Stap sef wetem kakae mo wota afta long hariken¶
Hariken, taefun mo tropikol saeklon oli sem kaen stom, be oli gat defren nem long defren solwota. Evri samting long gaed ia i stret blong olgeta.
Kakae we i roten mo wota we i no sef oli mekem plante man oli sik afta long ol hariken, taefun, mo saeklon, mo yu save blokem plante long hemia. Pej ia i tokbaot stap sef wetem kakae mo wota afta long hariken: wanem blong kipim, wanem blong sakem, mo stret olsem wanem blong mekem wota i sef blong dring.
Sapos yu mekem tri samting nomo¶
- Kipim frij mo frisa i stap sat. Kakae long frij i no sef moa afta klosap 4 aoa we i no gat paoa, sapos i no stap kolkol wetem ae.
- Sakem eni kakae we i tajem wota blong flad, mo neva testem kakae blong jekem. Sapos yu no sua, sakem.
- Kasem we ol ofisol oli talem se wota long paep i sef, dring wota blong botel, o boelem wota kasem we i boel strong blong 1 minit (3 minit sapos yu stap antap long klosap 1,000 mita, 3,300 fut).
Mekem wota i sef blong dring¶
Afta long wan stom, tingting se wota long paep, wota blong wel, ol tang blong wota ren, mo ol sistern oli no sef kasem we kampani blong wota o ol lokol ofisol oli talem se oli sef. Flad i pusum doti blong toilet, doti blong anamol, mo ol kemikol i go insaed long wota, mo wota i save luk klia gud nomo.
Wanem wota blong yusum fastaem¶
| Ples we wota i kam long hem | I sef blong dring? |
|---|---|
| Wota blong botel we i sil yet | Yes. Yusum fastaem |
| Wota we yu stoarem long ol klin kontena bifo stom | Yes, sapos ol kontena oli stap sil mo klin |
| Tang blong hita blong wota, sapos flad i no kasem | Yes, sapos flad i no kasem tang. Satem paoa o gas mo letem i kam kol fastaem |
| Wota long paep we i gat notis blong boelem wota | Afta we yu boelem o klinim nomo |
| Wel, sistern, o tang blong wota ren | Afta we yu boelem o klinim nomo, mo testem wel bifo yu dring long hem blong longtaem |
| Wota blong flad, ol reva, ol swimingpul, o wota we i stap long wan ples nomo | No. Yu no yusum blong dring, kuk, wasem disis, o brasem tut |
Boelem wota: rod we i moa gud¶
- Sapos wota i no klia, letem doti i go daon mo kapsaetem wota we i klia, o filtarem tru long wan klin kaliko, pepa taol, o filta blong kofi.
- Boelem kasem we i boel strong mo kipim i boel olsem blong 1 minit.
- Antap long klosap 1,000 mita (3,300 fut), boelem blong 3 minit.
- Letem i kam kol, mo stoarem long ol klin kontena we oli gat kava we i sat gud.
- Blong mekem i testgud moa, kapsaetem i go bak mo fored bitwin tu klin kontena, o putum smol sol long evri lita (1 kwot).
Klinim wetem blij taem yu no save boelem¶
Yusum nomol blij blong haos we i no gat smel we yu stoarem long nomol temprija blong rum, we i no kasem wan yia yet. Sapos lebel i givim ol tok from wota blong dring, folem; sapos i no gat, faenem pesen blong sodium hypochlorite aninit long "active ingredient". Yu no yusum blij we i gat smel, blij we i sef from kala (color safe), blij we i no splas (splashless), o blij we oli putum ol narafala klina insaed.
| Hamas klia wota | Blij blong 5 i go kasem 9 pesen | Blij blong 1 pesen |
|---|---|---|
| 1 lita (1 kwot) | 2 drop (0.1 mL) | 10 drop (0.5 mL) |
| 4 lita (1 galen) | 8 drop (0.5 mL), smol daon long ⅛ tispun | 40 drop (2.5 mL), ½ tispun |
| 19 lita (5 galen) | 40 drop (2.5 mL), ½ tispun | 200 drop (12.5 mL), 2 ½ tispun |
Sapos blij blong yu i gat narafala strong, tebol ia i no wok. Folem lebel o nasonal helt ofis blong yu. Gaed blong mifala long wota i gat moa infomesen long blij, ol tablet, mo ol filta.
- Filtarem o letem doti i go daon fastaem sapos wota i no klia.
- Putum blij. Mekem i dabol sapos wota i no klia, i gat kala, o i kol tumas.
- Stirim mo wet 30 minit o moa bifo yu dring.
- Hem i mas smel smol olsem klorin. Sapos i no gat smel, putum sem mak bakegen mo wet 15 minit moa.
Ol tablet mo drop blong klinim wota oli wok tu. Folem pakej, from we evri samting i klinim wan defren mak blong wota. Ol samting we i gat aiodin oli no gud from ol woman we oli gat bel, ol man we oli gat sik long tairoid, o blong yusum longtaem.
Boelem mo blij oli no tekemaot fiul o ol kemikol
Sapos wota i smel olsem fiul o kemikol, o i gat oel i saen antap long hem, yu no dring o yusum blong kuk, nating afta we yu boelem. Yusum wota blong botel mo askem lokol helt ofis blong yu blong givim advaes.
Ol notis blong boelem wota¶
Wan notis blong boelem wota we i kam long kampani blong wota i minim se wota long paep i save gat jem. Hem i tokbaot wota blong:
- Dring, mo mekem ol dring, ae, mo fomula milk blong bebi
- Kuk mo wasem kakae
- Brasem tut
- Wasem disis, sapos yu no rinsim long wota we yu boelem o klinim finis
Plante taem yu save swim o waswas, be yu no letem wota i go long maot blong yu, mo yu wasem ol bebi mo ol smol pikinini wetem wan kaliko o spanj nomo. Sakem ae we yu mekem afta we notis i stat. Gohed blong folem notis kasem we ol ofisol oli tekemaot, afta folem advaes blong kampani blong wota blong flasem ol paep blong yu.
Hamas taem kakae i stap sef we i no gat paoa¶
Klok i stat taem paoa i katof. Raetemdaon taem blong yu no nid blong ges afta.
| Wea kakae i stap | I stap sef blong klosap | Wanem i halpem |
|---|---|---|
| Frij, doa i sat | 4 aoa | Kipim doa i sat |
| Frisa we i fulap, doa i sat | 48 aoa | Kipim doa i sat, putum ol samting klosap long olgeta |
| Frisa we i haf fulap, doa i sat | 24 aoa | Putum ol samting tugeta blong oli holem kolkol |
| Kula wetem ae | Kasem we kakae i stap long 4°C (40°F) o i kol moa | Ples we i gat sed, wan blanket antap, mo openem smol taem nomo |
Wan temometa long frij mo frisa i tekemaot ges long samting ia. Ol temprija we i sef oli 4°C (40°F) o i kol moa long frij mo -18°C (0°F) o i kol moa long frisa.
Kakae long frij: kipim o sakem¶
Sakem kakae we i save roten kwik we i stap antap long 4°C (40°F) blong 2 aoa o moa, o we i smel, i luk, o i filim i no olsem nomol. Kakae i save karem jem we i mekem man i sik mo i luk mo i smel gud nomo.
| Sakem afta 2 aoa antap long 4°C (40°F) | Plante taem i stap gud |
|---|---|
| Mit, faol, fis, mo ol kakae blong solwota we i ro o oli kukum finis | Ol jis we i strong mo jis we oli mekem long faktri |
| Melek, krim, yogat, mo ol jis we i sofsof | Bata mo magarin |
| Ol eg mo kakae we oli mekem wetem eg | Ol frut we i fres we yu no katem yet mo ol vejetebol we i ro |
| Raes we oli kukum, pasta, bin, mo ol kakae we i stap yet afta kakae | Pinat bata, jam, mo jeli |
| Frut mo vejetebol we oli katem finis, ol salad | Kecap, mastad, soi sos, mo ol sos we oli mekem long vinega |
| Mayones, ol salad dresing we i gat krim, mo ol sos | Bred, ol smol bred, mo ol keik we i no gat krim insaed |
| Fomula milk blong bebi we oli openem finis | Jus blong frut |
Neva testem kakae blong jekem
Nating wan smol test blong kakae we i roten i save mekem yu sik plante dei, long wan taem we ol klinik oli save stap sat mo ol rod oli blok. Sapos yu no save sua se hem i stap kolkol, sakem.
Kakae long frisa¶
Taem paoa i kambak, jekem evri samting. Kakae we i gat ae yet long hem, o we i stap long 4°C (40°F) o i kol moa, yu save frisim bakegen o kukum. Maet i no gud olsem fastaem, be i sef.
Sakem kakae blong frisa we i kam sof mo i stap antap long 4°C (40°F) blong moa long 2 aoa. Sapos yu no save talem, sakem.
Sapos yu save se wan stom i stap kam, fulumap ol ples we i emti long frisa wetem ol kontena blong wota. Ae i kipim kakae i kolkol blong moa longtaem mo i kam wota blong dring taem i melt.
Kakae we i tajem wota blong flad¶
Wota blong flad i karem doti blong toilet, fiul, mo ol kemikol. Sakem eni kakae we hem i tajem, mo eni kakae long pakej we wota i save go insaed long hem:
- Ol fres kakae long wan garen o fil we flad i kavremap
- Kakae long kadbod, pepa, plastik bag, o bokis, olsem serial, flaoa, bokis blong jus, mo bokis blong fomula
- Ol jar mo botel wetem kava we yu tanem, kava we yu presem, o kava we oli presem long faktri, wetem kakae we oli putum long jar long haos
- Ol tin we oli dent, oli solap, oli gat ras, oli lik, o oli open finis
Ol tin we oli sil mo i no gat damej mo ol pakej blong aluminiam (retort pouch), olsem olgeta blong tuna mo kakae we i rere finis, yu save kipim sapos yu klinim gud.
Olsem wanem blong klinim ol tin mo pakej¶
- Tekemaot ol lebel, afta raetem wanem i stap insaed mo det blong yusum long tin wetem wan maka.
- Wipim mad mo doti, afta wasem wetem sop mo klin wota mo rinsim.
- Kilim jem long wan long tu rod: putum i stap long wota blong 15 minit long wan mikis blong 1 kap (klosap 250 mL) blij we i no gat smel insaed long 5 galen (klosap 19 lita) klin wota, o boelem ol tin long klin wota blong 2 minit.
- Letem oli drae long ea, mo yusum olgeta kwiktaem we yu save.
Ol samting blong kijen¶
Sakem ol wud bod blong katkatem kakae, ol wud spun, ol plastik spun mo fok, ol nipol blong botel blong bebi, mo ol dami we oli tajem wota blong flad, from we yu no save klinim olgeta fulwan.
Wasem ol aean pan, ol plet blong seramik, mo ol aean spun mo fok wetem sop mo hot wota, afta kilim jem long olgeta taem yu boelem long klin wota o putum olgeta i stap 15 minit long sem mikis blong blij we yu yusum blong ol tin. Letem oli drae long ea.
Kuk long fasin we i sef we i no gat paoa¶
- Kuk aotsaed nomo, longwe gud long haos, neva long wan garej, long wan veranda we i sat, o aninit long wan ples blong park kar we i gat ruf.
- Kukum mit, faol, mo fis kasem we i kuk gud olgeta.
- Kakae kakae we yu kukum stret long taem ia, mo yu no kipim kakae we i stap yet sapos i no gat ples blong kipim i kolkol.
- Yusum wota blong botel o wota we yu boelem blong kuk mo blong wasem ol frut mo vejetebol.
- Kipim mit we i ro longwe long kakae we bambae yu no kukum.
Ol gril mo ol stov blong kamping oli mekem kaben monoksaed, we i kilim man insaed long sam minit nomo insaed long haos. Lukluk stap sef wetem jeneretor mo kaben monoksaed.
Fidim ol bebi¶
Ol bebi oli kam sik kwik moa bitim ol bigfala man mo woman from wota we i no sef.
- Sapos yu givim titi long bebi, gohed. Hem i kakae we i moa sef from bebi blong yu afta long stom, mo ol bebi we oli aninit long 6 manis we oli dring titi oli no nidim moa wota.
- Fomula milk we i rere finis blong dring (ready to feed) i no nidim wota mo i jois we i moa sef taem wota i no sef.
- Miksim fomula paoda wetem wota blong botel nomo, o wota we yu boelem mo i kol finis.
- Wasem ol botel mo nipol long wota blong botel o wota we yu boelem, o yusum ol botel we yu sakem afta wan yus.
- Yusum fomula we yu mekem finis insaed long 2 aoa, mo sakem wanem we bebi i no dring i finis.
Lukluk ol bebi mo ol pikinini from wan lis blong ol samting blong rere.
Wasem han¶
Plante sik blong bel afta long wan stom oli pas long han. Wasem wetem sop mo wota we i sef blong 20 seken o moa bifo yu kakae o kuk, afta we yu yusum toilet, afta we yu jenisim napi, mo afta we yu tajem wota blong flad o ol samting we i foldaon.
Sapos wota i no plante, mekem wan ples blong wasem han wetem wan kontena blong wota we yu klinim finis we i gat wan tap, wan dis blong holem wota, mo sop. Hand sanitaesa we i gat 60 pesen alkohol o moa i wok taem han i no luk doti.
Ol saen blong sik from kakae o wota¶
Sitsit wota, toroaot, bel i soa, mo fiva oli save stat sam aoa o sam dei afta we yu kakae o dring wan samting we i no sef. Denja we i moa bigwan hem i blong lusum tumas wota long bodi.
- Dring smol smol wota we i sef o ORS (sol blong drink we i givim wota bakegen long bodi) plante taem.
- Karem i go kwik long dokta ol bebi, ol smol pikinini, ol olfala, o eni woman we i gat bel o eni man we i gat wan sik blong longtaem.
- Karem i go long dokta eni man we i gat blad long sitsit blong hem, wan hae fiva, we i no pispis blong plante aoa, o we i no save kipim wota insaed long bel.
Pej blong mifala long ol denja long helt afta long hariken i tokbaot ol narafala sik we i kam afta long flad.