Kasano ti agtulong kalpasan ti hurricane¶

Ti hurricane, bagyo, ken tropical cyclone ket isu met laeng a kita ti bagyo, nupay agduduma ti nagan iti tunggal taaw. Mabalin nga usaren dagiti amin nga adda ditoy a guide para kadagiti amin.

Agduduma dagiti emergency number iti tunggal pagilian. Agduduma dagiti numero, ahensia, ken programa ti tulong iti tunggal pagilian. Adda iti lokal a panidmo dagiti emergency number, opisina para iti disaster, ken impormasion maipapan kadagiti shelter iti ayanmo. Biruken ti lokal a panidmo.

Kalpasan ti hurricane, typhoon, wenno cyclone, kaaduan a tao ti mayat nga agtulong, ket ti wagas ti panagtulong ket kas kaimportante ti panagtulong a mismo. Ipakita daytoy a panid no ania ti pudno a makatulong unay, uray agnaedka iti isu met laeng a kalsada, iti sabali a paset ti pagilian, wenno iti sabali a sikigan ti lubong.

No tallo laeng ti aramidem¶

Kumustaem dagiti kaarrubam, rugiam kadagiti natataengan, tattao nga agmaymaysa, ken siasinoman nga addaan iti medikal a kasapulan.
Agited iti kuarta kadagiti napasdek nga organisasion ti relief imbes nga agtipon iti kahon ti sanikua.
Agboluntaryo babaen ti naorganisar a grupo. Saanka a mapan nga agmaymaysa iti disaster area.

No agnaedka iti naapektuan a lugar¶

Kumustaem dagiti kaarrubam¶

Dagiti immuna nga agtulong kalpasan ti aniaman a bagyo ket dagiti kaarrubam. Inton natalgedan ti sangakabbalayanmo, magna iti kalsadam. Tuktokam, awagan, ken dengngegem no adda sumungbat.

Rugiam kadagiti tao a kadawyan a masapulanda ti tulong:

Natataengan, nangnangruna dagiti agmaymaysa
Tattao nga addaan iti disability, wenno agusar iti medikal a kagamitan a masapulna ti koriente
Pamilya nga addaan iti ubbing a nalamolamo wenno ubbing
Nagsikog a babbai
Siasinoman a saan a nasayaat ti pannakaisaritana iti lokal a pagsasao, agraman dagiti migrant worker ken bisita
Siasinoman a saanmo pay a nakita manipud iti bagyo

Damagem no ania ti masapulda imbes a pattapattaem. Kadawyan a nalaka laeng: danum, telepono a pangtawag iti pamilya, tulong a mangikkat iti sanga, sakay iti botika, wenno kadua. No adda masugatan wenno natrap, tawagam ti lokal nga emergency number mo (911 iti United States ken Canada) ket makikadua kenkuana. Isubli ti kumusta iti sumaruno nga aldaw ken lawas, ta agbaliw dagiti kasapulan inton bumaba ti pannakaklaat.

Agtulong nga awan ti masugatan

Saanka a sumrek kadagiti nadadael a building, aglasat iti layus a danum, wenno umasideg kadagiti natumba nga alambre ti koriente tapno tulongan ti tao. Tawagam dagiti nasanay nga agsalbar ket idalanmo ida iti tao. Basaem ti kayo ken tarpaulin sakbay a mangtengngel iti chainsaw para iti kaarrubam.

Ibingaymo ti addaan kenka¶

Ipaayam ti washing machine, shower, wenno freezer mo iti kaarrubam nga awan ti koriente wenno danum.
I-charge dagiti telepono manipud iti generator, solar panel, wenno kotse mo. Pagtalinaedem ti generator iti ruar, naadayo kadagiti tawa. Kitaem ti kinatalged ti generator.
Ibingay ti nadalus a danum no addaan iti tangke wenno agtrabaho a suplay.
Ipabulodmo dagiti kagamitan, hagdan, ken tarpaulin, ket tulongam nga usaren a natalged.
Agluto iti pagbibingayan a pangan, tapno umno ti kanen dagiti tao bayat ti panagdalus.

Tulong a kadawyan a malipatan¶

Ipan ti tao iti klinika, botika, relief center, wenno opisina ti tulong.
Tulongam ti natataengan a kaarrubam a mangpunno kadagiti porma ti insurance wenno tulong, wenno makikadua kenkuana iti napaut a tawag.
Taripatom dagiti ubbing tapno makaasikaso dagiti nagannak iti insurer, agpaupa, ken contractor.
Alaen wenno taraken ti ayup para iti pamilya nga agtaeng iti shelter.
Tulongam a mangdalus ken mangpamaga kadagiti ladawan ken pakalaglagipan. Ipalawag daytoy ti panid ti panagdalus.
Agtugaw ken dumngeg. Adu a tao ti masapul nga mangibaga iti estoria ti bagyo nga nasursurok a maysa. Ipalawag ti panid ti panagsango no kasano ti mangsuporta iti nariribukan.

Ibingay laeng ti napaneknekan a damag¶

Dagiti di mapaneknekan a damag ket napartak ngem ti pudno kalpasan ti bagyo. Mangipatulod kadagiti tao kadagiti shelter a napunno, gasolinahan a awan, ken dalan a layus pay.

Sakbay nga ibingay ti aniaman, sukimatem a naggapu iti opisial a gubuayan: ti nailian a serbisio ti panawen, nailian nga ahensia para iti disaster, lokal a gobierno, wenno utility.
Saanmo nga ipasaruno dagiti screenshot wenno voice note nga awan ti gubuayan.
Saanmo nga i-repost ti boil water notice, curfew, wenno panangiwaras iti relief malaksid no makitam ti opisial a gubuayan.
No nakaibingay ka iti di pudno, sukatam iti isu met laeng a lugar.

Agited iti kuarta, saan iti sanikua¶

Ti kuarta ket dandani kanayon a kasayaatan a regalo. Mabalin a gumatang dagiti organisasion ti relief iti eksakto a kasapulan, iti kadakkel, asideg iti disaster, a mangikabil met iti kuarta kadagiti lokal a tienda ken tiangge. Dagiti naited a sanikua ket masapul a pilien, itagikua, ken ipatulod, a mangkasapul iti tao, trak, ken lugar ti bodega a kurang metten.

Agited kadagiti napasdek nga organisasion a nagtrabaho iti lugar sakbay ti bagyo ket addanto kalpasan: ti nasionmo a Red Cross wenno Red Crescent society, lokal a food bank, community foundation, ken faith based a grupo ti relief.
Agited babaen ti mismo a website ti organisasion, saan babaen kadagiti link kadagiti mensahe.
Sukimatem dagiti saan nga am-ammo a charity sakbay nga agited. Mangaramid dagiti scammer kadagiti peke kalpasan ti tunggal disaster. Ipakita ti panid mi maipapan iti panangliklik kadagiti scam no kasano.
No kayatmo ti mangsuporta iti pannakaisubli, saan laeng iti umuna a lawas, birokem dagiti grupo a mangkomprometer iti panangbangon manen.

Mangipatulod laeng iti sanikua no dumawat ti espesipiko nga organisasion iti espesipiko nga banag. No dumawat iti lampin, mangipatulod iti lampin, baro ken adda iti pakete, ket patalgedam nga adda tao nga agsagana nga mangawat sakbay nga ipatulod.

Agboluntaryo a natalged¶

Napigsa ti tarigagay a mangikarga iti trak ket agmaneho nga agturong iti bagyo, ket kadawyan a pakaruenna dayta ti kasasaad. Dagiti saan a naplano a boluntaryo ket mangserra kadagiti dalan a masapul dagiti crew ti rescue ken utility, sumangpet nga awan ti pagiturogan ken awan ti kanen, ket agbalin a sabali pay a tao a taripaton dagiti opisial.

Agrehistro imbes iti naorganisar a grupo:

Agrehistro iti organisasion ti relief a mangsanay ken mangibaon kadagiti boluntaryo, kas iti nasionmo a Red Cross wenno Red Crescent society.
Damagem iti lokal a gobiernomo no addaan iti volunteer center kalpasan dagiti disaster.
Kontakem dagiti faith organization ken grupo ti komunidad, a kadawyan a mangiturong kadagiti crew ti panagdalus ken lugar a pakakanan.
Ited ti propesional a kabaelam babaen ti propesional a bodymo, union, wenno employer, no health worker, engineer, electrician, builder, counselor, wenno interpreter ka.

Ammo dagiti naorganisar a grupo no sadino ti masapul ti tulong, mangited iti safety gear ken training, ket ipakpakabagay kenka iti trabaho a kabaelam. Tunggal grupo ket masapulna met dagiti tao a mangluto, mangpili kadagiti suplay, mangsungbat kadagiti telepono, ken dumngeg.

No adda ka iti naapektuan a lugar, agboluntaryo asideg iti balaymo. Ti panangdalus kadagiti balay, panangabbong kadagiti atep, ken panangtrabaho kadagiti community kitchen ket masapul ti ima iti sumagmamano a lawas kalpasan a pimmanaw dagiti news crew.

Sakbay nga rummuar kadua ti crew¶

Sukimatem a saan pay a napaso ti tetanus shot mo. Kitaem ti peligro iti salun-at.
Mangawit iti guante, natibker a bota, mask, danum, ken proteksion iti init.
Ammuem ti limitem. Ti init ken nadagsen a trabaho ket narigat para iti puso. Kitaem ti kinatalged iti init.
Aramidem laeng dagiti trabaho a nasanayam.

No adayo ti agnaedka wenno adda ka iti ruar ti pagilian¶

Adu a tao kadagiti lugar ti hurricane ket addaan iti pamilya iti ruar ti pagilian, ket ti kuarta a naipatulod iti pagilian ket maysa kadagiti kapartakan a wagas a sumangpet ti tulong kalpasan ti bagyo.

Panagipatulod iti kuarta iti pamilya. Usarem ti napasdek a serbisio ti money transfer, bank, wenno mobile money service. Ipada dagiti bayad ken exchange rate, ket patalgedam a mabalin a mangbayad ti serbisio iti naapektuan a lugar, ta dadduma nga agent ket mabalin a nakaserra iti sumagmamano a tiempo.
Patalgedam sakbay nga ipatulod. Agpammarang dagiti scammer a kas kamaganakan nga adda iti riribuk. No adda iti dagus a kiddaw para iti kuarta, tawagam manen ti tao babaen ti numero nga am-ammom.
Agited kadagiti lokal a grupo. Dagiti organisasion nga adda iti naapektuan a pagilian ket kadawyan nga am-ammoda ti kasapulan. Sukimatem a naannad, kas iti ngato.
Saanka nga agtayab tapno agtulong malaksid no kiniddaw ti organisasion. Dagiti tugaw, kuarto, taraon, ken danum ket masapul para kadagiti nakalasat ken crew.
Planuen ti panagbisita inton agangay. Kadagiti lugar a agbibiag iti turismo, ti panagsubli dagiti bisita inton mangrugi manen dagiti hotel ken pasyalan ket mabalin a maysa kadagiti kadakkelan a tulong iti pannakaisubli. Sukimatem a nakasagana ti lugar sakbay nga agbook.

Suportaran dagiti lokal a negosio¶

Dagiti lokal a tienda, restoran, agtitinda iti tiangge, ken mangngalap ket maminduan a madangran: ti bukodda a pannakadadael ken dagiti lawas nga bassit ti kustomer. Inton aglukat manen, mapanka.

Gumatang iti suplay ti panagdalus manipud iti lokal a hardware, kumanka iti restoran a kasubli laeng ti koriente, ket agited ti nasayaat a tip. Agannuska kadagiti ababa a menu, ababa nga oras, ken nabuntog a serbisio. Adu a tagikua ti mangbangon manen kadagiti bukodda a balay bayat ti panangpadas a mabayadan dagiti trabahador. Dagiti tagikua ti negosio ket mabalin a mangbirok iti bukodda nga addang iti panid ti bassit a negosio.

Mutual aid: kaarruba nga agtinulong¶

Ti mutual aid ket kayatna a sawen ti panagurnos dagiti kaarrubam tapno agtinulong a diretso. Ti street group chat a mangsurat no siasino ti masapulna ti ania, pagbibingayan a tool library, community kitchen, wenno turno a mangkumusta iti agmaymaysa ket amin mutual aid. Iti adu a lugar, kas iti tradision a bayanihan iti Philippines ken kaarngi a kustombre iti Caribbean ken Pacific, isu daytoy ti wagas ti panagungar dagiti komunidad manipud idi.

Rugiam iti bassit. Aramidem ti listaan dagiti kaasidegan a kaarrubam nga addaan iti numero ti telepono ti tunggal maysa. Isuratmo no siasino ti addaan iti kabaelan, kagamitan, generator, bangka, wenno medikal a training, ken siasino ti mabalin a masapul iti ad-adu a tulong. Ti listaan a dayta ket ad-adu ti valorna ngem aniaman a supply kit inton umay ti sumaruno a bagyo.

Ti napaut a pannakaisubli¶

Agkupas ti atension iti uneg dagiti lawas. Saan a kasta ti kasapulan. Bulbulan kalpasan ti dakkel a bagyo, adda pay laeng dagiti pamilya nga agnaed kadagiti kamaganakan wenno temporario a pagtaengan, nga mangur-uray iti insurance, tulong, ken builder. Adu a komunidad ti mangbukel iti napaut a grupo ti pannakaisubli a mangurnos iti pannakabangon, ket masapulda ti boluntaryo ken donasion kalpasan ti umuna a panagdarup.

Mangikabil iti paremind tapno agkumusta iti tallo a bulan, innem a bulan, ken maysa a tawen.
Damagem kadagiti grupo a nagitedam no ania pay ti masapulda.
Ituloymo ti panagbisita kadagiti kaarrubam a agrigrigat pay.
Tulongam ti komunidadmo nga agsagana para iti sumaruno a panawen, nga usarenyo ti amin a nasursuro.

Ti panagtulong kadagiti dadduma ket tumulong met iti bukodmo a pannakaisubli, kas ipalawag ti panid ti panagsango.