Kaontdaon blong hariken: wanem blong mekem 5 dei kasem 1 dei bifo¶
Hariken, taefun mo tropikol saeklon oli sem kaen stom, be oli gat defren nem long defren solwota. Evri samting long gaed ia i stret blong olgeta.
Wan hariken, taefun, o saeklon i stap kam. Kaontdaon blong hariken ia i talem long yu wanem blong mekem tede, folem hamas taem yu gat bifo strong win i kam. Faenem step blong yu daon, stat long ples ia, mo wok i godaon.
Stat long ples ia: tri kwestin blong ansarem tede¶
- Yu stap long wan eria blong evakuesen, o oli givim wan oda finis? Lukaotem eria blong evakuesen blong yu mo lisen long ol lokol ofisol. Sapos oli talem long yu blong lego ples, yu lego.
- Haos blong yu i sef blong stom ia? Wan mobael hom, wan haos we i no strong o i gat damej, wan rod we flad i save kasem, o wan nid blong helt we i dipen long paoa, olgeta i min se yu mas plan blong go. Yusum gaed blong disaed blong evakuet o stap.
- Wetaem strong win bambae i kasem yu? Taem ia hem i las taem blong yu. Evri wok aotsaed, evri draev, mo evri muv i go long wan evakuesen senta i mas finis bifo taem ia.
Las taem blong yu i win, i no ae blong saeklon
Strong win mo ol laen blong bigfala ren oli kam plante aoa bifo medel blong stom. Taem win i kasem samwe 63 km/h (39 mph), wok aotsaed mo draev oli kam denja, mo ol grup blong sevem laef oli stop blong go aot. Plan evri step blong i finis bifo taem ia.
Sapos yu mekem tri samting nomo¶
- Disaed tede sapos bambae yu evakuet o stap, mo folem eni oda blong ol lokol ofisol.
- Kasem fuel, kes mani, mo meresin blong tu wik naoia, taem ol stoa mo ol ples blong fuel oli kwaet yet.
- Stap long sef ples blong yu, long haos o long narafala ples, bifo strong win i stat.
Mekem kaontdaon i stret wetem ol woning long ples we yu stap¶
Evri kantri i gat ol alet blong hem. Olgeta oli kaontdaon i go long sem samting: taem we win o wota we i mekem damej i kam. Yusum tebol ia blong luk yu stap wea long kaontdaon, afta jekem lokol pej blong yu blong stret sistem.
| Wea | Fes alet | Las alet |
|---|---|---|
| Atlantik mo is Pasifik (NHC, we plante kantri oli yusum) | Hariken o tropikol stom wajem: samwe 48 aoa bifo we oli ting se win blong tropikol stom bambae i kam | Woning: samwe 36 aoa bifo we oli ting se win blong tropikol stom bambae i kam |
| Ostrelia (Bureau of Meteorology) | Tropical Cyclone Watch: strong win maet i kam insaed long 48 aoa | Tropical Cyclone Warning: strong win bambae i kam insaed long 24 aoa o i stap kam finis |
| India (India Meteorological Department) | Wajem bifo saeklon samwe 72 aoa bifo, afta wajem blong saeklon 48 aoa o moa bifo | Woning blong saeklon 24 aoa o moa bifo, afta wan ripot long weta blong taem afta we saeklon i kasem graon, samwe 12 aoa bifo |
| Filipin (PAGASA) | Wind Signal No. 1: strong win insaed long 36 aoa. No. 2: insaed long 24 aoa | Signal No. 3: insaed long 18 aoa. Signal No. 4 mo 5: insaed long 12 aoa |
| Japan (ol lokol gavman) | Alert Level 3: ol olfala mo ol man we oli gat disabiliti oli stat blong evakuet | Alert Level 4: evri man long eria i evakuet. Yu no wet long Level 5 |
Ol taem ia oli stret long taem we oli fes talemaot evri alet. Wan stom we i muv kwik i save muvum yu tu step long wan fokas, ale jekem tu taem o moa long wan dei, mo moa plante taem taem wan wajem o alet i aot finis.
Laen blong fokas i no stom
Kon o rod blong fokas i soem wea medel blong stom maet i go. Win, ren, stom sej, mo flad oli kasem ol ples longwe aotsaed long hem. Rere sapos yu stap eni ples kolosap long kon, i no sapos yu stap aninit long laen nomo.
5 dei bifo: rere taem i isi yet¶
Stom i stap longwe mo fokas i no sua yet. Hemia i taem we i no sas mo i kwaet moa blong mekem samting, from ol stoa oli fulap mo ol rod oli klia.
- Jekem fokas long NHC o ofis blong weta blong kantri tu taem long wan dei. Raetemdaon wetaem strong win i save kasem yu.
- Kasem meresin blong dokta blong tu wik o moa. Askem famasi o klinik blong yu blong kasem eli from stom.
- Fulumap fuel long evri trak. Sapos yu kipim wan narafala kontena fuel, kipim aotsaed long haos, longwe long hot.
- Tekemaot kes mani long ol smol not. Ol masin blong kad mo ATM oli stop taem paoa i katof.
- Jekem kit blong ol samting blong yu mo pem wanem i no stap: wota, kakae, bateri, wan redio, fes eid.
- Ridim bakegen plan blong famle blong yu. Jekem hu i go wea mo man blong kontaktem we i stap aotsaed long eria.
- Sapos yu no gat trak, yu gat wan disabiliti, o wan nid blong helt, ringim lokol emejensi ofis blong yu naoia long transpot o wan evakuesen senta blong spesel nid. Oli save help moa gud taem yu askem eli.
- Lukaotem wea ol anamol blong yu oli save go. Luk evakuet wetem ol anamol.
- Wasem klos mo wasem plet blong yu no mas mekem wetem han biaen.
3 dei bifo: disaed mo mekem ol had wok¶
Ol wajem o ol fes alet oli save kamaot long taem ia. Hemia i las taem we i isi blong wok aotsaed mo blong lego ples we yu no hareap.
- Mekem disisen blong yu wetem gaed blong evakuet o stap, mo talem long famle blong yu.
- Sapos bambae yu lego, bukum ples blong stap, pakem trak, mo plan blong go eli. Luk olsem wanem blong evakuet long fasin we i sef.
- Putum ol sata o nilim bod long ol windo taem win i kwaet mo ol neiba oli save help. Luk rerem haos blong yu.
- Klinim yad. Karem i kam insaed fanija, grill, bin, toe, kapa blong ruf we oli no fas, mo eni samting we i save flae. Taemap wanem we yu no save muvum.
- Jajem ol fon, paoa bank, laptop, mo laet we yu save jajem bakegen, mo kipim olgeta oli fulap.
- Fasem o muvum bot blong yu. Luk ol bot.
- Muvum ol anamol blong fam i go long hae graon o wan fil we i moa sef. Luk ol anamol blong fam mo ol bigfala anamol.
- Tekem foto blong evri rum, aotsaed blong haos, mo ol trak blong insurens.
Sapos yu save se bambae yu lego, lego naoia
Blong go bifo oda i moa gud long go afta. Trafik, laen blong fuel, mo ol hotel we oli fulap oli kam moa nogud evri aoa taem oli talemaot ol oda.
2 dei bifo: ol wajem oli tanem i kam woning¶
Ol las alet plante taem oli kam bitwin 2 dei mo 1 dei bifo strong win. Plante taem ol oda blong evakuesen oli kam long taem ia.
- Sapos oli givim oda long eria blong yu blong evakuet, go naoia. Folem olsem wanem blong evakuet long fasin we i sef.
- Sapos yu go long wan evakuesen senta, pakem folem lis long ol evakuesen senta, mo jekem wanem senta i open.
- Finisim wok long haos. Satem evri sata, klinim ol gata mo dren, mo leftemap ol samting we i gat valiu i go antap, i no stap long flo.
- Fulumap ol klin kontena wetem wota blong dring: 4 lita (1 galen) o moa blong wan man long wan dei. Luk wota mo kakae.
- Putum frij mo frisa long seting we i moa kolkol, mo putum ol botel wota long frisa.
- Talem long famle wea bambae yu stap mo wetaem bambae yu toktok wetem olgeta bakegen.
Yu no plan blong lego long las dei
Ol rod oli tekem plante aoa blong klia, mo ol bris mo ol rod antap long solwota oli sat taem win i kam strong. Wan plan blong lego long naet bifo plante taem i tanem i kam wan naet long wan rod we trafik i blokem.
1 dei bifo: ol las jek mo stap long ples blong yu¶
Ol laen blong ren mo strong win plante taem oli kam long las dei ia, longtaem bifo medel. Finisim evri samting aotsaed eli long dei.
- Sapos yu stap, folem jeklis blong ol las 24 aoa.
- Sapos yu evakuet mo yu no lego yet, lego naoia, o go long evakuesen senta we i open we i stap kolosap moa we yu save kasem long fasin we i sef.
- Pak ol trak long hae graon, longwe long ol tri mo paoa laen.
- Sevem ol map blong yusum taem i no gat intanet mo sevem saet ia blong yusum taem i no gat intanet.
- Putum sus, wan tos, mo fon blong yu kolosap long evri bed.
- Stap long sef rum o evakuesen senta blong yu bifo strong win i kam.
Ol las 12 aoa: stap insaed mo stap save nius¶
Wok i finis naoia. Wok blong yu hem i blong stap long wan sef ples, stap lisen, mo kipim fon blong yu i jaj.
- Stap insaed, long sef rum blong yu, longwe long ol windo mo doa.
- Kipim wan redio blong bateri o redio we yu tanem wetem han i on blong ofis blong weta blong kantri mo ol lokol ofisol.
- Sanem teks i moa gud long ringim. Mekem laet blong skrin i daon mo satem ol app blong sevem bateri.
- Yu no go aotsaed long taem blong ae blong saeklon. Win i kambak long narafala saed, samtaem insaed long sam minit nomo. Luk ae blong saeklon.
- Sapos wota i kam insaed long haos, muv i go antap, i no go aot. Yu no go insaed long wan atik we i sat. Luk flad.
Wanem blong mekem taem stom i stap antap long yu i stap long long taem blong stom.
Long seksen ia¶
- Mi mas evakuet from wan hariken?: wan gaed blong disaed step afta step blong haos mo famle blong yu.
- Olsem wanem blong evakuet long fasin we i sef: lego long trak, we i no gat trak, wetem wan disabiliti, wetem ol anamol, mo long ol evakuesen blong komuniti.
- Wanem blong ekspektem long wan evakuesen senta: faenem wan, wanem blong karem, mo ol rul insaed.
- Ol las 24 aoa bifo wan hariken: wan jeklis aoa afta aoa blong ol man we oli stap long haos.
Blong wan plan we i moa ful blong kaontdaon ia we i stat wan wik bifo, luk taem blong rere blong hariken.