Kambak long haos afta long hariken¶
Hariken, taefun mo tropikol saeklon oli sem kaen stom, be oli gat defren nem long defren solwota. Evri samting long gaed ia i stret blong olgeta.
Taem yu go bak long haos afta long wan evakuesen, yu glad, be hemia tu i wan long ol taem we i moa denja long ful stom. Pej ya i givhan long yu blong plan blong kambak long haos afta long wan hariken, taefun no saeklon: wetaem i sef blong go, wanem blong karem, olsem wanem blong jekem haos blong yu bifo yu wokbaot i go insaed, mo wetaem blong stap aotsaed.
Sapos yu mekem tri samting nomo¶
- Yu no go bak kasem we ol lokol ofisa oli talem se eria blong yu i open, mo karem pruf se yu stap long ples ya.
- Wokbaot raon long aotsaed blong haos bifo yu openem doa.
- Sapos yu smelem gas, yu luk wan ruf we i godaon no wan wol we i lin, no yu faenem ol waea we oli foldaon kolosap long haos, stap aotsaed mo kolem help long wan ples longwe we i sef.
Bifo yu lego selta no haos blong man we i lukaot long yu¶
- Jekem se ol ofisa oli openem eria blong yu. Yusum lokol emejensi ofis blong yu, lokol redio, no websaet blong lokol gavman blong yu, i no ol giaman toktok.
- Jekem wanem ol rod mo ol brij oli open, mo plan wan rod we i no pas long ol eria we flad i stap.
- Askem sapos paoa, wota mo sistem blong sua oli wok long eria blong yu.
- Faenemaot sapos i gat wan kafiu, mo plan blong kasem ples mo aot long dei.
- Talem long wan man wea yu stap go mo wetaem yu ting se bambae yu kambak.
- Disaed hu i go fastaem. Sapos yu save, livim ol pikinini, ol olfala famle mo ol anamol blong haos long wan ples we i sef kasem we oli jekem haos finis.
Wet kasem we eria i open¶
Ol lokol ofisa plante taem oli openem bakegen ol eria we ol man oli evakuet long olgeta smol smol, plante taem oli stat wetem ol man we oli stap long ples mo ol man we oli gat bisnis, afta evri narafala man. Oli stopem ol man from ol gudfala risen: ol rod we oli stap aninit long wota, ol brij we oli no jekem yet, ol waea we i gat paoa, mo ol laet blong rod we oli no wok.
Sam ples oli jekem aedi blong ol man long ol ples blong jek blong plante dei, moa long ol aelan, ol smol eria long sor, mo ol distrik we oli daon. Gat longfala tingting wetem ol ofisa long ples ya, from we oli stap blokem tu ol man blong stil blong oli no kam long rod blong yu.
Neva draev i go insaed long wota blong flad
Wota i save haedem wan rod we wota i karemaot finis, mo smol wota nomo we i ron i save mekem wan trak i flot. Tanem i go bak mo faenem wan narafala rod. Wota antap long wan rod i save haedem tu ol paoa laen we oli foldaon. Ridim flad.
Pruf se yu stap long ples ya¶
Ol ofisa oli save askem yu blong soem se yu stap no yu wok long eria ya bifo oli letem yu pas. Karem plante long ol samting ya:
- Wan aedi blong gavman, olsem wan nasonal aedi kad, laesens blong draev, no paspot, wetem adres blong yu sapos i gat
- Lis blong yu, agrimen blong rent, bil blong paoa no wota, no bil blong takis blong graon we i soem adres blong yu
- Eni pas blong kambak, tag blong hangem long trak, no stika we eria blong yu i givimaot
- Aedi blong wok no wan leta sapos yu kambak from bos blong yu
Sapos yu lusum ol pepa blong yu long stom, askem long ples blong jek wanem narafala pruf oli tekem. Gaed blong yu long ol pepa mo insurens i eksplenem olsem wanem blong kipim ol kopi i sef blong nekis taem.
Wanem blong karem¶
Tingting se i no gat paoa, i no gat wota we i sef, i no gat stoa we i open, mo i no gat fiul blong sam taem. Pakem samting olsem we yu stap go kamping.
- Wota blong dring mo kakae we i no nid blong kuk, blong plante dei o moa
- Ol but we oli strong no sus we i klosap, ol glav blong wok, longfala trausis, mo longfala han blong sot
- Ol tos no ol laet blong hed mo ol narafala bateri, i no ol kandel
- Fon, jaja, mo wan paoa bank we i jaj
- Fes eid kit, ol meresin, mo meresin blong blokem ol binatang
- Wan mask N95 no wan we i sem mak blong mol mo das, mo samting blong protektem ae
- Ol tapolin, rop, dak tep, plastik, mo ol simpol tul
- Ol bag blong rabis, ol baket, blij, mo ol samting blong klin
- Kaes long ol smol pepa mani, from we ol masin blong kad mo ol masin blong tekem mani oli save no wok
- Wan ful tank blong fiul, from we ol stesen oli save klosap no oli emti
- Ol kopi blong polisi blong insurens blong yu mo ol impoten namba blong fon
Bag blong ronwe blong yu i mas holem plante long ol samting ya finis.
Long rod¶
- Draev slo. Tingting se bambae i gat ol samting we i brok long rod, ol saen blong rod we oli lus, mo ol laet blong rod we oli no wok. Tingting se wan kona blong rod we laet i no wok i wan ples blong stop long evri saed.
- Lukaot long ol laen we oli foldaon, ol han blong tri we oli brok be oli stil hang, mo ol brij we oli spoel.
- Yu no stop aninit long ol tri we oli spoel, ol paoa laen, no ol saen.
- Letem ol trak blong emejensi mo ol wokman blong paoa mo wota oli pas fastaem.
Sapos wan laen i foldaon antap long trak blong yu, stap insaed, kolem help, mo wet long kampani blong paoa no ol seves blong emejensi, sapos trak i no stap bon long faea.
Jekem aotsaed fastaem¶
Parkem trak long ples we i no gat samting we i save foldaon antap long hem. Afta, wokbaot raon long ful haos bifo yu tajem doa. Lukluk antap mo daon tu.
Ol laen we oli foldaon raon long haos
Sapos wan paoa laen i tajem haos, fenis, wan tri, wan wota long graon, no wan trak, stap longwe long evri samting ya mo kolem kampani blong paoa no lokol namba blong emejensi blong yu. Ol ruf blong kapa, ol gata, ol fenis mo graon we i wet oli save karem paoa i go longwe long laen.
Lukaot long ol saen ya blong damej long strakja blong haos:
- Wan wol we i lin, i bulap, no i aot long ruf
- Wan ruf we i godaon, no ol bigfala pis blong kava blong ruf, ol taels no ol kapa oli lus
- Ol niu krak long fandesen, ol pos, no ol wol blong brik no simen
- Wan veranda, deck no step we i aot long haos
- Wan bigfala tri no han blong tri we i stap antap long ruf no i lin long wan wol
- Graon aninit long fandesen no slab we wota i karemaot
- Ol mak blong wota long ol wol we i soem hamas flad i dip
Sapos yu luk eni long ol samting ya, yu no go insaed. Luk wetaem blong no go insaed nating. Blong ol tri long ruf mo ol emejensi tapolin, ridim ol tri mo ol emejensi tapolin blong ruf.
Gas we i lik¶
Sapos yu smelem gas no yu harem noes olsem gas i lik, aot
Yu no go insaed. Muvum evriwan longwe gud long haos mo kolem kampani blong gas, man we i salem gas, no lokol namba blong emejensi blong yu long ples ya. Yu no yusum wan fon, tanem wan suis, statem wan trak, no laetem eni samting kolosap long haos. Sapos yu save kasem valv blong katem gas long aotsaed long fasin we i sef, katem, mo livim i katof kasem we wan man we i save wok ya i jekem sistem.
Ol botel gas mo ol tank blong propen oli save muv, foldaon, no flot i go long wan flad. Sapos wan tank no botel i muv, yu no yusum, mo askem man we i salem gas blong jekem. Neva muvum wan tank we i spoel yuwan.
Go insaed long fasin we i kerful¶
Sapos aotsaed i luk gud mo yu no smelem gas, openem ol doa mo ol windo mo letem fres ea i go insaed long haos bifo yu go insaed. Afta, muv slo.
- Yusum wan tos. Neva yusum wan kandel, laeta no majes.
- Livim mein paoa i katof kasem we yu save se ol waea oli drae. Sapos bokis blong ol suis (breaker panel), fius bokis no mita i wet, yu no tajem. Kolem wan elektrisen.
- Lukluk silin. Plasta mo plasta bod (drywall) we i wet oli hevi tumas mo oli save foldaon be i no gat woning. Yu no stap aninit long ol silin we oli godaon.
- Testem wanwan step mo plang blong flo bifo yu putum hevi blong yu long hem.
- Lukaot long ol snek, ol rat, ol binatang mo ol narafala anamol we oli kam insaed wetem wota. Kilim smol ol samting bifo yu litimap, mo yu no putum han long ol ples we yu no save luk.
- Werem ol glav mo sus we oli strong oltaem. Ol nel, glas mo ain we i sap oli haed aninit long graon we i wet.
- Aot stret naoia sapos yu harem noes blong samting we i krak no i muv.
Elektrik¶
Yu no openem paoa bakegen sapos wota i kasem ol plak, ol waea, no panel, kasem we wan elektrisen we i gat laesens i jekem. Wota blong flad i save spolem ol waea long ol rod we yu no save luk, mo i save statem faea afta.
Sapos haos i stap drae mo panel i drae, openem mein suis fastaem, afta openem ol laen wanwan. Karemaot plak blong ol masin we oli wet mo letem wan man i jekem olgeta bifo yu yusum.
Wota, sua mo septik¶
Yu no dring wota blong taep no yusum blong brasem tut blong yu kasem we kampani blong wota no ol lokol ofisa oli talem se i sef. Jekem sapos i gat wan notis blong boelem wota long lokol redio no websaet blong lokol gavman blong yu. Sapos yu gat wan wel, tingting se i no sef kasem we oli klinim wetem meresin mo testem.
Bifo yu flasem toilet, faenemaot sapos sua i wok. Sapos ol drein oli slo, ol toilet oli gat bubu, no doti blong toilet i stap kambak, stop blong yusum olgeta. Sapos yu gat wan septik tank, flasem smol nomo mo letem wan man i jekem sapos flad i kasem eria. Ol step blong toilet blong baket oli stap long fes 72 aoa afta long hariken.
Pej blong mifala long sefti blong kakae mo wota i eksplenem olsem wanem blong mekem wota i sef mo wanem kakae blong sakemaot.
Tekem foto blong evri samting¶
Bifo yu klin, muvum, no sakemaot eni samting, tekem foto mo vidio blong hem.
- Tekem ol foto long longwe blong evri rum, afta ol foto kolosap blong damej.
- Tekem vidio taem yu wokbaot slo long ful haos mo yu talemaot wanem yu luk.
- Soem mak blong wota long ol wol, wetem wan tep blong mesarem sapos yu gat.
- Tekem foto blong aotsaed blong haos, ruf, yad, ol fenis, mo eni trak no bot.
- Tekem foto blong ol serial namba mo ol lebel long ol masin mo ol samting blong elektrik we oli spoel.
- Kipim ol smol pis blong flo no kapet sapos kampani blong insurens blong yu i askem.
Rekod ya i fandesen blong klem blong insurens mo eni aplikesen blong help afta long disasta blong yu. Plante foto i gud moa i bitim smol, mo kipim ol fael long fon blong yu mo long wan kopi long intanet sapos yu save.
Stopem moa damej¶
Afta we yu tekem foto blong damej, yu save mekem ol smol wok blong stretem blong i no kam nogud moa. Plante taem ol kampani blong insurens oli wantem se yu mekem.
- Kavremap ol hol long ruf no ol wol wetem ol tapolin no plastik.
- Putum plang long ol windo mo doa we oli brok.
- Muvum ol samting we oli drae i go long rum we i moa sef mo i moa drae.
- Openem ol doa mo windo blong mekem haos i drae sapos i sef.
- Kipim evri risit.
Yu no klaem antap long wan ruf we i spoel yuwan, long win, no long ren, mo wet long wan man we i save wok ya sapos ruf i stip no i spoel tumas. Sefti blong lada, tapolin mo jensa i stap long ol tri mo ol emejensi tapolin blong ruf. Mol i save stat insaed long 24 kasem 48 aoa, ale ridim klin mo mol bifo yu stat blong mekem samting i drae.
Wetaem blong no go insaed nating¶
I no gat samting we i bitim laef blong yu. Stap aotsaed, mo askem lokol ofis blong bildim haos, wan enjinia blong strakja, no ol ofisa blong emejensi blong jekem haos, sapos:
- Haos i muv aot long fandesen blong hem no wan wol i foldaon
- Ruf no silin i godaon tumas
- Wota blong flad i stil stap insaed
- Yu smelem gas no yu harem noes olsem "sss"
- Ol paoa laen oli foldaon antap long haos no kolosap long hem
- Wota i karemaot graon aninit long hem
- Ol ofisa oli putum wan notis se haos i no sef
Ol haos we oli mekem long fektri mo ol mobael hom oli nidim moa lukaot, from we ol frem mo ol rop no ain we i fasem oli save brok long ples we yu no save luk. Luk ol mobael hom.
Ol spesel samting¶
Ol man we oli rent mo ol apatmen¶
Talem long lanlod no maneja blong haos blong yu long saed blong damej kwiktaem olsem we yu save, long pepa, wetem ol foto. Yu no wet olgeta oli jekem bifo yu tekem foto blong ol samting blong yu. Long wan haos we i longfala, yusum ol step kasem we ol ofisa no maneja oli talem se ol lift oli sef. Luk ol man we oli rent mo ol apatmen.
Ol bot¶
Yu no go antap long wan bot we i draon, i lus long rop blong hem, no i lin, mo stap longwe long fiul we i kapsaet long ol marina. Kontaktem marina no ofis blong wof fastaem. Luk ol bot.
Ol fam mo ol anamol¶
Jekem ol fenis bifo yu letem ol anamol oli aot. Lukaot long ol laen we oli foldaon long ol fil mo long ol anamol we oli stap kalabus no oli kasem kil. Luk ol anamol blong fam mo ol bigfala anamol.
Sapos yu no save stap¶
Sapos haos blong yu i no sef blong stap long hem, go bak long wan selta no stap wetem famle no ol fren. Askem lokol emejensi ofis blong yu long saed blong haos blong smol taem. Neva slip long wan haos we i spoel no long wan trak we enjin i stap ron.
Lukaot long yuwan¶
Blong luk wan haos we i spoel i had. Spel smol, dring wota, mo spel. Klinim evri kat stret naoia mo kipim ol soa aot long wota blong flad, olsem we ol denja long helt afta long hariken i eksplenem.
Blong stanap bakegen i tekem plante wik no manis, mo yu no nid blong mekem evri samting long ol fes dei. Luk stanap strong afta long hariken.