Olsem wanem blong evakuet sef from wan hariken¶

Pej ia i soem long yu olsem wanem blong evakuet sef from wan hariken, taefun, o saeklon, stat long taem we yu jusum blong go kasem taem we yu kasem ples. I tokbaot blong lego ples long trak, lego ples we yu no gat trak, lego ples wetem wan disabiliti o wetem ol anamol, mo ol evakuesen we ol lokol ofisol o ol lida blong vilej oli oganaesem.

Sapos yu no jusum yet, statem wetem mi mas evakuet o no.

Sapos yu mekem tri samting nomo¶

1. Lego ples eli, long dei, bifo ol strong win mo bifo ol rod oli fulap.
2. Karem bag blong ronwe blong yu, ol meresin, ol pepa, jaja blong fon, mo kaes mani, mo talem long wan man wea yu stap go.
3. Neva wokbaot o draev tru long wota blong flad. Tanem bak mo faenem wan narafala rod.

Lego ples eli¶

Evri bigfala evakuesen i karem trafik jam mo ol longfala laen blong fiul. Ol rod we oli wokem blong wan nomol dei oli no save muvum ful saedsolwota long sem taem. Ol man we oli lego ples afta long oda plante taem oli stap plante aoa long rod taem weta i stap kam nogud moa.

Sapos i klosap sua se bambae oli talem long eria blong yu blong lego ples, go bifo oda. Bambae yu travel long dei, faenem fiul mo ol rum, mo kasem ples wetem taem blong stap gud.

Bifo yu lego haos¶

Go tru long lis ia. I tekem klosap wan aoa sapos bag blong ronwe blong yu i redi finis.

• Fulumap tang blong fiul. Ready.gov i advaesem wan tang we i fulap taem i luk olsem se bambae i gat evakuesen.
• Karem kaes mani long ol smol mani pepa. Ol masin blong kad mo ol ATM oli stop taem paoa i katof.
• Pakem bag blong ronwe: ol pepa, ol meresin, glas blong ae, ol jaja, wota, ol smol kakae, narafala klos.
• Karem wan wik o moa blong meresin long ol fes kontena blong olgeta, mo wan lis we yu raetem blong evri meresin mo dos.
• Tekemaot plak blong ol redio, televisen, mo ol smol masin. Livim frij mo frisa oli stap wok (yu no sarem paoa blong olgeta), sapos i no klosap sua se flad bambae i kasem.
• Sarem wota, gas, o elektrisiti, be mekem samting ia nomo sapos haos blong yu i kasem damej mo ol ofisol o kampani blong yu oli talem long yu. Sapos yu sarem gas, wan profesonol man i mas openem bakegen.
• Satem ol sata, lokem evri doa mo windo, mo tekem ol las foto blong insurens.
• Karem ol anamol wetem yu, wetem ol bokis, kakae, mo ol pepa blong olgeta. Luk evakuet wetem ol anamol.
• Sendem tekst long kontak blong yu aotsaed long eria: wea yu stap go, rod blong yu, mo wetaem yu ting se bambae yu kasem.
• Jekem ol nekstoa we oli maet nidim wan raed.

Mekem plan blong rod blong yu¶

• Jusum wan ples blong go: haos blong wan fren, wan hotel insaed long graon, longwe long solwota, o wan pablik evakuesen senta. Ringim fastaem sapos yu save.
• Yusum ol ofisol rod blong evakuesen blong eria blong yu. Lokol emejensi ofis blong yu i soemaot olgeta.
• Jusum wan seken rod sapos fes wan i klos o i fulap.
• Daonlodem ol map blong ful trip we oli wok taem i no gat intanet. Fon i save stop blong wok long rod.
• Folem polis mo ol saen sapos oli tanem ol laen blong evri laen i go longwe long saedsolwota. No traem blong go insaed long wan rod we i klos.
• Fulumap bakegen evri taem we tang i kasem haf. Ol stesen long rod oli save ronaot fiul.

Plante taem, yu nid blong aot long ol eria blong stom sej mo flad nomo, sam kilomita kasem sam ten kilomita (mael) insaed long graon, longwe long solwota. Wan sot trip i isi moa long famle blong yu, fiul blong yu, mo ol rod.

Wanem blong kipim long trak¶

Pakem olsem we yu maet stap wan naet long trak. Kipim ol samting ia klosap long han, i no anda long ol bag.

• Wota mo ol isi kakae blong evri man, wetem ol anamol.
• Wan jaja blong trak mo wan paoa bank we i fulap.
• Ol meresin, glas blong ae, samting blong helpem sora blong harem, mo eni masin blong meresin.
• Wan lis blong ol namba blong fon mo ol adres we yu printim sapos fon blong yu i ded.
• Ol blanket, wan tos, mo wan smol fes eid kit.
• Wan map blong eria long pepa.
• Toilet pepa, ol waep, mo ol bag blong rabis.
• Ol samting blong kamfot mo ol kwaet gem blong ol pikinini. Luk ol bebi mo ol pikinini.
• ID mo pepa we i soem adres blong evri man. Samfala eria oli jekem bifo oli letem ol man blong ples oli kambak.

Evakuet we yu no gat trak¶

Plante man oli no gat trak, o oli gat wan trak nomo blong wan bigfala famle. Mekem plan blong raed blong yu bifo stom, i no taem oda i kam.

• Askem lokol emejensi ofis blong yu eli. Plante lokol gavman oli ranem ol bas o trak stat long ol ples blong tekem man i go long ol evakuesen senta. Samfala oli kipim wan lis blong ol man we oli nidim wan raed mo bambae oli kam tekem olgeta. Askem olsem wanem blong go long lis ia.
• Faenem ples blong tekem man we i klosap moa mo hamas eli yu mas stap long ples ia. Plante taem ol raed oli stop taem weta i tanem nogud.
• Askem wan nekstoa, famle, ples blong wok, o jos. Agri long wan taem mo wan ples blong mit naoia.
• Yusum pablik trak eli, taem ol bas mo tren oli ron yet. Plante taem ol sevis oli stop wan dei o moa bifo saeklon i kasem graon.
• Sapos bambae yu wokbaot i go long wan evakuesen senta, go long dei, bifo ol laen blong ren, mo long wan rod nomo we i no krosem graon we i daon o ol reva.
• Pakem smol nomo. Maet yu mas karem evri samting yu wan. Wan bag blong evri man, wetem ol meresin mo ol pepa, plante taem i limit long ol bas.

Evakuet wetem wan disabiliti o ol nid blong meresin¶

Ol man we oli nidim moa taem oli mas lego ples fastaem. Long Japan, oli askem ol olfala mo ol man we oli gat disabiliti blong evakuet wan level blong woning bifo evri narafala man. Hemia i wan gud rul long eni ples.

• Lego ples long fes woning. No wet long las oda.
• Karem evri tul mo jaja blong hem: wilja, woka, stik blong wokbaot, samting blong helpem sora blong harem, glas blong ae, oksijen, CPAP, mo narafala bateri.
• Karem meresin mo sapla blong wan wik o moa, wetem wan lis blong ol dos, kontak blong dokta blong yu, mo eni alaji.
• Karem wan kula mo ol aes pak blong meresin we i mas stap kolkol, olsem insulin.
• Sapos yu yusum oksijen o dialisis, askem man o ofis we i givim long yu wea bambae yu kasem tritmen mo olsem wanem blong kasem moa sapla bifo stom.
• Askem wan trak we yu save go insaed isi taem yu mekem buking blong trak. Talem sapos yu yusum wan wilja, yu nidim wan lif, o yu travel wetem wan anamol blong wok.
• Karem wan kad we i eksplenem ol nid blong yu sapos i had blong yu toktok, harem, luk, o andastanem. Ol staf blong evakuesen senta oli save ridim.
• Karem man we i lukaotem yu o talem long netwok blong sapot blong yu wea yu stap go.
• Askem long saed blong ol evakuesen senta blong ol man wetem spesel nid. Oli gat moa help blong meresin mo paoa blong sapot. Samfala oli nidim se yu rejista fastaem.

Luk ol olfala mo disabiliti blong mekem plan bifo sisen.

Evakuet wetem ol anamol¶

Karem ol anamol blong yu wetem yu. Ol anamol we oli stap biaen oli save kasem kil, lus, o ded, mo ol man we oli kambak blong tekem ol anamol oli putum olgeta wan long denja.

• Faenem wan ples we i tekem ol anamol bifo yu go. Plante pablik evakuesen senta oli akseptem ol anamol blong wok nomo. Samfala oli openem ol evakuesen senta we oli akseptem anamol, mo samfala hotel oli letem ol anamol long taem blong wan evakuesen. Ringim mo askem.
• Putum evri anamol insaed long wan bokis o long wan rop bifo yu openem doa.
• Pakem kit blong anamol: kakae mo wota blong sam dei, ol dis, ol meresin, graon blong pusi o ol pad, ol pepa blong vaksin, mo wan niufala foto.
• Mekem sua se evri anamol i gat wan ID tag wetem namba blong fon blong yu, mo wan maekrojip sapos yu save.
• Neva livim wan anamol long wan trak we i paskem. Hot i kam antap insaed long sam minit.

Ful infomesen i stap long evakuet wetem ol anamol mo emejensi kit blong ol anamol blong haos. Blong ol anamol blong fam, luk ol anamol blong fam mo ol bigfala anamol.

Taem ol lokol ofisol o ol lida blong vilej oli oganaesem evakuesen¶

Long plante kantri, ol lokol ofisol mo ol lida blong komuniti oli ranem evakuesen, i no evri famle olgeta wan. Woning i kam long yu, mo wan man we yu save i helpem blong muvum ol man i go long wan evakuesen senta.

• Filipin: ol lokol gavman mo ol ofisol blong barangay oli talemaot evakuesen fastaem o evakuesen we oli fosem, moa yet long ol barangay long saedsolwota, ol barangay we flad i stap kasem, mo ol barangay we graon i stap foldaon, mo oli muvum ol famle i go long ol evakuesen senta.
• Bangladesh: ol volantia blong Cyclone Preparedness Programme, we gavman i ranem wetem Bangladesh Red Crescent Society, oli spredem ol woning long evri haos wetem ol megafon, saeren, mo flag, mo oli helpem ol man blong kasem ol saeklon selta.
• India: long Odisha mo ol narafala stet long saedsolwota, ol komiti blong komuniti oli helpem blong ranem ol saeklon selta we oli yusum blong plante samting, mo ol ofisol blong distrik oli talemaot mo oli oganaesem ol evakuesen.
• Japan: ol gavman blong siti mo taon oli talemaot ol woning blong evakuesen folem level mo oli openem ol evakuesen senta we oli jusum finis.
• Hong Kong: Home Affairs Department i openem ol evakuesen senta blong smol taem blong ol man we oli nidim, plante taem klosap long taem we oli talemaot ol hae signal blong taefun.

Sapos yu stap long wan ples olsem, ol step ia oli help.

• Save evakuesen senta blong yu mo lida blong yu bifo sisen: haos we yu go long hem, mo ofisol, volantia, o komiti we i talemaot evakuesen.
• Go taem oli singaot. No wet blong luk hamas i kam nogud. Ol lida oli singaot eli from blong muvum ful vilej i tekem plante aoa.
• Helpem blong muvum ol man we oli nidim fastaem: ol olfala, ol man we oli gat disabiliti, ol woman we oli gat bel, mo ol yang pikinini.
• Karem ol sapla blong yu wan. Long stat, maet ol evakuesen senta oli gat wan ruf mo wan flo nomo. Luk wanem blong karem.
• Talem long lida sapos wan man i lus o i no wantem lego ples.
• Stap kasem ol klia (denja i finis). Ol man oli ded from oli lego evakuesen senta eli tumas, bifo we stom i finis.

Draev long ol laen blong ren¶

Plante taem ol laen blong ren oli kasem ol rod longtaem bifo medel blong stom. Draev slo, openem ol laet blong trak, mo livim wan bigfala spes. Stop long wan sef ples, longwe long ol tri mo ol paoa laen, sapos yu no save luk ol mak long rod.

Lukaot rabis mo ol paoa laen we oli foldaon. Sapos wan trafik laet i ded, tingbaot olsem wan saen blong stop long evri saed.

Sapos yu stap fas taem weta i tanem nogud¶

Samtaem trip i tekem longtaem moa bitim plan. Jusum eli, taem yu gat ol jus yet.

• Jekem fokas mo wea yu stap. Sapos yu no save kasem ples bifo ol strong win, stop naoia.
• Lukaotem wan strong pablik haos long hae graon: wan evakuesen senta we i open, wan hospital, wan skul, wan bigfala stoa, wan hotel, o wan jos. Askem lokol emejensi ofis blong yu long saed blong ol evakuesen senta we oli open, o ringim 211 long Yunaeted Stet.
• No haed insaed long trak, long wan ples we i daon, o anda long wan bris o rod we i pas antap.
• No paskem trak anda long ol tri, ol paoa laen, o ol saen.
• Sapos wota i stat kam antap raon long trak, aot mo muv i go long hae graon sapos yu save mekem sef.

Wan trak i blong travel, i no ples blong haed. Win i save pusum i foldaon mo wota i save mekem i flot. Luk stap aotsaed long stom.

Taem yu kasem¶

• Talem long kontak mo famle blong yu se yu kasem.
• Fulumap bakegen tang taem ol stesen oli gat fiul yet.
• Jajem evri samting mo kipim olgeta oli fulap.
• Folem nius mo ol ofisol woning blong eria we yu lego.

No go bak kasem we ol ofisol oli talem se eria blong yu i open. Ol rod oli save blok, ol paoa laen oli save foldaon, mo ol woka oli nidim ol rod i klia. Luk kambak long haos.

Ol narafala gaed¶

• Mi mas evakuet from wan hariken o no
• Wanem blong ekspektem long wan evakuesen senta blong hariken
• Bag blong ronwe blong hariken
• Evakuet wetem ol anamol
• Taem lis blong rediredi blong hariken