Jamp i go long ol toktok

Ol denja blong hariken: stom sej, win, ren, tornado

Hariken, taefun mo tropikol saeklon oli sem kaen stom, be oli gat defren nem long defren solwota. Evri samting long gaed ia i stret blong olgeta.

Wan hariken, taefun, o saeklon i karem plante denja long sem taem: stom sej, win, flad from ren, graon i foldaon, ol tornado, mo ol rip karen, mo afta, wan niufala grup blong denja taem hem i pas finis. Pej ia i eksplenem wanem denja i kilim moa man, hu i stap long denja from evri wan, mo wanem blong mekem. Taem yu save wanem stret i spolem ol man, hem i halpem yu blong putum strong blong yu long stret ples.

Sapos yu mekem tri samting nomo

  • Faenemaot sapos haos blong yu i stap insaed long wan eria blong evakuesen from stom sej o flad, mo disaed naoia wea bambae yu go.
  • Neva wokbaot o draev i go insaed long wota blong flad, long taem blong stom o afta.
  • Lanem ol denja afta long stom, moa long ol jeneretor mo kaben monoksaed, from we plante man oli ded afta we win i stop.

Isi rul: ronwe long wota, haed long win

Ol emejensi maneja oli talem wan rul evri sisen: ronwe long wota, haed long win. Sapos haos blong yu i stap long wan ples we flad i save kam from solwota o from reva, yu lego ples bifo stom. Sapos i no olsem, mo haos blong yu i strong, blong haed long wan rum we i stap long medel blong haos i moa sef plante taem bitim blong draev i go insaed long stom.

Denja Hu i stap long denja Wanem i protektem yu
Stom sej Saed solwota, ol bei, maot blong reva, ol aelan we oli stap daon, ol kanal Blong lego eria blong stom sej bifo stom
Win mo ol samting we i flae Evriwan long rod blong stom, moa ol man long ol laet haos o mobael hom Wan strong bilding, wan rum long medel blong haos, longwe long ol windo
Flad from ren Saed solwota mo insaed long graon, ol vali, saed blong reva, ol rod we i stap daon Graon we i hae moa, mo neva go insaed long wota blong flad
Graon i foldaon mo ol mad we i ron Saed blong hil, ol rod blong maontin, ol hil we oli katem ol tri finis, ol gali Lego ol ples we i stip taem fokas i talem se bigfala ren bambae i kam
Ol tornado Ol eria aninit long ol laen blong ren long aotsaed, plante taem longwe long medel Flo we i moa daon we flad i no save kasem, insaed long wan rum long medel blong haos
Ol rip karen mo ol bigfala wef Ol bij, nating sapos stom i stap longwe long solwota No go long solwota
Afta long stom Evriwan, blong plante dei o wik Yusum jeneretor long fasin we i sef, stap longwe long ol paoa laen mo wota blong flad, lukaot long hot

Stom sej

Stom sej hem i solwota we win blong stom i pusum i kam antap long graon. Hem i no wan wef nomo. Olgeta solwota i kam antap, samtaem plante mita, mo i stap antap blong plante aoa, wetem ol wef antap long hem we oli mekem i moa nogud. Wota i go insaed long graon tru long ol rod, ol kanal, ol reva, mo graon we i stap daon.

Longtaem finis, stom sej i hap blong hariken we i kilim moa man. US National Hurricane Center (NHC) i faenemaot se klosap haf blong ol man we oli ded long hariken long Yunaeted Stet stat long 1963 i go kasem 2012 oli ded from stom sej. Raon long wol, ol stom we oli kilim moa man we oli raetemdaon, long ol ples olsem Bay of Bengal, oli kilim plante blong ol man tru long stom sej.

Wota i save kam antap kwik, mo plante taem i kasem ples bifo medel blong stom, taem ol man oli ting se oli gat taem yet. Wota i hevi tumas, mo wota we i ron wetem ol wef i save pusum ol haos i kamaot long fandesen blong olgeta. Ol kar, we plante man oli ting se bambae oli yusum blong ronwe, oli fas samting we i fel.

Yu no save stap laef long stom sej insaed long wan haos

Taem wota blong stom sej i stap kam antap raon long yu, i no gat wan rod we i sef blong lego ples. Ol bot mo ol tim blong sevem man oli no save kasem yu long taem we stom i moa nogud. Wan rod nomo blong stap laef long stom sej hem i blong no stap long ples ia taem hem i kam.

Samting we i kontrolem stom sej hem i saes, spid, mo angel blong stom, mo sep blong saed solwota mo graon blong solwota. Ol saed solwota mo ol bei we wota i no dip mo graon i go daon slo, oli kasem stom sej we i moa hae. Wan stom we i moa wik be i bigfala tumas i save pusum moa solwota bitim wan we i moa smol mo moa strong, ale yu no jajem stom sej folem kategori.

Yu no nid blong go longwe. Blong lego eria blong stom sej plante taem i minim blong muv sam kilomita nomo (sam mael) i go insaed long graon o i go long graon we i hae moa. Long plante kantri, ol ofisol oli makem long map ol eria blong stom sej mo evakuesen: faenem blong yu long pej blong mifala long ol eria blong evakuesen mo long lokol pej blong help blong yu. Yu no gesem folem hamas longwe yu stap long bij, from we ol bei, ol reva, mo ol kanal oli karem stom sej i go longwe insaed long graon.

Flad from ren

Flad from ren i save hapen plante handred kilomita (plante handred mael) longwe long saed solwota mo plante dei afta we saeklon i kasem graon. Long ol las yia hem i kam namba wan samting we i kilim ol man long hariken long Yunaeted Stet: wan rivyu blong NHC i faenemaot se flad from ren i kilim moa long haf blong ol man we oli ded stret from hariken long Yunaeted Stet stat long 2013 i go kasem 2022. Long ol kantri we i gat plante maontin olsem Filipin, Taewan, Japan, Haiti, mo Sentrol Amerika, flad from ren mo graon i foldaon plante taem oli ol bigfala samting we i kilim man.

Ren we i moa nogud i kam long ol stom we oli muv slo o oli stap long sem ples, from we oli putum ren long sem graon plante aoa o plante dei. Plante taem ol reva oli kasem hae mak blong olgeta wan o tu dei afta we ren i stop, ale flad i save kam moa nogud taem skae i stap klia. Ol stom we oli wik mo ol depresen oli save karem plante ren olsem ol strong wan.

Plante man we oli ded long flad oli ded taem oli draev o wokbaot i go insaed long wota. US National Weather Service i givim woning se klosap 15 sentimita (6 inj) blong wota we i ron kwik i save putum wan bigfala man o woman i foldaon, klosap 30 sentimita (1 fut) blong wota we i ron strong i save karem plante kar i go, mo klosap 60 sentimita (2 fut) i save karem ol SUV mo ol trak i go. Rod aninit long wota tu i save lus finis.

Tanem bak, blong yu no draon

Neva draev raon long ol baregen o traem blong krosem wan rod, bris, o ples blong krosem reva we flad i kavremap. Yu no save luk hamas dip wota i gat o sapos rod i stap yet. Tanem bak mo faenem narafala rod, o wet.

Pej blong mifala long flad long taem blong stom i talem wanem blong mekem sapos wota i kasem yu. From ol stom we oli karem ren plante dei, lukluk ol longfala stom.

Graon i foldaon mo ol mad we i ron

Bigfala ren long graon we i stip i save putum saed blong hil i foldaon, plante taem long naet mo i no gat woning tumas. Taem graon i foldaon mo mad i ron, i save kavremap ol haos, ol rod, mo ol trak mo kar, mo i save hapen longwe long saed solwota.

Ol saen blong woning oli olsem ol niufala krak long graon o long ol wol, ol tri o pos we oli stat blong lin, wota long ol krik we i kam mad kwiktaem, mo ol nois olsem tanda. Sapos yu stap antap long, o aninit long wan hil we i stip, o klosap long wan gali, mekem plan blong lego ples bifo bigfala ren i kam. Folem ol woning blong graon i foldaon blong lokol gavman blong yu, mo neva haed long wan rum we i fesem hil.

Win mo ol samting we i flae

Win blong hariken i save brekem ol ruf, brekem ol tri, mo tanem ol nomol samting oli kam olsem ol bulet. Plante man we oli kasem kil from win oli kasem from ol samting we i flae, i no from win nomo. Wan branj, wan kapa blong ruf, o wan jea blong aotsaed we i muv kwik olsem wan kar long haewei i save go tru long wan windo o long bodi blong wan man.

Win we i moa strong i stap long wol blong ae raon long medel, be win blong tropikol stom i kasem ples plante aoa bifo mo i go longwe long medel. Taem win i kasem klosap 63 km/h (39 mph), blong stap aotsaed o long rod i kam denjares. Plante taem win i moa strong long ol flo we i hae long ol bilding we i longfala, lukluk pej blong mifala long ol haos we i gat plante flo.

Bes protek agensem win hem i wan strong bilding, wan rum long medel blong haos, mo blong stap longwe long ol windo. Karem i kam insaed o fasem gud eni samting we i no fas bifo stom. Sapos yu stap long wan mobael hom, wan karavan, o wan haos we oli mekem long laet wud o long kapa, mekem plan blong lego ples from eni hariken. Lukluk ol mobael hom mo rerem haos blong yu.

Ol tornado long ol laen blong ren long aotsaed

Plante taem ol hariken oli mekem ol tornado, moa long ol laen blong ren long hap blong stom long fored long raet saed, folem rod we stom i stap go long hem, long not hemisfia. Long saot hemisfia, raon long Ostrelia, Mosambik, Madagaska, mo Saot Pasifik, hem i hap long fored long lef saed. Plante taem oli no stap longtaem olsem ol narafala tornado, be oli kamaot kwik mo i no gat woning tumas. Oli save kam longtaem bifo medel blong stom i kasem ples mo longwe insaed long graon.

Livim ol woning blong fon blong yu oli stap on long olgeta taem blong stom. Taem wan woning blong tornado i kam, muv i go long wan rum long medel blong haos long flo we i moa daon we flad i no save kasem mo stap long ples ia kasem we hem i finis. Ridim moa long ol tornado long taem blong hariken.

Ol rip karen mo ol bigfala wef

Wan stom we i stap plante handred kilomita (plante handred mael) longwe long solwota i save kilim yet ol man long bij. Ol bigfala wef oli travel longwe fored long stom mo oli mekem ol strong rip karen we oli pulum ol man we oli swim oli go longwe long sore. Long rivyu blong NHC blong 2013 i go kasem 2022, ol wef mo ol rip karen oli kilim klosap 1 long evri 7 man we oli ded stret from hariken long Yunaeted Stet, plante long ol dei we san i stap mo longwe long stom.

No go long solwota taem wan tropikol sistem i stap eni ples long rijen, nating sapos weta i luk gud. Sapos wan rip karen i pulum yu, yu no faet agensem. Swim long saed, folem laen blong sore (i no stret i go long sore), kasem we yu fri, afta swim i kambak long wan angel, o flot mo wevem han blong askem help.

Yu no wokbaot long ol wol blong solwota, ol wof, o ol ston blong lukluk ol wef. Ol bigfala wef oli save swipim ol man i go long solwota we i no gat woning.

Afta long stom: ol denja we oli kilim man kwaet nomo

Plante man oli ded afta long wan hariken, i no long taem blong hem. Ol samting we i kilim olgeta oli ol nomol samting, mo hemia nao i mekem oli denjares. Ol man oli no lukaot gud moa taem win i stop, mo oli taed, oli hot, mo oli stap hareap.

  • Kaben monoksaed we i kamaot long ol jeneretor, ol gril, ol stov blong jakol, o ol kar we oli ron insaed long haos o tu klosap long ol windo. Hem i no gat smel mo i kilim ol man taem oli slip.
  • Elektrik sok we i kilim man from ol paoa laen we oli foldaon mo from wota we i tajem ol waea we i gat paoa yet.
  • Wota blong flad we i haedem ol hol, ol samting we i sap, mo doti blong toilet, mo i save karem sik. Yu no letem ol pikinini oli go insaed long hem.
  • Sik from hot, from we paoa i katof, ol fan mo ea kondisen oli of, mo ol man oli stap wok strong aotsaed. Lukluk stap sef long hot afta long stom.
  • Ol aksiden taem yu klinim ples, olsem kil from jensa, foldaon long lada mo long ruf, mo hat atak from wok we i hevi. Lukluk ol tri we oli foldaon mo tapolin blong ruf.
  • Wota we i no sef mo kakae we i roten. Lukluk stap sef wetem kakae mo wota.

Neva ronem wan jeneretor insaed long haos

Kaben monoksaed i no gat smel. Ronem ol jeneretor aotsaed nomo, 6 mita (20 fut) o moa longwe long eni windo, doa, o hol blong ea, mo neva long wan garej, wan ples blong park kar we i gat ruf, o aninit long wan haos, nating sapos ol doa oli open.

Yu save blokem evri wan long ol samting ia. Seksen blong mifala afta long stom i tokbaot evri wan gud, wetem stap sef wetem jeneretor, kambak long haos long fasin we i sef, mo ol denja long helt afta long stom.

Ol narafala gaed