long eni flo we flad i save kasem. Luk Ol man we oli rentem haos mo ol apatmen, Ol visita mo ol turis, mo Haos we i gat plante flo.
Handlem fraet¶
Blong fraet long taem blong wan hariken i nomol. Noes i strong mo i save stap plante aoa. Blong save wanem bambae i kam i help: noes blong win, ol noes blong rabis we i kilim haos, sora we i pop taem presa blong win i jenis, mo haos we i krik.
Mekem win blong yu i slo: pulum win i kam insaed long fo kaon, sakem i go aot long sikis kaon. Mekem ol smol wok olsem blong jekem ol sapla, raetem ol not, o plei kad wetem laet blong tos. Toktok wetem ol man we oli stap wetem yu. Sapos yu stap yu wan, sendem tekst long wan man we yu trastem klosap evri aoa blong talem olsem wanem yu stap.
Sapos yu filim se yu no save handlem, ringim wan laen blong help blong krisis o disasta. Long Yunaeted Stet, Disaster Distress Helpline i 1-800-985-5990, i fri mo i open ful dei mo naet, mo yu save ringim o sendem tekst long 988 sapos yu o wan man wetem yu i stap long krisis (trabol blong tingting we i strong tumas). Blong ol narafala kantri, luk lokol pej blong help blong yu.
Kipim ol pikinini oli kwaet¶
Ol pikinini oli lukluk yu blong save wanem blong mekem. Toktok kwaet mo stap klosap. Eksplenem long ol isi toktok: win i strong, yumi stap long rum we i moa sef, mo samting ia bambae i pas.
Givim wan wok long olgeta, olsem blong holem tos, kaontem ol man evri aoa, o lukaot long anamol. Karem ol buk, ol kad, mo wan pleiplei we oli laekem tumas i go insaed long sef rum. Ol hedfon wetem miusik oli save blokem sam long noes.
Talem long ol pikinini fastaem se stom i maet kam kwaet mo afta i kam strong bakegen, blong seken haf i no mekem olgeta oli fraet. Luk Ol bebi mo ol pikinini.
Ol man we oli nidim moa help¶
Sapos wan man wetem yu i yusum oksijen, wan masin blong pulum win, o narafala tul blong meresin we i nidim paoa, mekem plan from paoa bambae i katof. Yusum ol bateri blong sapot, mo ringim namba blong emejensi long ples blong yu bifo ol bateri oli kam daon, i no afta. Kipim ol meresin we oli mas stap kolkol olsem insulin long wan kula wetem aes, mo askem wan famasis afta sapos oli gud yet.
Ol man we oli no save wokbaot gud oli mas stap long sef rum ful taem, wetem wan plan blong olsem wanem ol narafala bambae oli helpem olgeta blong muv sapos haos i brok. Kipim ol samting blong helpem sora, ol glas blong ae, mo ol narafala bateri klosap long han. Luk Ol olfala mo ol man we oli gat disabiliti.
Sapos wan man i kasem kil¶
Ringim namba blong emejensi long ples blong yu (911 long Yunaeted Stet mo Kanada). Talem stret adres blong yu, wanem i hapen, mo hamas man oli kasem kil. Long taem we stom i moa nogud, plante taem ol ambulans mo ol trak blong faea oli no save draev. Ol man blong rispon bambae oli kam kwik olsem we win i letem, mo kol blong yu i putum yu long lis.
Taem yu stap wet, yusum fes eid kit blong yu:
- Presem strong long ples we blad i ron wetem wan klin kaliko, mo gohed blong presem. No leftemap blong jekem.
- Kipim man ia i stap kwaet nomo sapos yu ting se hed, nek, o baksaed blong hem i kasem kil.
- Kipim hem i warm mo i drae, mo givim smol smol wota sapos hem i wekap mo i save swolem.
- Raetemdaon wanem i hapen, taem, mo eni meresin we yu givim.
Blong posen, ringim wan posen kontrol senta o namba blong emejensi long ples blong yu (Poison Control i 1-800-222-1222 long Yunaeted Stet). Luk Meresin mo fes eid.
Taem stom i pas finis¶
No go aotsaed kasem we ol ofisol oli talem se stom i pas finis long eria blong yu. Win i save stap denja yet plante aoa afta we medel i muv i go, mo ol reva oli save gohed blong kam antap blong sam dei. Luk Olsem wanem blong save se stom i pas tru.
Taem yu step i go aotsaed, werem sus mo glav, lukaot ol paoa laen we oli foldaon, mo stap aotsaed long wota blong flad. Ridim Afta long hariken mo Ol fes dei afta long stom fastaem.