Na sala me veivuke kina ni oti na cagilaba¶

Na hurricane, na taifuni, kei na cagilaba ni tropiki e dua ga na ituvaki ni cagilaba, e duidui na yaca ena veisoso. Na ka kece ena ivola oqo e baleta kece.

Na naba ni bula dredre e duidui ena veimatanitu. Na naba, na tabana ni matanitu, kei na veivuke e duidui ena veimatanitu kece. Na nomu tabana ni vanua e tiko kina na naba ni bula dredre, na ofisa ni mara, kei na ivakamacala ni vale ni vakaruru ena vanua o tiko kina. Kunea na tabana ni nomu vanua.

Ni oti na cagilaba, taifuni se cagilaba ni tropiki, vuqa na tamata era via veivuke, ka na sala ni veivuke e bibi tautauvata kei na kena cakava. Na tabana oqo e vakaraitaka na ka e yaga dina, ke o tiko ena gaunisala dua ga, ena dua tale na yasana ni vanua, se ena yasana tale ni vuravura.

Ke dua ga e tolu na ka o cakava¶

Raica na tiko volekata, tekivu vei ira na qase, tamata e tiko duadua, kei na dua e gadreva na veiqaravi ni bula.
Solia na ilavo vei ira na ilawalawa ni veivuke e vakadeitaki, ka sega ni vakasoqoni na kato ni yaya.
Veivuke ena ilawalawa e tuvanaki vinaka. Kua ni lako ki na vanua ni leqa vakaikoya.

Ke o tiko ena vanua e rusa¶

Raica na tiko volekata¶

Na dau veivuke taumada ni oti na cagilaba na tamata e katuba volekata. Ni sa vakacegu na nomu matavuvale, lako ena nomu gaunisala. Tukituki, kaciva, ka rogoca ke dua e sauma.

Tekivu vei ira era rawa ni gadreva na veivuke:

Qase, vakabibi ira era tiko duadua
Tamata e malumalumu, se vakayagataka na yaya ni bula e gadreva na livaliva
Matavuvale e tiko kina na gone vou se gone lalai
Yalewa e tiko tu kina na gone
Dua e sega ni kila vinaka na vosa ni vanua, vata kei na dau cakacaka mai vanua tale kei na vulagi
Dua o sega ni raica ni oti na cagilaba

Taroga na ka era gadreva, ka kua ni nanuma. Vakalevu ga e rawarawa: wai, telefoni me kacivi na matavuvale, veivuke ni toso e dua na taba ni kau, kauti ki na fama, se veitokoni. Ke dua e mosi se vesu tu, kacivi na nomu naba ni bula dredre (911 ena United States kei Canada) ka tiko vata kei koya. Lesu mai ena veisiga kei na macawa e muri, ni na veisau na ka e gadrevi ni sa mai vakacegu na yalo.

Veivuke ka kua ni mosi

Kua ni curu ki na vale e rusa, taubale ena waidranu, se voleka ki na uaya ni livaliva sa lutu mo veivuke vei dua. Kacivi na dau vukei vulici ka dusimaka ki na tamata. Wilika na kau kei na tarpolini ni bera ni o taura na chainsaw mo veivuke vei dua e volekata.

Wasea na ka o taukena¶

Solia na nomu washing machine, shower, se freezer vei dua e volekata e sega na livaliva se wai.
Vakacauta na telefoni mai na nomu jenereta, solar panel, se motoka. Biuta na jenereta ena tuba, yawa mai na wini. Raica na taqomaki ni jenereta.
Wasea na wai savasava ke o taukena na tank se wai e cakacaka.
Solia na yaya, icabecabe, kei na tarpolini, ka veivuke mo vakayagataki vakacegu.
Vakasaqa e dua na kakana vakaduavata, me kana vinaka na tamata ni ra vakasavasava.

Veivuke ena sala e dau guilecava na tamata¶

Kauta e dua ki na vale ni bula, fama, vanua ni veivuke, se ofisa ni veivuke.
Veivuke e dua na qase volekata ena kena vakacurumi na ivola ni inisiua se veivuke, se tiko vata kei koya ena kacivi balavu.
Raica na gone me rawa ni ratou veiqaravi vei ira na dau inisiua, turaga ni vale, kei na dau cakacaka.
Taura se taqomaka e dua na manumanu ni vale vei dua na matavuvale e tiko ena vale ni vakaruru.
Veivuke ena savasava kei na vakamamacatataki ni yaloka kei na ka e maroroya. Na tabana ni vakasavasava e vakamacalataka.
Tiko ka rogoca. Vuqa na tamata era gadreva mo ra tukuna na nodra italanoa ni cagilaba ena levu cake e dua. Na tabana ni veitokoni e vakamacalataka na sala me tokoni kina e dua e rarawa.

Wasea ga na ivakamacala vakadeitaki¶

Na tukutuku lasu e lako vakatotolo cake mai na dina ni oti na cagilaba. E kauta na tamata ki na vale ni vakaruru e sa sinai, vanua ni kasoline sa lala, kei na gaunisala e waidranu tu.

Ni bera ni o wasea e dua na ka, raica ke e lako mai na ivurevure dina: nomu Tabana ni Draki, nomu tabana ni leqa levu ni matanitu, nomu matanitu ena vanua, se kabani ni livaliva.
Kua ni vakauta na screenshot se voice note ke sega na ivurevure.
Kua ni wasea tale na ivakasala ni wai me saqa, curfew, se wasea ni veivuke ke o sega ni raica mai na ivurevure dina.
Ke o wasea e dua na ka lasu, vakadodonutaka ena vanua dua ga.

Solia na ilavo, ka sega ni yaya¶

Na ilavo e vakalevu na ka e yaga duadua. Na ilawalawa ni veivuke e rawa ni volia na ka e gadrevi, ena levu, volekata ni leqa, ka sa biuta tale na ilavo ki na sitoa kei na maketi ena vanua. Na yaya e soli e dodonu me vakatulewataki, maroroi, ka vakauta, ka gadreva na tamata, trak, kei na vanua ni stoa e sa lailai.

Solia vei ira na ilawalawa vakadeitaki era cakacaka ena vanua ni bera ni cagilaba ka na tiko tale ni oti: nomu Red Cross se Red Crescent ni matanitu, food bank ena vanua, community foundation, kei na ilawalawa ni lotu.
Solia ena saiti ni ilawalawa, ka sega ni link ena ivola.
Dikeva na soqosoqo o sega ni kilai ni bera ni o solia. Na dau veivakacalai era tuvanaka na soqosoqo lasu ni oti na leqa yadua. Na tarova na veivakacalai e vakaraitaka na sala.
Ke o gadreva mo veivuke ena vakavinakataki, ka sega ni macawa taumada ga, saqara na ilawalawa era yalayala ni ra na tara tale.

Vakauta ga na yaya ke kerea e dua na ilawalawa na yaya e vakatokai. Ke kerea na diaper, vakauta na diaper, vou ka tiko ena kena ivakaruru, ka vakadeitaka ni tiko e dua e rawa ni taura ni bera ni o vakauta.

Veivuke vakacegu ena ilawalawa¶

Na gadreva mo vakasinaita e dua na trak ka lako yani ki na cagilaba e levu, ka dau vakacacana. Na dau veivuke e sega ni tuvanaka era tarova na gaunisala e gadreva na timi ni vukei kei na cakacaka ni livaliva, era yaco ka sega ni vanua ni moce se kakana, ka era dua tale na tamata me qarava na ofisa.

Curu ki na ilawalawa e tuvanaki vinaka:

Lesi ki na ilawalawa ni veivuke e vulica ka vakadeitaka na dau veivuke, me vaka na Red Cross se Red Crescent ni nomu matanitu.
Taroga na nomu matanitu ena vanua ke e tiko e dua na vanua ni dau veivuke ni oti na leqa.
Sota kei ira na ilawalawa ni lotu kei na ilawalawa ni vanua, era dau cakava na timi ni vakasavasava kei na vanua ni kakana.
Solia na nomu kila cakacaka ena nomu ilawalawa ni cakacaka, union, se vale ni cakacaka, ke o dau veiqaravi ni bula, engineer, dau cakacaka ni livaliva, dau tara, dau veivakatawani, se dau vakadewa vosa.

Na ilawalawa tuvanaka era kila na vanua e gadreva na veivuke, solia na yaya ni taqomaki kei na vuli, ka vakadonuya iko ki na cakacaka o rawa. Na ilawalawa yadua e gadreva tale na tamata me vakasaqa kakana, wasea na yaya, sauma na telefoni, ka rogoca.

Ke o tiko ena vanua e rusa, veivuke volekata ena vale. Na kau na wai ni vale, tarai tale na ruru, kei na cakava na vale ni kakana ni koro e gadreva na liga ena macawa ni oti na lako ni ofisa ni tukutuku.

Ni bera ni o lako vata kei na timi¶

Raica ni sa vou na nomu tetanus shot. Raica na mosi ni bula.
Kauta na ovaloti ni liga, buti kaukauwa, mask, wai, kei na ivakaruru ni siga.
Kila na kena iyalayala. Na katakata kei na cakacaka kaukauwa e dredre vei na uto. Raica na taqomaki ni katakata.
Cakava ga na cakacaka o vulici kina.

Ke o tiko ena yawa se mai vanua tale¶

Vuqa na tamata ena vanua ni cagilaba era tiko na matavuvale mai vanua tale, ka na ilavo e vakauti ki vale e dua na sala vakatotolo ni yaco na veivuke ni oti na cagilaba.

Vakauta na ilavo vei ira na matavuvale. Vakayagataka na veiqaravi ni vakauta ilavo vakadeitaki, banki, se mobile money. Vakatautauvata na saumi kei na ivakarau ni veisau, ka raica ke rawa ni saumi ena vanua e rusa, ni so na agent e rawa ni sa sogo ena dua na gauna.
Vakadeitaka ni bera ni o vakauta. Na dau veivakacalai era vakatokai me matavuvale e dredre. Ke o tauri e dua na kerekere vakatotolo ni ilavo, kacivi lesu vei koya ena naba o sa kila.
Solia vei ira na ilawalawa ena vanua. Na ilawalawa e tu ena matanitu e rusa era dau kila vinaka na ka e gadrevi. Dikeva vinaka, me vaka e cake.
Kua ni lako yani mo veivuke ke sega ni kerea e dua na ilawalawa. Na idabedabe ena waqavuka, rumu, kakana, kei na wai e gadrevi vei ira na bula kei na timi.
Tuvanaka na lako ena gauna e muri. Ena vanua e vakararavi ena tourism, na vulagi era lesu ni sa dola tale na hotele kei na vanua ni raica e rawa ni dua na veivuke levu ni vakavinakataki. Dikeva ni sa rauta na vanua ni bera ni o tuvanaka.

Vukei na bisinisi ena vanua¶

Na sitoa, vale ni kana, dau volivoli ena maketi, kei na dau qoli era sotava e rua na ca: na nodra rusa kei na vica na macawa e sega ni levu na kasitama. Ni ra dola tale, lako yani.

Volia na yaya ni vakasavasava mai na stoa ni yaya ni tara ena vanua, kana ena vale ni kana e sa tiko tale na livaliva, ka solia e levu. Vosota na lisi ni kakana lailai, aua ni dola lailai, kei na veiqaravi malua. Vuqa na turaga ni bisinisi era tarai tale na nodra vale ka saga mo saumi tiko na nodra dau cakacaka. Na turaga ni bisinisi e rawa ni kunea na nodra ka ena tabana ni bisinisi lailai.

Veivuke vata: tiko volekata e veivuke vei ira¶

Na veivuke vata e kena ibalebale ni tiko volekata e veiwekani me veivuke vei ira vakadodonu. Na group chat ni gaunisala e raica na ka e gadreva o cei, dua na vale ni yaya e wasea, vale ni kakana ni koro, se lisi mo raica e dua e tiko duadua era veivuke vata. Ena vuqa na vanua, me vaka na bayanihan ena Philippines kei na kena ivakarau ena Caribbean kei na Pacific, oqo na sala era dau vakacegu kina na koro.

Tekivu ena lailai. Vola na lisi ni tiko volekata kei na naba ni telefoni. Volavola na dua e tiko na kila cakacaka, yaya, jenereta, waqa, se vulici ni bula, kei na dua e rawa ni gadreva na veivuke levu. Na lisi oya e yaga cake mai na ivakarau ni yaya ni cagilaba e tarava.

Na vakavinakataki balavu¶

Na vakasamataki e malumu ena vica na macawa. Na gadreva e sega. Ena vula e muri ni oti na cagilaba levu, na matavuvale e tiko tikoga vata kei na matavuvale se ena vale ni gauna lailai, ka waraka na inisiua, veivuke, kei na dau tara. Na ilawalawa ni vakavinakataki balavu e tubu ena vuqa na koro ka tuvanaka na tara tale, ka gadreva na dau veivuke kei na veisoli ni ilavo ni oti na levu taumada.

Biuta na ivakananumi mo lesu ena tolu na vula, ono na vula, kei na dua na yabaki.
Taroga na ilawalawa o solia vei ira na ka era gadreva tiko.
Tomana na lako ki na tiko volekata era dredre tiko.
Veivuke ena nomu koro mo vakarautaka na vula e tarava, ena vakayagataka na ka kece o vulica.

Na veivuke vei ira tale e veivuke tale ena nomu vakacegu, me vaka e vakamacalataka na tabana ni veitokoni.