Kon pa yuda despues di un huracan¶
Huracan, tifon i sikloon tropikal ta e mesun tipo di tormenta, ku nòmbernan diferente den oséanonan diferente. Tur loke ta den e guia aki ta konta pa tur nan.
Number di emergensia ta diferente pa pais. Number, ofisina i programa di yudansa ta diferente den kada pais. Bo página lokal tin e number di emergensia, ofisina di desastre i informashon di refugio pa e lugá kaminda bo ta. Hañ bo página lokal.
Despues di un huracan, tifon òf sikloon, mayoría di hende ke yuda, i kon bo yuda ta importá tantu ku si bo yuda. E página aki ta mustra loke ta hasi un diferensia real, sea bo ta biba riba e mesun kaya, den otro parti di e pais, òf na otro banda di mundu.
Si bo hasi solamente tres kos¶
- Wak bo bisiñanan, kuminsando ku hende mayor, hende ku ta biba so, i kualkier hende ku nesesidat médiko.
- Duna plaka na organisashon di yudansa establesí na lugá di kolektá kaha ku artikulo.
- Hasi boluntariado via un grupo organisá. No biaha pa un área di desastre bo so.
Si bo ta biba den e área afektá¶
Wak bo bisiñanan¶
E promé yudadónan despues di kualkier tormenta ta e hendenan banda di bo. Ora bo mes kas ta seguro, kana bo kaya. Bati porta, yama, i tende si un hende ta kontestá.
Kuminsá ku hende ku mas probabilidat di mester yudansa:
- Hende mayor, spesialmente esnan ku ta biba so
- Hende ku diskapasidat, òf ku ta usa ekipo médiko ku mester korant
- Famia ku bebe òf yu chikí
- Muhénan warda yu
- Kualkier hende ku no ta papia bon e idioma lokal, inkluí trahadó migrante i bishitante
- Kualkier hende ku bo no a mira desde e tormenta
Puntra kiko nan mester na lugá di supone. Hopi biaha ta algu simpel: awa, un telefòn pa yama famia, yudansa pa move un rama, un rit pa un farmasia, òf kompañía. Si un hende ta heridá òf atrapá, yama bo número lokal di emergensia (911 na Merka i Kanada) i keda ku nan. Wak bèk den e dianan i siman ku ta sigui, pasobra nesesidat ta kambia ora e shòk ta baha.
Yuda sin heridá bo mes
No drenta edifisio dañá, no kana den awa di inundashon, ni bai serka di kabel di korant kaí pa yuda un hende. Yama salbadó entrená i guia nan pa e persona. Lesa palu i lona promé ku bo kohe un motorsaag pa un bisiña.
Kompartí loke bo tin¶
- Ofresé bo mashin di laba, dushi, òf kongeladó na un bisiña sin korant òf awa.
- Kargá telefòn for di bo generadó, panel solar, òf outo. Mantené e generadó pafó, leu di ventana. Wak seguridat di generadó.
- Kompartí awa limpi si bo tin un tanki òf un suministro ku ta funshoná.
- Prestá herment, trapi i lona, i yuda usa nan ku seguridat.
- Kuk un kuminda kompartí, pa hende kome bon miéntras nan ta hasi limpiesa.
Yuda manera hende hopi biaha ta lubidá¶
- Hiba un hende na un klínika, farmasia, sentro di yudansa, òf ofisina di yudansa.
- Yuda un bisiña mayor yena formulario di seguro òf yudansa, òf sinta ku nan durante un yamada largu.
- Kuida yunan pa mayornan por trata ku aseguradó, dunjo di kas i kontratista.
- Risibí òf kuida un animal di kas pa un famia ku ta den un refugio.
- Yuda limpia i seka potrèt i rekuerdo. E página di limpiesa ta splika kon.
- Sinta i tende. Hopi hende mester konta nan storia di e tormenta mas ku un biaha. E página di sobrelevá ta splika kon pa apoyá un hende ku ta molestá.
Kompartí solamente informashon verifiká¶
Rumor ta biaha mas lihé ku e bèrdat despues di un tormenta. Nan ta manda hende na refugio yen, estashon di gasolin bashí, i kaminda ku ainda ta inundá.
- Promé ku bo kompartí algu, verifiká ku e ta bini di un fuente ofisial: bo servisio meteorolóhiko nashonal, bo ofisina nashonal pa desastre, bo gobièrnu lokal, òf un kompania di servisio públiko.
- No reenvia screenshot òf nota di vos sin fuente.
- No repostá un aviso pa kuk awa, toke di keda, òf distribushon di yudansa amenos ku bo por mir'é na e fuente ofisial.
- Si bo a kompartí algu falsu, korigié na mes lugá.
Duna plaka, no artikulo¶
Plaka kasi semper ta e regalo mas útil. Organisashon di yudansa por kumpra exaktamente loke ta nesesario, den kantidat, serka di e desastre, loke tambe ta pone plaka den tenda i mercado lokal. Artikulo doná mester wòrdu klasifiká, warda i mandá, loke ta mester hende, kamion i espasio di almasen ku ya ta skars.
- Duna na organisashon establesí ku tabata traha den e área promé ku e tormenta i lo ta ei despues: bo sosiedat nashonal di Kruz Kòrá òf Medialuna Kòrá, banko di kuminda lokal, fundashon di komunidat, i grupo di yudansa di iglesia.
- Duna via e website propio di e organisashon, no via link den mensahe.
- Verifiká karidat ku bo no konosé promé ku bo duna. Estafadó ta stablesé falsu despues di kada desastre. Nos página di evitá estafa ta mustra kon.
- Si bo ke apoyá rekuperashon, no solamente e promé siman, buska grupo ku ta kompromet ku rekonstruí.
Manda artikulo solamente ora un organisashon spesífiko ta pidi artikulo spesífiko. Si e ta pidi pampers, manda pampers, nobo i den nan embalahe, i konfirmá ku un hende ta kla pa risibí nan promé ku bo manda.
Hasi boluntariado ku seguridat¶
E gana di karga un kamion i drive bai serka di e tormenta ta fuerte, i normalmente e ta hasi kosnan peor. Boluntarionan sin plan ta bloké kaminda ku ekipo di salbamentu i di servisio públiko mester, ta yega sin lugá pa drumi i sin nada pa kome, i ta bira un persona mas pa ofisialnan kuida.
Registrá ku un grupo organisá na su lugá:
- Registrá ku un organisashon di yudansa ku ta entrená i despliegá boluntario, manera bo sosiedat nashonal di Kruz Kòrá òf Medialuna Kòrá.
- Puntra bo gobièrnu lokal si e tin un sentro di boluntario despues di desastre.
- Kontaktá organisashon di iglesia i grupo di komunidat, ku hopi biaha ta organisá ekipo di limpiesa i lugá pa duna kuminda.
- Ofresé habilidat profesional via bo organisashon profesional, union, òf patrón, si bo ta trahadó di salú, inhenieró, elektrisista, konstruktó, konsehero, òf interprete.
Grupo organisá sa unda yudansa ta nesesario, ta duna ekipo di seguridat i entrenamentu, i ta kombiná bo ku trabou ku bo por hasi. Kada grupo tambe mester hende pa kuk, klasifiká suministro, kontestá telefòn, i tende.
Si bo ta den e área afektá, hasi boluntariado serka di kas. Limpia kas ku lodo, tapa dak ku lona, i hasi kushina di komunidat ta mester man pa siman despues ku e kamaranan di notisia a bai.
Promé ku bo sali ku un ekipo¶
- Verifiká ku bo inyekshon di tétano ta aktualisá. Wak riesgo di salú.
- Hiba want, bòt fuerte, un mask, awa, i protekshon kontra solo.
- Sa bo limitenan. Kalor i trabou pisá ta difísil pa kurason. Wak seguridat di kalor.
- Hasi solamente e trabounan pa kual bo ta entrená.
Si bo ta biba leu òf den eksterior¶
Hopi hende den área di huracan tin famia den eksterior, i plaka mandá kas ta un di e manera mas lihé ku yudansa ta yega despues di un tormenta.
- Manda plaka na famia. Usa un servisio establesí di transferensia di plaka, banko, òf servisio di plaka móbil. Kompará kobransa i kurs di kambio, i verifiká ku e servisio por paga den e área afektá, pasobra algun agente por ta serrá pa un tempu.
- Konfirmá promé ku bo manda. Estafadó ta hasi manera ku nan ta famia den problema. Si bo risibí un pidimentu urgente di plaka, yama e persona bèk na un número ku bo ya konosé.
- Duna na grupo lokal. Organisashon basá den e pais afektá hopi biaha sa mihor kiko ta nesesario. Verifiká nan kuidadosamente, manera ariba.
- No bula bai yuda amenos ku un organisashon a pidi bo. Asiento, kamber, kuminda i awa ta nesesario pa sobreviviente i ekipo.
- Planiá un bishita mas tardi. Den lugánan ku ta depende di turismo, bishitante ku ta bolbe ora hotèl i atrakshon habri bèk por ta un di e yudansa mas grandi pa rekuperashon. Verifiká ku e área ta kla promé ku bo reservá.
Apoyá negoshi lokal¶
Tenda lokal, restorant, bendedó di mercado i piskadó ta haña un golpe doble: nan mes daño mas siman ku poko kliente. Ora nan habri bèk, bai.
Kumpra suministro di limpiesa na e ferreteria lokal, kome na e restorant ku a haña korant bèk, i duna bon propina. Tene pasenshi ku menú kortiku, oranan kortiku, i servisio lento. Hopi dunjo ta rekonstruí nan mes kas miéntras nan ta purba keda paga trahadó. Dunjo di negoshi por haña nan mes pasonan riba e página di negoshi chikí.
Yudansa mutuo: bisiñanan yudando bisiñanan¶
Yudansa mutuo ta nifiká bisiñanan organisá pa yuda otro direktamente. Un grupo di chat di kaya ku ta registrá ken mester kiko, un biblioteka di herment kompartí, un kushina di komunidat, òf un rotashon pa wak un hende ku ta biba so, tur ta yudansa mutuo. Den hopi lugá, manera e tradishon bayanihan na Filipinas i kustumbernan similar den e Karibe i e Pasifiko, esaki ta manera komunidatnan semper a rekuperá.
Kuminsá chikitu. Traha un lista di bo bisiñanan mas serka ku un número di telefòn pa kada un. Nota ken tin habilidat, herment, un generadó, un barku, òf entrenamentu médiko, i ken por mester yudansa ekstra. E lista ei ta balor mas ku kualkier kit di suministro ora e siguiente tormenta yega.
E rekuperashon largu¶
Atenshon ta baha den siman. E nesesidat no. Luna despues di un tormenta mayor, famia ainda ta biba ku famia òf den bibienda temporal, warda seguro, yudansa i konstruktó. Grupo di rekuperashon di largu tempu ta formá den hopi komunidat pa koordiná rekonstrukshon, i nan mester boluntario i donashon hopi despues di e promé prisa.
- Pone rekordatorio pa kontaktá despues di tres luna, seis luna, i un aña.
- Puntra e grupo na ken bo a duna kiko nan ainda mester.
- Sigui bishitá bisiñanan ku ainda ta lucha.
- Yuda bo komunidat prepará pa e siguiente temporada, usando loke tur hende a siña.
Yuda otro hende tambe ta yuda bo mes rekuperashon, manera nos página di sobrelevá ta splika.