Salta pa kontenido

Riesgo di salú despues di un huracan, for di awa di inundashon te dengue

Huracan, tifon i sikloon tropikal ta e mesun tipo di tormenta, ku nòmbernan diferente den oséanonan diferente. Tur loke ta den e guia aki ta konta pa tur nan.

Number di emergensia ta diferente pa pais. Number, ofisina i programa di yudansa ta diferente den kada pais. Bo página lokal tin e number di emergensia, ofisina di desastre i informashon di refugio pa e lugá kaminda bo ta. Hañ bo página lokal.

Despues di un huracan, tifon òf sikloon, hopi hende ta bira malu òf heridá den e dianan i siman ku ta sigui, no durante e tormenta mes. E página aki ta yuda bo evitá e riesgonan di salú komun, konosé e señalnan di avertensia temprano, i sa ora pa buska atenshon.

Si bo hasi solamente tres kos

  1. Keda fuera di awa di inundashon ora bo por. Ora bo no por, usa bòt i want, i laba bo ku sabon i awa limpi despues.
  2. Limpia kada kòrtá mesora, mantené e kubri, i laga un hende wak esaki si e bira kòrá, inflamá òf dolorosu.
  3. Buska atenshon médiko lihé pa fiebre, diarea ku sanger òf awaso ku no ta stòp, òf un herida ku ta bira peor den e dianan òf siman despues di un inundashon.

Kiko tin den awa di inundashon

Awa di inundashon no ta solamente awa di áwaseru. E ta kohe kloaka for di wc i sistema séptiko ku a overflow, sushi di animal, animal morto, kombustibel, pestisida, i produkto kímiko di kas, finka i fábrika. E tambe ta skonde skombro skerpi, kaná habrí i gat.

Mikrobio den awa di inundashon por kousa diarea, erupshon di kueru, infekshon di herida, i malesa manera leptospirosis. Den algun lugá di kosta, awa di inundashon mexklá ku awa di laman ta karga bakteria ku por kousa infekshon severo di herida.

  • Mantené yunan i animal di kas fuera di awa di inundashon. Yunan no mester hunga den dje.
  • Si bo mester kana den dje, usa bòt di goma, want di goma, i protekshon pa wowo si awa por saltá.
  • Kubri kòrtá i yaga ku bendahe resistente na awa promé ku bo drenta, òf keda pafó.
  • Laba bo mannan ku sabon i awa limpi despues di kualkier kontakto, i promé ku bo kome òf toka bo kara. Usa desinfektante di man si no tin awa limpi.
  • Laba paña ku a toka awa di inundashon ku awa kayente i detergente promé ku bo usa nan di nobo.

Awa ku ta move i korant ta mata

No kana, landa, ni manehá door di awa di inundashon ku ta move. Un profundidat di 15 sentimeter (6 duim) di awa ku ta move por tumba un adulto. Awa serka di kabel di korant kaí òf ekipo eléktriko inundá por tin korant. Página di inundashon tin mas.

Heridanan i infekshon di kueru

Kòrtá i raspá ta komun durante limpiesa, i nan ta infektá fásilmente despues di un tormenta. Trata kada herida, mes chikí ku e ta.

Kon pa limpia un herida

  1. Laba bo mannan promé.
  2. Enjuagá e herida bon ku awa di botter, awa kuká, òf awa limpi ku ta kore. Solushon salino ta mihor si bo tin.
  3. Limpia e kueru rònt di e herida ku sabon i awa.
  4. Kubri e ku un bendahe limpi i seku. Usa un bendahe resistente na awa si bo lo ta serka di awa òf lodo.
  5. Wak e por lo menos un biaha pa dia, i kambia e bendahe si e bira mohá òf sushi.

Señalnan di infekshon

Buska atenshon lihé si un herida mustra kualkier di esakinan:

  • Kòrá òf inflamashon ku ta plama
  • Dolor ku ta bira peor na lugá di mihor
  • Kalor, pus, òf un mal holó
  • Fiebre òf tembladera
  • Straki kòrá ku ta plama for di e herida

Heridanan ku a toka awa di inundashon òf di laman

Algun bakteria den awa kayente di laman i awa di inundashon salobre por kousa infekshon lihé i severo, spesialmente den hende ku malesa di fíkado, diabetes, òf sistema inmunológiko debil. Si un herida ku a toka awa di inundashon òf di laman bira kòrá, inflamá òf hopi dolorosu, buska atenshon médiko e mesun dia. No warda pa wak si e ta kalmá.

Hende ku diabetes mester wak nan pia kada dia despues di a kana den awa òf lodo. Blaas i kòrtá chikitu riba pia por bira seryoso lihé.

Tétano

Tétano ta bini di mikrobio den tera, stof i sushi di animal ku ta drenta via un herida. Awa di inundashon mes no ta kousa tétano, ma e kòrtá i pikánan ku hende ta haña durante limpiesa por.

  • Si bo haña un herida di piká, un kòrtá profundo, òf un herida ku tera, rukú òf sushi di animal aden, wak un trahadó di salú. Si bo último inyekshon di tétano tabata mas di 5 aña pasá, òf bo no sa, bo por mester un refuerzo.
  • Adulto mester un refuerzo di tétano kada 10 aña di tur manera. Si bo ta na punto di kuminsá limpiesa i bo no ta seguro ki ora bo a haña un, puntra un klínika promé ku bo kuminsá.
  • Un herida no mester parse malu pa karga tétano. Para riba un klabu ta un manera klásiko pa haña esaki.

Diarea, malesa di stòmpi i kolera

Ora awa di bebe i wc stòp di funshoná, mikrobio di kloaka ta drenta kuminda, awa i mannan. Diarea ta un di e malesanan mas komun despues di inundashon, i e ta mas peligroso pa bebe, yunan chikí i hende mayor, pasobra nan ta seka lihé.

Prevení esaki

  • Bebe solamente awa di botter, awa kuká, òf awa trata, i usa e mes pa laba dent, laba kuminda, i prepará formula pa bebe. Wak seguridat di kuminda i awa.
  • Tira kuminda ku a toka awa di inundashon, amenos ku e ta den un lata di metal serrá i sin daño.
  • Laba mannan ku sabon despues di usa wc, promé ku kuk, promé ku kome, i despues di kambia un pampers.
  • Si wc no ta funshoná, usa un baldi ku tapa i forro di plastik, òf un latrina, leu di fuente di awa. Sigui konsehu di salú lokal pa disponé di dje.

Trat'é

E peliger prinsipal di diarea ta pèrdè muchu awa i sal. Kuminsá ku solushon di rehidratashon orál (ORS) tan pronto ku diarea kuminsá. Farmasia, klínika i grupo di yudansa hopi biaha ta duna sobre di ORS despues di tormenta.

Si bo no tin sobre, Organisashon Mundial di Salú (World Health Organization) ta duna e mexkla kasero aki pa usa solamente te ora bo por haña ORS propio: 1 liter di awa seguro, 6 kuchara di té plat di suku, i mitar kuchara di té plat di sal. Sigui duna pecho na bebe ku diarea, i sigui ofresé kuminda ora e persona por kome.

Kolera

Kolera ta un malesa di diarea severo ku ta plama via awa i kuminda kontaminá ku kloaka. E no ta aparesé simplemente pasobra tabatin un inundashon. E ta plama unda e mikrobio ya ta presente, manera partinan di Afrika, Asia di Sur, Haiti i Yemen, i brote por sigui inundashon ora awa i saneamentu kolapsá.

Kolera ta kousa diarea di repente, abundante i awaso, hopi biaha deskribí manera awa di aros, i di bes en kuando vomitá. E por mata den ora sin tratamentu, ma mayoría di hende ta rekuperá kompletamente ku ORS kuminsá temprano. Kasonan severo mester un sentro di salú pa líkido intravenoso. Si bo outoridat di salú anunsiá kolera den bo área, sigui su konsehu riba awa, kuminda i vakunashon.

Buska atenshon mesora pa diarea ku kualkier di esakinan

Diarea hopi abundante i awaso, sanger den e pupu, masha poko òf ningun orina, un bebe ku boka seku òf sin lágrima, wowo hundí, mareo òf konfushon, òf vomitá ku no laga un persona tene ORS. Sigui duna ORS riba kaminda.

Leptospirosis

Leptospirosis ta un malesa bakterial ku ta plama via orina di rat i otro animal. E ta drenta e kurpa via kòrtá, raspá, i wowo, nas i boka, hopi biaha miéntras hende ta kana den awa di inundashon òf lodo. E ta komun despues di inundashon den hopi lugá tropikal, inkluí Filipinas, India, Sri Lanka, Tailandia i e Karibe.

Sintomanan normalmente ta kuminsá 5 pa 14 dia despues di kontakto, ma por aparesé entre 2 i 30 dia despues. Wak pa:

  • Fiebre haltu di repente i dolor di kabes
  • Dolor di múskulo, spesialmente den pantorila i parti abou di lomba
  • Wowo kòrá
  • Vomitá, diarea, òf dolor di stòmpi
  • Kueru òf wowo geel, òf orina skur, den kasonan seryoso

Antibiótiko ta traha mihor ora nan kuminsá temprano. Si bo haña fiebre den e luna despues di a kana den awa di inundashon òf limpiá, wak un trahadó di salú i bisa nan di e awa di inundashon. Algun departamentu di salú ta duna antibiótiko preventivo na hende ku ekspoeshon pisá, ya puntra si esei ta konta unda bo ta biba.

Prevení esaki usando bòt i want den awa i lodo, kubri kòrtá, i mantené kuminda i awa serrá leu di rat.

Animal di kas i bestia di finka ta enfrentá e mes riesgonan di awa di inundashon, inkluí leptospirosis, ya mantené nan fuera di awa di inundashon i duna nan awa limpi. Wak e páginanan di kit di emergensia pa animal di kas i bestia i animal grandi.

Melioidosis

Den nort di Australia i partinan di Sudeste di Asia i Asia di Sur, inkluí Tailandia, otro bakteria di tera i awa yamá melioidosis ta subi despues di áwaseru fuerte, inundashon i sikloon. E tambe ta drenta via kueru rompí. Hende ku diabetes, malesa di ren, òf konsumo pisá di alkohol ta na riesgo mas haltu. Si bo ta biba den e áreanan aki, usa bòt i want den lodo i awa di inundashon, i bisa bo trahadó di salú di e ekspoeshon si bo haña fiebre, tos, òf un herida ku no ta kura.

Muskítu, dengue i malaria

Inundashon ta laga awa para tur kaminda, i algun muskítu ta kria den dje. E muskítunan ku ta swarm mesora despues di un inundashon mayoría ta un molestia. E ku ta plama malesa hopi biaha ta aumentá di mas o menos 2 siman te 2 luna despues di e tormenta.

Dengue ta plama via muskítu Aedes, ku ta pika mayoría durante dia. E ta komun den e Karibe, Merka Latino, Asia di Sur i Sudeste, i e islanan di Pasifiko. Sintomanan normalmente ta kuminsá 4 pa 10 dia despues di un pikadura: fiebre haltu, dolor di kabes severo, dolor patras di wowo, dolor di múskulo i artikulashon, nausea, i erupshon.

Señalnan di avertensia di dengue

Bai un fasilidat di salú mesora pa dolor di stòmpi severo, vomitá ku no ta stòp, rospiro rápido, sangamentu di sensia òf nas, sanger den vomitá òf pupu, kueru pálido i friu, inkietut, òf debilidat inusual. E señalnan aki hopi biaha ta aparesé ora e fiebre ta baha, no pensa ku e peliger a pasa ora e fiebre baha.

Si bo por tin dengue, sosegá, bebe hopi líkido, i tuma paracetamol (acetaminofén) pa dolor i fiebre. No tuma ibuprofen òf aspirina, ku por aumentá e riesgo di sangamentu.

Malaria ta presente den partinan di Afrika, Asia di Sur, Sudeste di Asia, Papua Nueva Guinea, i e Pasifiko, inkluí algun área di sikloon manera Mosambik i Madagaskar. Den e lugánan aki, kualkier fiebre despues di un inundashon mester un prueba di malaria e mesun dia.

Para e pikadura

  • Vasia, kubri, òf drai bira tur kos ku ta warda awa: baldi, goma, pòt, platu di mata, kanal di dak, i rekipiente rompí. Hasi esaki por lo menos un biaha pa siman.
  • Kubri tambor i tanki di awa bon, i limpia nan kada siman.
  • Usa mangu largu i pantalon largu, dia i anochi.
  • Usa repelente di insekto ku DEET, picaridin, òf IR3535, siguiendo e etiketa.
  • Drumi bou di un mosketero, i repará skerm di ventana.

Serpiente, rat i otro animal

Inundashon ta kore serpiente, rat, insekto i otro animal for di nan lugá normal pa kas, skombro i awa. Den nort di Australia i partinan di Asia, awa di inundashon por karga kokodrilo tambe.

  • Wak bon promé ku bo drenta ku bo man den skombro, bou di mueble, òf den rònt skur. Usa un stòk òf herment pa move kosnan.
  • Si bo mira un serpiente, bai patras poko poko i laga e. Yama bo kontròl lokal di animal òf servisio di fauna si e ta den kas.
  • Mantené kuminda serrá i basura tapá pa rat no wòrdu atraí.
  • No barí ni aspirá eskremento di rat. Moha nan ku un mexkla di 1 parti klòro pa 10 parti awa, warda 5 minüt, despues limpia nan ku papel di kushina miéntras bo ta usa want.
  • Evitá animal di kaya i salbahe, i raportá animal morto na bo gobièrnu lokal.

Si un hende ta wòrdu pikó pa un serpiente

  1. Yama bo número lokal di emergensia (911 na Merka i Kanada). Na Merka, Poison Control na 1-800-222-1222 tambe por yuda.
  2. Mantené e persona kietu i kalmá, i saka anchi i paña strechi serka di e pikadura.
  3. Tuma nota di e kolor i forma di e serpiente si bo por hasi esaki ku seguridat. No purba kapt'e ni mat'e.
  4. Sigui e konsehu di promé ayudo di bo pais miéntras bo ta warda. Na Australia, por ehèmpel, ayudadó di promé ayudo ta apliká un bendahe di inmovilisashon ku preshon.

No kòrta e herida, purba sunchi e venenu, pone un tourniquet strechi, ni pone ijs riba dje. Pikadura den awa turbio por sinti manera un raspá, ya laga un hende wak kualkier posibel pikadura.

Si un animal pika òf raspa bo, laba e herida ku sabon i awa ku ta kore pa algun minüt i wak un trahadó di salú. Den lugánan unda rabia ta presente, bo por mester vakunashon.

Monóksido di karbon

Generadó, fogón di karbon, i grill di gas usá den kas òf serka di ventana habrí ta envenená hopi hende despues di tormenta. Monóksido di karbon no tin holó ni kolor. Dolor di kabes, mareo, debilidat, nausea i konfushon den vários hende na mes tempu ta señal di avertensia.

Saka tur hende pa aire fresku i yama pa yudansa. Lesa seguridat di generadó i monóksido di karbon promé ku bo kore kualkier ekipo ku ta kima kombustibel.

Otro riesgo pa tene na mente

  • Kalor. Limpiesa den kalor sin korant òf ventilador ta kousa agotamentu pa kalor i golpe di kalor. Wak seguridat di kalor.
  • Moho. Moho den un kas inundá por start asma i alerhia. Wak limpiesa i moho.
  • Produkto kímiko. Inundashon ta move rekipiente di kombustibel, pestisida i produkto di limpiesa. No habri rekipiente desconosí, i no mexkla klòro ku amoniako òf ásido.
  • Medisina i kondishon di largu tempu. Salta dosis di medisina pa diabetes, preshon haltu, malesa di kurason, HIV, tuberkulosis, òf salú mental ta un problema komun i peligroso despues di tormenta. Pidi un farmasia, klínika, òf posto di yudansa pa reemplasamentu tan pronto ku bo por.
  • Estrés. Sueño malu, preokupashon i duelo ta afektá bo kurpa tambe. Wak kon pa sobrelevá despues di un huracan.

Ora pa buska atenshon

Klínika i hospital por ta yen òf dañá despues di un tormenta. Bo ministerio nashonal di salú, e Kruz Kòrá òf Medialuna Kòrá, i grupo di yudansa hopi biaha ta instalá klínika móbil i posto di promé ayudo. Bo página lokal ta lista número di salú i emergensia unda bo ta biba.

Yama bo número lokal di emergensia awor pa difikultat pa rospiro, dolor den pechu, pikadura di serpiente, sangamentu pisá, konfushon, desmayo, atake, òf señal di enveneshamentu ku monóksido di karbon.

Wak un trahadó di salú e mesun dia pa:

  • Kualkier fiebre den e siman despues di un inundashon, spesialmente ku dolor di múskulo, wowo kòrá, òf dolor di kabes
  • Un herida kòrá, inflamá, kayente, ku pus, òf mas dolorosu, òf kualkier herida ku a toka awa di laman òf di inundashon den un hende ku diabetes òf malesa di fíkado
  • Un herida di piká òf sushi si bo último inyekshon di tétano tabata mas di 5 aña pasá òf bo no ta seguro
  • Diarea den un bebe, yu chikí, hende mayor, òf hende warda yu, òf diarea ku ta abundante òf ku sanger
  • Señalnan di avertensia di dengue, mes si e fiebre a bai
  • Kualkier pikadura di animal

Ora bo wak un trahadó di salú, bisa nan ku bo tabata den awa di inundashon òf ta hasi limpiesa di tormenta. Esei ta kambia loke nan ta buska.

Gidanan relashoná