Inisiua ni cagilaba kei na ivola bibi¶

Na tabana oqo e vukea mo raica na nomu inisiua (insurance) ni cagilaba ka taqomaka na ivola bibi ni bera ni gauna ni cagilaba. Rua oqo e gadreva vica na aua ena vula malua ka rawa ni taqomaka na macawa ni leqa ni oti na cagilaba.

Na lawa, ivakarau, kei na gauna ni inisiua e duidui ena matanitu yadua kei na kapani yadua. Vakayagataka na tabana oqo me lisi ni taro, ka taura na isau mai vei ira na kapani ni inisiua kei na ofisa ena nomu vanua.

Ke dua ga e tolu na ka o cakava¶

1. Taroga ena ivola vei ira na kapani ni inisiua ke vakacurumi ena nomu pepa na waidranu kei na waitui cabe. Levu na pepa e sega.
2. Vola e dua na vidio ni rumu yadua ka maroroya ena tuba ni nomu vale.
3. Biuta na kopi ni nomu ID, ivola ni qele, inisiua, kei na ivola ni bula ena taga e sega ni curu kina na wai, ka maroroya na kopi ni digital ena vanua taqomaki.

Inisiua: na taro me taroga¶

Na ka e vakacurumi ena nomu pepa¶

Na pepa ni inisiua ni vale se nomu vale e dau vakacuruma na vale kei na nomu iyaya mai na rerevaki e lisitaka. Na veivakarusai ni cagi e dau vakacurumi, ia na waidranu e dau sega. Na pepa ni dau tiko ena vale ruai (renters) se ni iyaya e vakacuruma na nomu iyaya kei na nomu itavi ke vakacacani e dua tale, e sega ni vale.

Kunea na schedule se declarations page ni nomu pepa. E lisitaka na ka e vakacurumi, na iwase, kei na deductible. Ke o sega ni kunea, taroga na nomu dau volitaka se curu ki na website ni kapani, ka kerea e dua na kopi.

Taroga na taro oqo ka volai na isau:

• E vakacuruma na pepa na veivakarusai ni cagi mai na cagilaba e vakatokai yaca, taifuni, se cagilaba ni tropiki?
• E vakacuruma na waidranu mai na uca, uciwai, se waitui cabe? Ke sega, rawa ni vakacuruma?
• Na deductible se excess ni veivakarusai ni cagilaba e vica dina na ilavo?
• Na vale e vakacurumi ena ilavo taucoko ni tara tale ni gauna oqo, e sega ni ka e saumi?
• Na nomu iyaya e vakacurumi ena replacement cost, se ena kena yaga muri ni vakayagataki (actual cash value)?
• E sauma na pepa e dua na vanua mo tiko kina ke sega ni rawa ni tiko ena vale?
• E vakacuruma na kakana e rusa ena sa cabeti na livaliva, na veivakarusai ni kau lutu, se na ilavo ni rente?
• E tiko na lawa mo muria, me vakataki na tara na shutter ni bera ni cagilaba?
• Ena gauna cava e sega ni rawa ni volia se veisautaka na vakacurumi ni sa vakasalataki na cagilaba?
• Na naba ni talevoni ni claim cava, ka tiko e dua na app se website ni claim?

Waidranu¶

Na waidranu e dua na veivakarusai levu duadua ni cagilaba ka saumi levu, ka levu na pepa ni vale kei na renters era sega ni vakacuruma. Ena so na matanitu, na waidranu e kuri ki na pepa ni vale. Ena so, e dua na pepa tani se volitaki mai na ituvatuva ni matanitu.

O sega ni gadreva mo tiko ena vanua waidranu e volai ena mape. Na waitui cabe kei na uca levu e vakaleqai na vale yawa mai na vanua ni waidranu e kilai.

Deductible ni cagilaba¶

Levu na pepa ni baravi e tiko kina e dua na deductible vakatabakidua ni cagilaba, taifuni, cagilaba ni tropiki, se cagi. E dau peseti ni isau ni nomu vale, e sega ni ilavo tauyavu. Kena ivakaraitaki, 5 na peseti ni vale e inisiuataki ena 200,000 e 10,000 ni ilavo vakaiko ni bera ni sauma na kapani.

Kunea na peseti ena nomu pepa ka vakatataro na levu dina. Taroga na ka e tekivutaka, ni so e yaco ga ni sa vakatokai na cagilaba se soli na vakasalataki. Ke o sega ni rawa ni sauma mai na nomu ilavo maroroi, taroga ni rawa ni veisautaki se tekivu ni biuta e so na ilavo.

Na mataqali vakacurumi tani¶

• Inisiua ni iyaya se renters e taqomaka na nomu iyaya se mani sega ni nomu na vale. E dau saumi lailai. Raica na renters kei na vale ni apartment.
• Pepa lailai vei ira na matavuvale kei na bisinisi lailai e volitaki ena so na matanitu, vakakina na pepa e sauma e dua na levu ilavo vakatotolo ni sa yaco na cagilaba ki na kaukauwa e tukuni voleka vei iko. Taroga vei ira na kapani ni inisiua, banki, credit union, kei na ketevu ni dau teitei ni e tiko cava ena nomu vanua.
• Inisiua ni motoka e rawa ni vakacuruma na waidranu kei na cagi ni motoka ena comprehensive cover ga. Vakadeitaka.
• Inisiua ni bisinisi e rawa ni vakacuruma na ilavo e yali. Raica na bisinisi lailai.

Ena United States¶

Levu na pepa ni waidranu e lako mai na National Flood Insurance Program (NFIP), ka cakacaka mai na FEMA, ka volitaki mai vei ira na dau volitaka ni inisiua. E tiko tale ga na pepa ni waidranu vakatabakidua. Ira na renters e rawa ni volia na inisiua ni waidranu ni nodra iyaya.

Na NFIP pepa vou e dau sega ni tekivu cakacaka se bera ni 30 na siga ni oti na voli, vakavo e so na ka, me vakataki na pepa e voli ni curu ki na loan ni vale. Raica na floodsmart.gov me kila na lawa vou, ka volia liu sara ni bera ni gauna.

Ena tuba ni United States, raica na tabana ni veivuke ena nomu vanua ka taroga na kapani ni inisiua.

Raica na nomu inisiua ena yabaki yadua¶

Ni bera ni tekivu na gauna:

• Wilika na schedule ni pepa ka volai na deductible ni cagilaba me levu dina ni ilavo
• Raica ke rauta na levu ni tara tale ni vale ena isau ni gauna oqo
• Kerea na quote ni waidranu ke o sega ni tiko kina
• Vakacuruma na ka vou e yaga, me vakataki na iyaya vou se iyaya, ke gadrevi
• Saumi se vakarautaka na saumi vakataki ki na pepa me kua ni mudu ena gauna ni cagilaba
• Maroroya na naba ni claim kei na naba ni pepa ena talevoni kei na pepa

Cakava e dua na lisi ni iyaya ena vale¶

Na lisi ni iyaya ena vale e ivakadinadina ni ka o a taukena. Ni oti na cagilaba, e vakatotolotaka na claim ka dredre ni veisaqati. E vukea tale ga ke o kerea na veivuke ni matanitu.

Na sala totolo duadua e vidio:

1. Lako vakamalua ena rumu yadua. Dolava na kabati, drawer, kei na kuro.
2. Tukuna ena domo na ka yadua kei na gauna ni o volia.
3. Zoom ki na yaca, model, kei na naba ni serial ni electronics kei na iyaya.
4. Vidio na tuba ni vale, na tuki ke rawa ena sala vakacegu, na yara, motoka, waqa, kei na iyaya.
5. Tabaka na receipt ni ka saumi levu.

Maroroya na file e sega ni lailai mai na rua na vanua ena tuba ni vale, me vakataki na cloud storage kei na kopi e vakauti vei ira na nomu itokani ena tuba ni yasayasa. Veisautaka na vidio ena yabaki yadua kei na ni oti na voli levu.

Ivola me taqomaki¶

Na pepa e dredre ni veisautaki ni oti na cagilaba, vakabibi ke tarovi na ofisa kei na sega na ivakadinadina ni o cei. Taqomaka rau ena tolu na sala: na ivola dina ena vanua maroroi mamaca, na kopi ena nomu ivakarau ni lako, kei na kopi ni digital maroroi vakadeitaki.

ID kei na matavuvale¶

• ID ni matanitu, laisini ni draiva, kei na passport ni tamata yadua
• Ivola ni sucu kei na vakamau, kei na pepa ni veivakaluveni se vakatawani
• Naba ni social security, national insurance, se tax (kadi ni Social Security ena United States)
• Pepa ni tiko, visa, se pepa ni curu mai
• Itaba vou ni lewe ni matavuvale yadua kei na manumanu, ke ra veitawasei

Vale kei na qele¶

• Deed, ivola ni qele, se ivakadinadina ni taukei
• Veidinadinati ni mortgage se rente, kei na naba ni talevoni ni dau taukena
• Pepa ni inisiua: vale, renters, waidranu, motoka, bula vinaka (health), bula (life)
• Rejisiteri kei na ivola ni motoka kei na waqa
• Nomu vidio ni lisi ni iyaya se na link kina

Ke o sega ni tiko kina na pepa dodonu ni nomu qele se vale, maroroya na ka kece e vakaraitaka ni o tiko kina: na bili ni livaliva kei na wai, receipt ni tax, ivola mai vei ira na liuliu ena vanua, kei na itaba e tiko na kena nanuma ni nomu vale. E rawa ni vukea ena gauna e soli kina na veivuke.

Bula¶

• Lisi ni wai ni vuniwai ni tamata yadua, na levu, allergy, kei na tauvimate
• Ivola ni wai ni vuniwai kei na kadi ni inisiua ni bula
• Ivola ni cula (vaccination), vakakina na ivola ni gone
• Naba ni talevoni ni vuniwai, vale ni vuniwai, kei na pharmacy
• Ivola ni iyaya vakavuniwai, me vakataki na make kei na model ni oxygen machine se wilichea

Ilavo¶

• Naba ni akaiti ni banki, kadi ni credit, kei na loan, kei na naba ni talevoni me rawa kina
• Tax return se pay slip ni vou, ka rawa ni gadrevi me kerea na veivuke
• Itukutuku ni pension, benefit, se welfare
• Vica na ilavo ena ilavo lailai, ni sa cabeti na livaliva ka sega ni cakacaka na kadi kei na cash machine

Lawa¶

• Wills, power of attorney, kei na advance care directives
• Ivola ni cula ni manumanu kei na naba ni microchip
• Lisi ni naba ni talevoni bibi

Maroroya vakacegu¶

Ivola dina: Maroroya ena kete ni wai e sega ni curu kei na buka, se ena ivakaruru ni plastiki ena loma ni kete, ena dela cecere tani mai na waidranu. Ke o tiko e dua na safe deposit box, raica ke tiko na banki ena vanua waidranu.

Kopi ena pepa: Biuta na kopi ena zip bag ni wai ena nomu ivakarau ni lako.

Kopi ni digital: Scan se tabaka na ivola yadua ka maroroya e sega ni lailai mai na dua na vanua vakacegu, me vakataki na cloud storage ena password kaukauwa kei na rua na sala ni curu, se flash drive e encrypt. Solia vei dua na wekamu vakadonu ena tuba ni yasayasa, se ena tuba ni matanitu, na rawa ni raica na kopi.

Ni oti na cagilaba¶

Tukuna na veivakarusai vei ira na nomu kapani ni inisiua ena gauna rawa. Tabaka na veivakarusai ni bera ni savasavataka, maroroya na iyaya e rusa me yacova na raica na dau lewa ke taqomaki, ka maroroya na receipt kece ni vakavinakataki, hotele, kei na kakana. Wilika na inisiua kei na veivuke ni oti na cagilaba me kila na ikalawa, kei na kua ni vakacalai ni bera ni o sainitaka e dua na ka kei na dau cakacaka.

Na tabana e veiwekani¶

• Ituvatuva ni vakarautaki ni cagilaba
• Vakarautaka na cagilaba ena ilavo lailai
• Ivakarau ni lako ni cagilaba
• Inisiua kei na veivuke ni oti na cagilaba
• Kua ni vakacalai