Planifikashon di huracan pa hende mayor, diskapasidat i nesesidat médiko¶
Huracan, tifon i sikloon tropikal ta e mesun tipo di tormenta, ku nòmbernan diferente den oséanonan diferente. Tur loke ta den e guia aki ta konta pa tur nan.
Number di emergensia ta diferente pa pais. Number, ofisina i programa di yudansa ta diferente den kada pais. Bo página lokal tin e number di emergensia, ofisina di desastre i informashon di refugio pa e lugá kaminda bo ta. Hañ bo página lokal.
E página aki ta yuda bo planiá pa un huracan, tifon òf sikloon ora bo, òf un hende ku bo ta kuida, ta mayor, tin un diskapasidat, ta usa ekipo médiko ku korant, òf mester kuido diario. E vershon kòrtiku: arregla yudansa i korant di reserva promé ku e temporada, i sali mas tempran ku tur otro hende.
Si bo hasi solamente tres kos¶
- Registrá awor. Registrá na e registro di bo ofisina lokal di emergensia pa hende ku mester yudansa, i na e lista médiko òf di sosten di bida di bo kompania di korant.
- Planiá korant i remedi pa no menos un siman. Sa kuantu tempu kada aparato ta kore riba bateria, i warda no menos dos siman di kada remedi unda bo por agarr'e.
- Disidí bo momentu pa sali. Si bo mester korant, un elevador, òf un kuidadó pa keda seguro, sali na e promé vigilansia òf konseho ofisial, no na e último aviso.
Sali tempran: e regla ku ta importá mas¶
Hende ku mester yudansa ta mas seguro ora nan move tempran, den lus di dia, promé ku kaya ta yena i servisio ta sera. Klínika, farmasia i agensia di kuido na kas hopi biaha ta stòp traha un dia òf mas promé ku un tormenta yega. Bus i evakuashon asistí mester tempu pa yega bo.
Fiha bo mes momentu awor i skirbi e. Pa mayoria hende ku nesesidat médiko, e momentu ei ta e promé vigilansia òf alerta pa bo área, òf e promé biaha ku ofisialnan ta aconsehá hende vulnerabel pa move. Na hopi lugá, ofisialnan ta pidi hende mayor i hende ku diskapasidat pa sali promé ku e orden general. Na Filipinas, India i Bangladesh, por ehèmpel, ofisialnan lokal i boluntario hopi biaha ta move nan pa refugio di sikloon promé.
Yudansa por no yega durante e tormenta
Ora e bientu yega fuersa di tormenta, grupo di salbamentu i ambulansia normalmente ta stòp sali te ora e baha. Planiá komo si ningun hende no por yega bo for di e momentu ku e bientu ta subi te ora despues ku e baha.
Registrá promé ku e temporada¶
Hopi gobièrnu lokal ta warda un registro boluntario di hende ku lo mester yudansa den un emergensia. E tin hopi nòmber: registro di nesesidat spesial, nesesidat médiko, hende vulnerabel, òf nesesidat funshonal. Registrashon normalmente ta gratis. E no garantisá un salbamentu, pero e ta bisa e grupo di rispondedó unda bo ta i kiko bo mester.
- Puntra bo ofisina lokal di emergensia (condado, parroquia, munisipio, distrito, òf barangay) si e tin un registro, i registrá.
- Puntra bo kompania di korant tokante un lista di klientenan médiko, di prioridat, òf di sosten di bida. Na Australia, por ehèmpel, hende ku ta usa ekipo di sosten di bida ta registrá ku nan vendedó di elektrisidat.
- Puntra bo kompania di awa e mesun pregunta si bo usa dialisis na kas.
- Puntra si bo área ta operá evakuashon asistí òf transporte pa hende sin outo.
- Registrá atrobe kada aña, i aktualisá e registro si bo nesesidat kambia.
Na Merka, puntra bo ofisina di manehamentu di emergensia di condado, òf yama 211, kon pa registrá. Ta riba un lista di kompania di korant no ta nifiká ku bo korant ta bolbe promé. E ta yuda e kompania sa ken ta na riesgo, ya bo ainda mester bo reserva propio.
Ekipo médiko ku ta depende di korant¶
Si un ventilador, konsentradó di oxígeno, CPAP òf BiPAP, aparato di suktion, pump di alimentashon òf infushon, nebulisadó, silla di rodá eléktriko, òf kama eléktriko ta mantené bo seguro, planiá pa e korant keda paga pa dia òf mas. Despues di tormenta fuerte, kòrte di un siman òf mas ta komun, i islanan henter a keda sin korant pa luna.
Sa kiko bo tin¶
Yena e tabla aki pa kada aparato i warda e huntu ku bo plan. Bo vendedó di ekipo òf dòkter por yuda bo.
| Aparato | Korant ku e ta usa | Tempu riba bateria | Bateria di reserva | Plan di reserva |
|---|---|---|---|---|
| Ehèmpel: konsentradó di oxígeno | Watt, for di e etiketa | Ora riba karga kompleto | Kuantu | Tanki, despues refugio |
- Puntra bo vendedó kuantu tempu kada aparato ta kore riba bateria i si bo por haña bateria di reserva.
- Puntra si e aparato por kore for di un kargadó di outo òf un inverter, i kumpra e kabel korekto awor.
- Puntra bo dòkter kiko pa hasi si e aparato stòp, i kuantu tempu bo por pasa sin dje sin peliger.
- Skirbi e número di 24 ora di e vendedó i e modelo i número di serie di kada aparato.
- Pone etiketa riba kada kargadó i kabel ku e aparato ku e ta pertenesé na dje.
Opshon di korant di reserva¶
- Bateria di reserva. E reserva mas simpel. Mantenéla kargá i prueba nan kada algun luna, pasobra bateria bieu ta warda menos karga.
- Portable power station. E tipo di bateria grandi rekargabel ta seguro pa usa den kas. Kontrolá ku su output den watt ta mas ku loke bo aparato ta usa, i ku e por wòrdu rekargá ku panel solar òf outo.
- Outo. Un outo por rekargá bateria via un kargadó òf inverter, pero solamente ku e outo den aire habrí, nunka den garashi.
- Generadó. Un generadó di kombustibel por kore ekipo mas largu, pero solamente pafó, no menos ku 6 meter (20 pia) for di kualkier porta, ventana òf apertura di aire. Nunka kore un den kas, garashi, karport, òf riba un balkon. Wak Seguridat di generadó.
- Un lugá ku korant. Si bo reserva no por kubri un kòrte largu, bo plan ta un refugio médiko, un hospital, òf kas di famia pafó di e área di tormenta. Arregla esaki promé ku e temporada.
Ora nan emití un vigilansia òf promé alerta, karga tur aparato, bateria di reserva i power bank te na kompleto. Mantenélo kargando te ora e korant bai.
Monóksido di karbon ta mata den silensio
Nunka kore un generadó, grill di karbon òf fogón di kamping den kas of den un espasio parsialmente sera. Monóksido di karbon no tin holó ni kolo, i hende mayor i hende ku malesa di kurason òf pulmon ta wòrdu heri promé. Pone un alarma di bateria pa monóksido di karbon unda bo ta drumi.
Oxígeno¶
Si bo usa oxígeno, planiá pa pèrdè korant i pa entrega di tanki ku ta tarda, pasobra vendedó ta stòp drive den kondishon di tormenta.
- Puntra bo vendedó pa sufisiente tanki di oxígeno kompreshoná pa kubri varios dia sin korant, i kuantu tempu kada un ta dura na bo flujo.
- Puntra tokante bateria adishonal pa un konsentradó portátil.
- Tene tanki parará, asegurá pa nan no kai, i leu di kalor i solo.
- Tene oxígeno no menos ku 3 meter (10 pia) for di flama, kandela, fogón di gas, kalefaktor i generadó, òf mas leu si bo vendedó bisa asina.
- No fuma, ni laga niun hende fuma, serka di oxígeno.
- Pone tubo i kánula di reserva den bo saku di emergensia.
- Bisa bo kuerpo di bombero lokal òf ofisina di emergensia ku oxígeno ta wòrdu usa den kas.
Kandela i oxígeno huntu ta un riesgo di fuego, ya usa lus di bateria durante kòrte di korant. Si un fuego kuminsá, no lucha ku dje. Paga e oxígeno si bo por hasi esaki lihé, i sali.
Dialisis¶
Dialisis no por warda te ora e tormenta pasa, ya planiá ku bo sentro di dialisis ta e paso mas importante.
- Pidi bo sentro pa su plan di tormenta. Hopi sentro ta move pashènt pa un sesion mas tempran promé ku un tormenta.
- Haña e nòmber i número di otro sentro di dialisis serka di unda bo lo evakuá.
- Asegurá ku bo sentro tin bo número di telefòn aktual i sa unda bo ta planiá pa bai.
- Pidi bo ekipo di kuido pa e dieta di emergensia pa pashènt di dialisis, i warda e kuminda pa dje.
- Warda detaye di bo tratamentu, resultado resien di laboratorio, i lista di remedi den bo saku di emergensia, ku no menos tres dia di kada remedi i mas si bo por.
Si bo pèrdè un sesion, un dieta di emergensia strikto ta atrasá e akumulashon di líkido, potasio i sushi te ora bo por haña tratamentu. E ta limitá líkido fuertemente, hopi biaha te mas o menos 500 ml (2 kopi) pa dia. Bo ekipo renal ta duna bo e vershon ku ta bo, ya sigui nan número si nan ta difer.
Si bo hasi dialisis na kas, puntra bo ekipo kon pa hasi intercambio manual sin korant, i warda no menos dos siman di provisionnan. Pidi bo kompania di awa i korant pa pone bo riba nan lista di prioridat.
Na Merka, e programa Kidney Community Emergency Response ta yuda pashènt haña un sentro di dialisis ku ta funshoná den un desastre. Pidi bo sentro pa su detaye di kontakto.
Remedi ku mester frio¶
Insulina, hopi inyekshon biológiko, algun gota pa wowo, algun antibiótiko líkido, i algun remedi di fertilidat i kresementu mester un frigorífiko. Planiá pa dia sin un.
- Puntra bo farmasista kua di bo remedi mester frio i kuantu tempu kada un ta dura na temperatura di kamber.
- Tene un koolbox chikitu i varios pakèt di hielo reusabel, òf un kaha di frio pa biahe traha pa insulina.
- Kongelá botter di awa promé ku e tormenta pa usa komo hielo. Envolvé nan den un paño pa e remedi nunka toka hielo direkt.
- Skirbi ki ora e korant a paga, pa bo sa kuantu tempu remedi a keda kayente.
Insulina. E Food and Drug Administration di Merka ta bisa ku mayoria insulina den su frasko òf pen original por keda sin frigorífiko entre 15 i 30°C (59 i 86°F) pa te ku 28 dia. Kontrolá e folleto pa bo produkto, pasobra algun ta difer. Tene insulina leu di solo direkto i kalor, nunka laga e kongelá, i no usa insulina ku a kongelá. Tira insulina di pump ku a keda ariba 37°C (98,6°F).
Si bo mester usa insulina ku a kalentá, kontrolá bo suku den sangre mas ofte i reemplasá e tan pronto ku bo por. No kambia tipo di insulina sin konseho médiko si bo por evitá. Si bo mester kambia, kontrolá bo suku den sangre ofte i bishitá un dòkter tan pronto ku posibel.
Remedi i provisionnan médiko¶
Warda no menos dos siman di kada receta i provishon médiko. Farmasia por sera promé ku e tormenta i keda sera pa dia despues.
- Puntra bo dòkter i farmasista kon pa traha un reserva di dos siman. Algun asegurador i sistema di salud ta permití refill tempran ora nan deklará un emergensia.
- Warda remedi den nan resipiente original ku etiketa, den un saku impermeabel.
- Warda un lista skirbí di kada remedi: nòmber, dosis, ora, pa kiko e ta, ken a pèrskribí, i bo alerhia.
- Pone dos siman di provisionnan: jeringa, tira di prueba, lanset, kateter, provisionnan di ostomia, vendahe, produkto pa inkontinensia, wantenan, i provisionnan di alimentashon.
- Pone glas di reserva i bateria pa aparato di tende i monitor di glukosa.
- Warda un kopia di bo lista riba papel i komo portrèt riba bo telefòn.
Wak Provisionnan médiko i di promé ayudo pa un lista kompleto di kit.
Movilidat¶
Sali ta e parti mas difísil di un tormenta pa hopi hende ku ta usa silla di rodá, walker òf scooter, òf ku no por maneha trapnan.
- Mantené un silla di rodá eléktriko òf scooter kargá, i sa kon leu e ta bai riba un karga.
- Tene un silla di rodá manual liviano komo reserva si bo por.
- Tene un kit di remendá goma òf sealant i un pump chikitu pa goma di silla di rodá.
- Tene un bastón, walker òf kushi di asiento di reserva den e outo òf serka di e porta.
- Siña dos hende kon pa pleg, hisa i operá bo silla, i kon pa yuda bo transferí sin elevador.
- Pega instrukshon skirbí simpel riba bo ekipo.
- Arregla transporte aksesibel awor: un famia ku un vehíkulo adekuá, un taksi aksesibel, òf e servisio lokal di evakuashon asistí.
Elevador ta stòp ora e korant fayá i por keda paga pa dia. Si bo ta biba ariba di e piso abou i bo no por maneha trapnan, sali promé ku e tormenta. Wak Edifisio haltu i kondominio.
Tende¶
Mayoria aviso di tormenta ta bin via sirena, radio, òf yamada di telefòn, ya konfigurá alerta ku bo por risibí.
- Prende alerta di emergensia riba bo telefòn ku vibrashon i flash, unda bo pais ta ofresé nan.
- Registrá pa alerta pa tekst òf email di bo ofisina lokal di emergensia i servisio meteorolóhiko nashonal.
- Tene un radio di alerta di tempu ku pantalla di tekst i alerta ku ta tira lus òf vibrá (un NOAA Weather Radio na Merka).
- Pidi un hende den bo red di sosten pa manda bo tekst di kada aviso i orden di evakuashon.
- Pone bateria di reserva pa aparato di tende, òf un kargadó ku ta kore riba bateria.
- Pone un pèn, un blòk di nota, i un karchi ku ta bisa ku bo ta sordo òf difísil di tende i kon bo ta komuniká.
- Pone un lantèrn di bateria pa bo por lesa lip òf usa mimika den skuridat.
Wak¶
- Pone etiketa riba provisionnan den letra grandi òf braille, i warda nan na e mesun lugá kada aña.
- Warda un kopia den audio òf letra grandi di bo plan i lista di remedi.
- Tene un bastón di reserva, i un radio ku ta papia òf ku pantalla grandi.
- Kana bo ruta pa e refugio òf e sali di bo edifisio ku un yudadó promé ku e temporada.
- Pidi bo red di sosten pa avisá bo di sushi, awa i trapi ku ta falta despues di e tormenta.
Pèrdí di memoria, demensia i salud mental¶
Kambio den rutina, ruido i skuridat por hasi konfushon i ansiedat hopi peor.
- Pone kosnan konosí: un portrèt, un koberta, músika i un snack faborito.
- Duna e persona un pulsera òf karchi di ID ku su nòmber, kondishon, i un número di kontakto.
- Warda un portrèt resien di nan riba bo telefòn den kaso boso ta separá.
- Hiba headphone òf tapon di orea pa ruido, i un lus pa anochi.
- Bisa e personal di refugio tokante riesgo di perdé kaminda òf disparadó apenas bo yega.
Animal di servisio¶
Hiba kuminda, awa, plato, remedi, rekòrdnan, harnes i saku pa sushi di e animal pa no menos dos siman. Na Merka, animal di servisio ta permití den refugio públiko i hotel. Reglanan pa animal di servisio i asistensia ta difer na otro pais, ya puntra bo ofisina lokal di emergensia promé ku e temporada. Wak Evakuá ku mascota.
Kuidadónan¶
Si bo ta kuida un hende, bo plan mester funshoná ora bo ta malu, atrapá, òf no por yega.
- Skirbi un página di kuido: rutina diario, remedi i ora, kon pa move nan, kon nan ekipo ta traha, kiko ta molestá nan, i nan dòkternan.
- Skohe un kuidadó di reserva i splika e página di kuido personalmente.
- Puntra e agensia di kuido na kas tokante su plan di tormenta. Yudantenan hopi biaha ta stòp bishitá un dia òf mas promé ku un tormenta, ya planiá ken ta kubri e dianan ei.
- Akordá ken lo move e persona, pa unda, i na ki momentu.
- Pone bo mes remedi i provisionnan tambe. Un kuidadó ku bira malu no por yuda.
Si e persona ta biba den un kas di ankiano, kas di kuido, òf biba asistí, puntra e manehadó awor unda residente ta bai si e kas evakuá, kon famia ta wòrdu informá, i kon remedi i rekòrdnan ta biaha ku nan. Duna e kas bo número di telefòn aktual i un kontakto den otro área.
Un red personal di sosten¶
Skohe no menos tres hende ku ta akordá pa kontrolá bo promé, durante i despues di un tormenta. Inkluí no menos un bisiña ku ta biba sufisiente serka pa kana bin.
- Duna kada un un kopia di bo plan, bo lista di remedi, i un yabi di reserva.
- Mustra nan unda bo provisionnan i ekipo ta i kon nan ta traha.
- Akordá riba un ora di kontrol, i kiko nan ta hasi si bo no kontestá.
- Pidi yudansa ku e trabounan difísil: shutter, karga awa, yena e outo.
- No konfia riba un persona so. Nan por tin nan mes emergensia.
Wak Keda na kontakto pa manera pa yega otro ora yamada fayá.
Den un refugio¶
Refugio públiko den hopi pais mester aseptá hende ku diskapasidat, pero nan ta yen i ruidoso, ku poko privasidat. Algun área tambe ta habri refugio médiko òf pa nesesidat spesial ku enfermera i korant pa ekipo, normalmente pa hende ku a registrá.
- Puntra bo ofisina lokal di emergensia kua refugio ta bon pa bo nesesidat, i si e tin korant pa ekipo.
- Hiba bo remedi, ekipo, kargadó i un kabel di extension.
- Bisa e personal tokante bo nesesidat apenas bo yega.
- Hiba un kuidadó si bo mester un. Na mayoria lugá un kuidadó por keda ku bo.
Refugio médiko no ta hospital. Si bo mester kuido di hospital, bo dòkter i ofisialnan lokal mester arregl'e promé ku e tormenta. Wak Refugionan públiko.
Despues di e tormenta¶
Pa hende mayor i hende ku nesesidat médiko, e dianan despues di un tormenta por ta mas peligroso ku e tormenta mes. Kalor, sin korant, kuminda podrí, i remedi ku ta falta ta suma lihé.
- Kontrolá bo red di sosten i pidi nan pa kontrolá bo.
- Keda fresku. Kalor sin bentilador òf aire kondishoná ta un riesgo serio pa hende mayor. Wak Seguridat di kalor despues di un tormenta.
- Bebe awa seguro i tuma bo remedi na ora.
- Si un aparato òf remedi ta kaba, bai na un refugio, hospital, òf sentro di fresku promé ku e bira un emergensia.
- Pa doló di pecho, difikultat pa respirá, òf konfushon repentino, yama bo número lokal di emergensia (911 na Merka i Kanada), òf bai na e hospital mas serka si telefòn ta kaí.
Lista¶
- Registrá na e ofisina lokal di emergensia i e kompania di korant
- Tabla di aparato yená, ku tempu di bateria i un plan di reserva
- Bateria di reserva kargá, korant di reserva probá
- Provishon i almasenamentu di oxígeno akordá ku e vendedó
- Plan di tormenta di sentro di dialisis òf tratamentu i sentro di reserva skirbí
- Dos siman di remedi i provisionnan, ku un lista skirbí
- Koolbox i pakèt di hielo pa remedi ku mester frio
- Alerta konfigurá den un forma ku mi por risibí
- Reserva di movilidat i transporte aksesibel arreglá
- Red di sosten di tres hende ku mi plan i un yabi
- Página di kuido pa kuidadó i un kuidadó di reserva
- Momentu pa sali disidí i skirbí