Faafefea ona fesoasoani pe a mavae le afā¶
O afā, taifuna, ma afā tropika e tutusa le ituaiga o afā, ae eseese igoa i vasa eseese. O mea uma i lenei tusi e aoga mo i latou uma.
E eseese numera faafuaseʻi i atunuu taʻitasi. E eseese numera, ofisa, ma polokalame fesoasoani i atunuu taʻitasi. O lau itulau a le nuu o loʻo i ai numera faafuaseʻi, ofisa mo faalavelave, ma faamatalaga o fale sulufaʻi mo le mea o loʻo e i ai. Saili lau itulau a le nuu.
Pe a mavae se afā, taifuna, po o afā tropika, e manaʻo le toʻatele o tagata e fesoasoani, ma e taua le auala e fesoasoani ai e tusa lava ma le fesoasoani lava. O lenei itulau e faaali ai mea e matua aoga ai, pe e te nofo i le auala lava e tasi, i se isi vaega o le atunuu, po o le isi itu o le lalolagi.
Afai e tolu naʻo mea e te faia¶
- Siaki ou tuaoi, amata i tagata matutua, tagata e nofo toatasi, ma so o se tasi e iai ni manaʻoga faafomaʻi.
- Foai tupe i faalapotopotoga fesoasoani ua lauiloa nai lo le aoina o pusa o oloa.
- Tautua e ala i se vaega faatulagaina. Aua le malaga atu i se eria o le mala e te toatasi.
Afai e te nofo i le eria na aʻafia¶
Siaki tuaoi¶
O fesoasoani muamua pe a mavae soo se afā o tagata e tuaoi. A uma ona saogalemu lou aiga, savali i lou auala. Tuʻi, valaau, ma faalogo mo se tasi e tali mai.
Amata ma tagata e sili ona manaʻomia fesoasoani:
- Tagata matutua, aemaise lava e nofo toatasi
- Tagata e iai le faaletonu, po o e faaaoga masini faafomaʻi e manaʻomia ai le eletise
- Aiga e iai pepe po o tamaiti laiti
- Tamaitai maitaga
- So o se tasi e le lelei lana gagana i le gagana a le lotoifale, e aofia ai tagata faigaluega mai fafo ma tagata asiasi
- So o se tasi e te lei vaai ia te ia talu mai le afā
Fesili i le mea latou te manaʻomia nai lo le mate. E masani ona faigofie: vai, se telefoni e valaau ai aiga, se fesoasoani e siitia ai se lala, se felauaiga i se fale vailaʻau, po o se uo. Afai ua manua po o pagatia se tasi, valaau i lau numera faafuaseʻi (911 i le Iunaite Setete ma Kanata) ma nofo ma ia. Toe siaki i aso ma vaiaso e sosoʻo ai, aua e sui manaʻoga a o mou atu le teʻi.
Fesoasoani e aunoa ma le manua
Aua le ulu i fale ua faaleagaina, savali i le vai lolovaia, po o le latalata i uaea eletise ua paʻū e fesoasoani ai i se tasi. Valaau mo tagata laveaʻi ua aʻoaʻoina ma taitaia i latou i le tagata. Faitau laau ma tarpaulini a o lei tago i se saiga mo se tuaoi.
Faasoa mea o loo ia te oe¶
- Ofo atu lau masini fufulu lavalava, faataele, po o lau pusa aisa i se tuaoi e leai se eletise po o se vai.
- Faatumu maa o telefoni mai lau afi eletise, lau laupapa o le la, po o lau taavale. Teu le afi eletise i fafo, ese mai faamalama. Vaai saogalemu o le afi eletise.
- Faasoa vai mama pe afai e iai sau tane po o se puna o loo galue.
- Nonoina mea faigaluega, apefaʻi, ma tarpaulini, ma fesoasoani e faaaoga ma le saogalemu.
- Kuka se meaai faatasi, ina ia aai tagata ma le lelei a o mama.
Fesoasoani i auala e masani ona galo¶
- Ave se tasi i se falemaʻi, fale vailaʻau, nofoaga fesoasoani, po o se ofisa fesoasoani.
- Fesoasoani i se tuaoi matua e faatumu pepa inisiua po o fesoasoani, po o le nofo ma ia i se valaʻauga umi.
- Leoleo tamaiti ina ia mafai e matua ona feutagai ma kamupani inisiua, tagata e ona fale, ma kontraka.
- Ave pe tausi se manu fai mo se aiga o loo nofo i se fale sulufaʻi.
- Fesoasoani e fufulu ma faamago ata ma mea faamanatu. O le itulau o le mama e faamatala ai.
- Nofo ma faalogo. E manaʻomia e le toʻatele o tagata ona faamatala lo latou tala o le afā e sili atu i le tasi taimi. O le itulau o le feagai ma le mafatia e faamatala ai le lagolagoina o se tasi ua popole.
Faasoa naʻo faamatalaga ua faamaonia¶
E sili atu ona vave le sosolo o tala pepelo nai lo le upu moni pe a mavae se afā. E auina atu ai tagata i fale sulufaʻi ua tumu, nofoaga o suauu ua gaogao, ma auala o loo lolovaia pea.
- A o lei faasoa se mea, siaki e sau mai se puna aloaia: lau Samoa Meteorology Division, lau Disaster Management Office, lau malo i le lotoifale, po o se kamupani auaunaga.
- Aua le auina atu ata o le lau po o feʻau leo e leai se puna.
- Aua le toe faasoa se faaaliga e faapuna le vai, taofiofia o tagata, po o se tufatufaga o fesoasoani seʻi vagana ua e vaai i le puna aloaia.
- Afai na e faasoa se mea sese, faasaʻo i le nofoaga lava e tasi.
Foai tupe, ae le o oloa¶
O tupe o le meaalofa sili ona aoga toetoe lava i taimi uma. E mafai e faalapotopotoga fesoasoani ona faatau tonu le mea e manaʻomia, i le tele, latalata i le mala, e mafua ai foi ona alu tupe i fale oloa ma maketi i le lotoifale. O oloa ua foai e manaʻomia ona faavasega, teuina, ma auina atu, e manaʻomia ai tagata, loli, ma avanoa teuina e ua matuā le lava.
- Foai i faalapotopotoga ua lauiloa sa galue i le eria a o lei oo mai le afā ma o le a iai pea pe a mavae: lau sosaiete o le Koluse Mumu po o le Masina Mumu, faletupe meaai i le lotoifale, faavae a le nuu, ma vaega fesoasoani faavae i le lotu.
- Foai e ala i le upegatafa o le faalapotopotoga, ae le o soʻoga i feʻau.
- Siaki faalapotopotoga e te le iloa a o lei foai. E faia e tagata pepelo faalapotopotoga pepelo pe a mavae mala uma. O la matou itulau aloese mai faiga taufaasese e faaali ai le auala.
- Afai e te manaʻo e lagolagoina le toe faaleleia, ae le naʻo vaiaso muamua, saili vaega e tautino i le toe faia o fale.
Auina atu naʻo oloa pe a talosagaina e se faalapotopotoga patino mea patino. Afai e talosaga mo napekini, auina atu napekini fou ma i totonu o a latou afifi, ma faamautinoa ua sauni se tasi e talia a o lei auina atu.
Tautua ma le saogalemu¶
E malosi le manaʻo e uta se loli ma alu agai i le afā, ae e masani ona sili atu ona leaga ai mea. O tagata tautua e le faatulagaina e poloka auala e manaʻomia e laveaʻi ma tagata faigaluega o auaunaga, e taunuu mai e leai se mea e moe ai ma leai se mea e aai, ma avea ma isi tagata e tausia e ofisa.
Sainia i se vaega faatulagaina:
- Resitala i se faalapotopotoga fesoasoani e aʻoaʻo ma auina atu tagata tautua, e pei o lau sosaiete o le Koluse Mumu po o le Masina Mumu.
- Fesili i lau malo i le lotoifale pe iai sana nofoaga mo tagata tautua pe a mavae mala.
- Fesootai i faalapotopotoga lotu ma vaega o le nuu, e masani ona faatulaga ai vaega o le mama ma nofoaga e fafaga ai.
- Ofo atu ou tomai faapolofesa e ala i lau vaega faapolofesa, iuni, po o lau pule, pe afai o oe o se tagata tausi ola maloloina, inisinia, tagata eletise, tagata faufale, faufautua, po o se faaliliu.
E iloa e vaega faatulagaina le mea e manaʻomia ai fesoasoani, tuuina mai mea puipui ma aʻoaʻoga, ma fetaui oe ma galuega e mafai ona e faia. O vaega uma foi e manaʻomia tagata e kuka, faavasega mea, tali telefoni, ma faalogo.
Afai o oe o loo i le eria na aʻafia, tautua latalata i le fale. O le aveese o palapala mai fale, ufiufi o taualuga i tarpaulini, ma le faia o kuka a le nuu e manaʻomia ai lima mo vaiaso pe a mavae ona alu ese le au tala fou.
A o lei alu i fafo ma se vaega¶
- Siaki ua lata mai lau tui o le tetanus. Vaai lamatiaga o le soifua maloloina.
- Aumai totigilima, seevae malosi, se pulou ufiufi gutu, vai, ma puipuiga mai le la.
- Iloa tapulaʻa. E faigata le vevela ma galuega mamafa i le fatu. Vaai saogalemu o le vevela.
- Faia naʻo galuega ua e aʻoaʻoina.
Afai e te nofo i se mea mamao po o fafo¶
E toʻatele tagata i eria o afā e iai aiga i fafo, ma o tupe e auina atu i le fale o se tasi lea o auala sili ona vave e oo atu ai fesoasoani pe a mavae se afā.
- Auina atu tupe i aiga. Faaaoga se auaunaga auina atu tupe ua lauiloa, faletupe, po o se auaunaga tupe i luga o le telefoni. Faatusatusa totogi ma fua o tupe, ma siaki e mafai e le auaunaga ona totogi i le eria na aʻafia, aua atonu e tapuni nisi sui o le auaunaga mo sina taimi.
- Faamautinoa a o lei auina atu. E faafoliga e tagata pepelo o ni aiga o loo i ai i se faalavelave. Afai e te maua se talosaga vave mo tupe, valaau i tua i le tagata i se numera ua e iloa.
- Foai i vaega i le lotoifale. E masani ona sili ona iloa e faalapotopotoga o loo i le atunuu na aʻafia manaʻoga. Siaki lelei, e pei o le mea i luga.
- Aua le lele atu e fesoasoani seʻi vagana ua talosaga mai se faalapotopotoga. E manaʻomia nofoaga, potu, meaai, ma vai mo e ua sao ma vaega faigaluega.
- Fuafua se asiasiga mulimuli ane. I nofoaga e faalagolago i tagata asiasi, o le toe foi mai o tagata asiasi pe a toe tatalaina faletalimalo ma nofoaga e mafai ona avea ma se tasi o fesoasoani sili ona tele i le toe faaleleia. Siaki ua sauni le eria a o lei tusi.
Lagolagoina pisinisi i le lotoifale¶
O fale oloa, faleaiga, tagata faatau i maketi, ma tagata faimoana i le lotoifale e faalua paʻia: o a latou lava faaleagaga faatasi ma vaiaso e itiiti ai tagata faatau. A toe tatalaina, alu.
Faatau mea mama mai le faleoloa o mea faufale i le lotoifale, aai i le faleaiga na toe maua le eletise, ma tuuina atu se meaalofa lelei. Ia onosai i lisi meaai puupuu, itula puupuu, ma auaunaga faatuai. E toʻatele ē e ona pisinisi o loo toe faia o latou lava fale a o taumafai e totogi tagata faigaluega. E mafai e ē e ona pisinisi ona maua a latou laʻasaga i le itulau pisinisi laʻititi.
Fesoasoani tutusa: tuaoi e fesoasoani i tuaoi¶
O le fesoasoani tutusa o lona uiga o tuaoi o loo faatulaga e fesoasoani tuusaʻo le tasi i le isi. O se vaega talanoaga o le auala e mulimulitaʻi ai po o ai e manaʻomia le a, se faleteuoloa o mea faigaluega faasoa, se kuka a le nuu, po o se faasologa e siaki ai se tasi e nofo toatasi, o le fesoasoani tutusa uma lea. I le tele o nofoaga, e pei o le aganuu o le bayanihan i Filipaina ma tu ma aga e tutusa i le Karipiane ma le Pasefika, o le auala lea ua masani ai ona toe faaleleia nuu.
Amata i se mea laʻititi. Fai se lisi o ou tuaoi sili ona latalata ma se numera o le telefoni mo tagata taitoʻatasi. Maitau po o ai e iai tomai, mea faigaluega, afi eletise, vaa, po o aʻoaʻoga faafomaʻi, ma po o ai e ono manaʻomia se fesoasoani faaopoopo. E sili atu le tau o lena lisi nai lo soo se pusa o mea sauniuni pe a oo mai le isi afā.
Le toe faaleleia umi¶
E mou le ofo i totonu o vaiaso. E le mou le manaʻoga. I masina pe a mavae se afā tele, o loo nofo pea aiga ma aiga po o i fale le tumau, o loo faatali mo inisiua, fesoasoani, ma tagata faufale. E fausia vaega o le toe faaleleia umi i le tele o nuu e faatulaga ai le toe faia o fale, ma latou te manaʻomia tagata tautua ma foaiga mo se taimi umi pe a mavae le oso muamua.
- Seti ni faamanatu e siaki i le tolu masina, ono masina, ma le tausaga.
- Fesili i vaega na e foai ai i mea o loo manaʻomia pea.
- Faaauau pea ona asiasi i tuaoi o loo tauivi pea.
- Fesoasoani i lou nuu e sauniuni mo le vaitau e sosoo ai, e faaaoga ai mea na outou aʻoaʻoina.
O le fesoasoani i isi e fesoasoani foi i lou lava toe faaleleia, e pei ona faamatala i la matou itulau o le feagai ma le mafatia.