Kiko pa hasi durante un huracan¶
Huracan, tifon i sikloon tropikal ta e mesun tipo di tormenta, ku nòmbernan diferente den oséanonan diferente. Tur loke ta den e guia aki ta konta pa tur nan.
Number di emergensia ta diferente pa pais. Number, ofisina i programa di yudansa ta diferente den kada pais. Bo página lokal tin e number di emergensia, ofisina di desastre i informashon di refugio pa e lugá kaminda bo ta. Hañ bo página lokal.
Keda aden. Bai na bo kamber seguro, leu for di bentana, i keda aya te ora outoridatnan bisa ku e tormenta a pasa. Mantené un radio òf telefòn prendé pa aviso.
Esaki ta pa kualkier hende ku ta pasa un huracan, tifon òf sikloon tropikal na kas, den un refugio òf den un hotèl. Nan ta e mes tipo di tormenta ku nòmber diferente. E página ta kubri e último ora promé ku bientu yega, kon maneha ora pa ora miéntras e tormenta ta riba bo, i kiko pa hasi si e kas kuminsá faya òf awa kuminsá subi.
Si bo hasi solamente tres kos¶
- Keda den un kamber interior riba e piso mas abou ku no ta riesgo di inundashon, leu for di bentana.
- No bai afó te ora outoridatnan bisa ku e tormenta a pasa, maske e bira kalmu.
- Si awa ta subi, subi, no sali. Si e edifisio ta faya, bai na e kamber chikitu mas fuerte i bai bou di algu sólido.
Awor mes: ki situashon bo ta aden?¶
| Kiko ta pasando | Kiko pa hasi | Lesa mas |
|---|---|---|
| Bientu i awaseru ta bira mas fuerte | Bai na bo kamber seguro ku bo provishon | Prepará bo kamber seguro |
| Aviso di tornado | Piso mas abou seguro, kamber interior, kubri bo kabes | Tornado |
| Awa ta drenta | Subi na un piso mas haltu, nunka den un sòlder serrá | Inundashon |
| Dak, muraya òf bentana ta faya | Bai na e kamber chikitu mas fuerte, bai bou di un kolchón òf mesa | Si e kas kuminsá faya |
| Di repente ta bira kalmu | Bo por ta den e wowo. Keda aden | E wowo |
| Bo ta den un outo òf afó | Drenta e edifisio fuerte mas serka | Atrapá afó |
| Krak, lodo òf zumbido riba un helling serka di bo | Mové leu for di e banda di helling awor | Desliz di tera |
| E tormenta ta lenta i lo dura dia | Raishonaliza bo provishon | Tormenta largu |
E último ora promé ku bientu yega¶
Si bo tin tempu, hasi esakinan awor. Stòp ora bientu hasi trabou afó inseguro. Nada afó ta bal e riesgo ora e tormenta ta serka.
- Tuma tur hende aden, inkluso animal di kas. Pone animal di kas den kaha òf ku kadena den e kamber seguro.
- Karga tur telefòn i power bank. Aktivá modo di poko energia.
- Yena botter, pòt i e bañadera ku awa. Awa di bañadera ta pa saka wc i pa laba, no pa bebe, eksepto si ta limpia e bañadera promé.
- Pone e frigorífiko i frigorífiko di bevrieskast na nan konfigurashon mas frio i mantené nan serrá.
- Pone bo saku di emergensia, dokumento, medisina i kargadó di telefòn den e kamber seguro.
- Pone zapato fuerte i no kita nan. Glas kibrá ta probabel.
- Skirbi número di telefòn importante riba papel si bo telefòn muri.
- Manda tekst na un hende fuera di e area di tormenta: unda bo ta, ken ta ku bo, i ku bo ta keda ei.
- Deskonektá elektróniko ku bo no ta nesesitá, pa protehá nan kontra pika di korant.
- Sera tur porta interior. Esaki ta limitá kon leu bientu por pasa dor di e kas si un bentana kibra.
Si outoridatnan bisa bo pa evakuá i ainda ta seguro pa biaha, bai. No keda pasobra bientu ainda no a kuminsá. Wak Evakuá òf keda.
Prepará bo kamber seguro¶
Bo kamber seguro ta un kamber interior chikitu sin bentana, riba e piso mas abou ku no ta inundá: un kloset, un baño, un pasadis interior, òf e espasio bou di e trapi. Pone tantu muraya ku bo por entre bo i e eksterior. Den un kas di konkreto, un kamber interior ta ainda mas seguro ku un kamber na muraya di afó.
Si bo ta den un area di inundashon òf ola di tormenta, e regla ta kambia. Bo mester a bai kaba. Si bo no por, buska refugio riba e piso mas haltu ku ta seguro di awa i leu for di bentana. Wak Inundashon durante un huracan.
Tuma esakinan aden den e kamber:
- Awa i kuminda pa e siguiente 24 ora, mas un kòpi i un lepel
- Lantèrnchi òf lus di kabes pa kada persona, i batería di reserva
- Radio di batería òf di manivela
- Telefòn, kargadó i power bank
- Medisina, glas, aparato di orea i yudansa di mobilidat
- Kit di promé ayudo i un fluit
- Kolchón, kushon òf kobertor pisá pa hala riba bo
- Kasku di bisikleta òf kasku duru si bo tin
- Un bakchi ku tapa i algun saku di plastik, pa si bo no por yega na e baño
- Kuminda di animal di kas, un kadena i un kaha
- Buki, karta i algu trankilo pa yunan
Mantené tur hende den e mes kamber. Si un hende mester sali pa baño òf provishon, warda pa un pousa, bai lihé, i keda leu for di bentana riba kaminda.
Ora pa ora durante e tormenta¶
E tormenta no lo ta e mes fuersa tur tempu. Bientu ta bini den banda, ku pousa entre nan. E parti peor normalmente ta e muraya di wowo serka di e sentro, ku por dura algun ora. Tormenta lenta por trese bientu fuerte i awaseru pa un dia òf mas.
Kada ora¶
Traha un rutina. Esaki ta mantené bo dilanti di problema i duna tur hende algu pa hasi.
- Tende e último aktualisashon di bo servisio meteorolóhiko nashonal òf outoridatnan lokal.
- Verifiká ku tur hende ta den e kamber seguro i ta bon. Konta kabes, inkluso animal di kas.
- Wak e plafón i muraya di e kamber, i skucha pa sonido nobo manera glas kibrando òf awa kore.
- Wak e piso pa awa drentando bou di porta.
- Verifiká nivel di batería di telefòn. Mantené un telefòn paga komo reserva.
- Laga tur hende bebe algu awa.
Skirbi e ora i loke bo a tende riba radio. Nota ta yuda bo mira si bientu ta bira mas fuerte òf ta baha. Nan tambe ta yuda si bo mester raportá un problema òf yama yudansa mas tardi.
Drumi¶
Bo por ta den e tormenta pa anochi. Drumi den turno si bo por. Un adulto ta keda despierto pa skucha pa aviso, awa subiendo, òf daño, i lanta e otro si algu kambia.
Drumi den e kamber seguro, no den un kamber di drumi ku bentana. Mantené zapato i un lantèrnchi banda di kada persona. Si bo ta biba serka di un helling empiná òf un riu, un hende mester keda despierto tur tempu, pasobra desliz di tera i inundashon rápido hopi bes ta bati anochi. Wak Tormenta largu i dia di awaseru.
Bai baño¶
Usa e baño durante pousa si bo por yega aya sin peliger. Si e awa ta paga, saka wc dor di basha un bakchi di awa warda den e kopa. Si tin awa di inundashon rònt di e kas òf kloaka por ta bai bèk, no saka wc. Usa e bakchi ku tapa ku un saku di plastik aden, i kubri e sushi ku un tiki tera, serrin òf arena pa gato.
Keda aden¶
Nada afó bal bo bida. Den bientu di huracan, plancha di dak, rama, glas i anunsio ta bula ku velosidat haltu. Kabel di korant kaí por tin korant i ta skondí den awa.
No bai afó pa wak e dak, mové un outo, amarra un barku, òf filma e tormenta. Tur esaki por warda te ora outoridatnan bisa ku e tormenta a pasa.
Si bientu baha di repente i shelu klara, bo por ta den e wowo. E otro banda di e tormenta ta bini, ku bientu for di un direkshon diferente. Lesa E wowo di e huracan promé ku bo tuma kualkier desishon.
Sigui skucha¶
Mantené un radio di batería òf di manivela prendé, na volumen abou, sintonisá riba un estashon ofisial. Outoridat lokal lo anunsiá aviso di tornado, inundashon, aviso di desliz di tera, i ora ta seguro pa mové. Servisio di selular hopi bes ta faya durante e tormenta, p'esei no depende riba bo telefòn so.
Laga alerta inalámbrico di emergensia prendé. Aviso di tornado por bini kualkier momentu, hopi bia for di e bandanan eksterno. Wak Tornado durante un huracan.
Sistema di aviso ta diferente pa pais. Hong Kong ta usa señal numerá, Filipinas ta usa nivel di señal di bientu, India i Australia ta usa aviso pa fase òf kolor, i Estados Unidos ta usa vigilansia i aviso. Bo página lokal di yudansa ta splika bo sistema.
Korant, lus i telefòn¶
Spera pa pèrdè korant. Usa lantèrnchi, lus di kabes i lampi di batería. No usa kandela òf lampi di oli: nan ta kousa kandela, i bombero no por yega bo durante e tormenta.
Ningun generadó, grill òf stòf aden
Monóksido di karbon no tin holó ni kolor i por mata den minüt. Nunka kore un generadó, grill di karbon òf stòf di kamping aden di bo kas òf garaje, maske porta i bentana ta habrí. Bo tampoko no por kore un generadó afó sin peliger den bientu di huracan, p'esei warda te ora e tormenta a pasa. Wak Seguridat ku generadó.
Mantené e frigorífiko i frigorífiko di bevrieskast serrá. Un frigorífiko serrá ta mantené kuminda frio pa mas o menos 4 ora. Un bevrieskast yen ta mantené su temperatura pa mas o menos 48 ora, i un mitar yen pa mas o menos 24. Kada bes ku bo habri e porta, bo ta pèrdè frio.
Hasi e batería di telefòn dura mas:
- Usa modo di poko energia i baha e brilu di pantalla.
- Manda tekst en vez di yama. Tekst ta yega ora yamada no ta, i ta usa menos batería.
- Mantené un telefòn paga komo reserva pa un emergensia.
- Paga Bluetooth, lokalisashon i aplikashon ku bo no mester.
- Karga for di e power bank ora un telefòn yega mas o menos 20 persien, no ora e muri.
Wak Korant i lus pa mas manera pa stira bo batería.
Si e kas kuminsá faya¶
Wak i skucha pa señal: e dak lantando òf pelando, muraya dobla, plafón hundiendo, bentana òf porta bola aden, òf un bientu i sonido di repente dor di e kas. Si kualkier di esakinan pasa, mové awor.
- Bai na e kamber chikitu mas fuerte riba e piso mas abou ku no ta inundá. Un baño, kloset òf espasio bou di trapi ta mihó, pasobra kamber chikitu tin muraya serka di otro.
- Bai bou di algu sólido: un mesa pisá, un kolchón hala riba bo, òf tur dos.
- Kubri bo kabes i nek ku bo brasa, un kasku òf un kushon.
- Mantené tur hende huntu, abou serka di e piso, leu for di muraya di afó.
- Keda aya te ora bientu baha pa bon. No kore afó pa otro edifisio den e tormenta.
Si un bentana kibra den otro kamber, sera e porta di e kamber ei i keda for di dje. Si e dak riba bo kamber a bai, mové na otro kamber interior ku ainda tin plafón, òf bai bou di e mueble mas pisá ku bo tin.
Si awa ta drenta, e reglanan ta kambia. Awa subiendo ta nifiká ariba, no abou. Lesa Inundashon durante un huracan.
Holó di gas òf kandela
Si bo hole gas, no prende nada ni prende òf paga switch. Habri un bentana na e banda leu for di bientu si bo por hasi esaki sin peliger, i mové na e kamber mas leu for di e holó. Si tin kandela ku bo no por paga ora ei mes, saka tur hende for di e edifisio i bai na e refugio seguro mas serka, leu for di bientu i skombro. Kandela ta un di e poko motibu pa sali durante e tormenta.
Si bo ta den un refugio, hotèl òf apartamentu¶
Sigui instrukshon di e personal. Personal di refugio i gerente di hotèl lo bisa bo unda pa bai si e edifisio ta daña òf un aviso di tornado yega. Keda den bo espasio asigná i mantené bo pertenensia chikitu i serka.
Den un hotèl òf apartamentu, skohe un pasadis interior òf baño leu for di glas. No usa elevadó, pasobra korant por faya i atrapá bo. Riba un piso haltu, baha vários piso pa un korredor interior òf trapi, pero keda mas ariba di kualkier piso ku por inundá. Wak Huurder i apartamentu, Bishitante i turista i Edifisio haltu.
Maneha miedu¶
Miedu durante un huracan ta normal. E sonido ta haltu i por dura ora. Sa kiko pa spera ta yuda: e ruido di bientu, bati di skombro, orea tapá ora preshon di aire kambia, i e kas krakiando.
Hala rosea mas lento: aden pa kuater konta, afó pa seis. Mantené okupá ku tarea chikitu manera verifiká provishon, skirbi nota, òf hunga karta ku lantèrnchi. Papia ku e hendenan ku bo. Si bo ta so, manda tekst na un hende di konfiansa mas o menos kada ora pa bisa kon bo ta.
Si bo sinti ku bo no por maneha, buska un liña di yudansa pa krisis òf desastre. Na Estados Unidos, e Disaster Distress Helpline ta 1-800-985-5990, gratis i habrí dia i anochi, i bo por yama òf manda tekst na 988 si bo òf un hende ku bo ta den krisis. Pa otro pais, wak bo página lokal di yudansa.
Mantené yunan kalmu¶
Yunan ta sigui bo. Papia kalmu i keda serka. Splika den palabra simpel: e bientu ta haltu, nos ta den e kamber mas seguro, i esaki lo pasa.
Duna nan un tarea, manera tene e lantèrnchi, konta kabes kada ora, òf kuida e animal di kas. Tuma buki, karta i un huguete faborito den e kamber seguro. Hedfon ku músika por blòk algu di e ruido.
Bisa e yunan di antemano ku e tormenta por bira trankilo i despues bira haltu di nobo, pa e segundo mitar no spantá nan. Wak Bebe i yunan.
Hende ku mester di yudansa ekstra¶
Si un hende ku bo ta usa oksigeno, un makina di rosea, òf otro ekipo médiko ku ta kore riba korant, planiá pa korant ta paga. Usa batería di reserva, i yama bo número lokal di emergensia promé ku e batería baha, no despues. Mantené medisina ku mester frio, manera insulina, den un koelbox ku hielo, i puntra un farmasista despues si nan ainda ta bon.
Hende ku mobilidat limitá mester keda den e kamber seguro tur tempu, ku un plan pa kon otro lo yuda nan mové si e kas faya. Mantené aparato di orea, glas i batería di reserva na alkanse. Wak Hende mayor i hende ku diskapasidat.
Si un hende ta herí¶
Yama bo número lokal di emergensia (911 na Estados Unidos i Kanada). Duna bo adres eksakto, loke a pasa i kuantu hende ta herí. Durante e peor parti di e tormenta, ambulansia i outo di bombero normalmente no por kore. Rescatista lo bini tan lihé ku bientu pèrmití, i bo yamada ta pone bo riba e lista.
Miéntras bo ta warda, usa bo kit di promé ayudo:
- Primi firme riba sangamentu ku un paña limpi, i sigui primi. No hisa esaki pa wak.
- Mantené e persona keto si bo pensa ku kabes, nek òf lomba ta herí.
- Mantené nan kayente i seku, i duna slok di awa si nan ta despierto i por trago.
- Skirbi kiko a pasa, e ora, i kualkier medisina ku bo a duna.
Pa enveneno, yama un sentro di kontrol di enveneno òf bo número lokal di emergensia (Poison Control ta 1-800-222-1222 na Estados Unidos). Wak Médiko i promé ayudo.
Ora e tormenta a pasa¶
No bai afó te ora outoridatnan bisa ku e tormenta a pasa bo area. Bientu por keda peligroso pa ora despues ku e sentro a move bai, i riu por sigui subi pa dia. Wak Kon sa ku e tormenta realmente a pasa.
Ora bo sali afó, pone zapato i guante, wak pa kabel kaí, i keda for di awa di inundashon. Lesa Despues di e huracan i E promé dia despues di e tormenta promé.