Vakarautaki ni cagilaba vei ira na manumanu¶

Na tabana oqo e vukei iko mo tuvatuvataka na nomu manumanu ni bera ni cagilaba, taifuni, se cagilaba ni tropiki, ke mani o tiko ena Florida, Jamaica, Philippines, Queensland, se ena baravi ni Bay of Bengal. Tekivu ena lisi lekaleka e ra, ia mai muri vakayagataka na ivakatagedegede balavu baleta na kato, toso, kei na manumanu ni teitei.

Cakava oqo ena gauna oqo¶

Ke dua na cagilaba e sa tu ena ivakasala, cakava oqo ena siga oqo, ena ivakarau oqo:

• Kauta na manumanu kece ki loma ka biuta tiko kina. Na manumanu era kila na cagilaba ke yaco mai, ka rawa ni vuni se cici tani.
• Kunea na kato, leash, kei na harness, ka biuta volekata ki na katuba.
• Raica ke dua yadua na manumanu e vakaisulu na collar kei na tag ni ID kei na naba ni talevoni.
• Taura e dua na yaloyalo e rairai kina o kei na manumanu yadua ena talevoni.
• Lewa na vanua me lako kina na manumanu yadua ke ra kaya mo toso. Cakava dua na kacivi mo vakadeitaka.
• Vakarautaka na kakana, wai, wainimate, kei na ivola ni cula. Na lisi ni kato ni leqa ni manumanu e tiko kina na lisi taucoko.

Ke ra kaya mo toso, na nomu manumanu era toso vata. Toso mai vakatotolo, ni se tiko na vanua ni manumanu ka rawa na sala.

Na lawa levu¶

Ke dua na vanua e sega ni vakacegu vei iko, e sega ni vakacegu vei ira na manumanu. Na manumanu e biu ena cagilaba kaukauwa e rawa ni mate ena wai, ripi, tiko ena vica na siga ka sega na kakana se wai, se dro ki na sala waidranu.

Ira e tiko ena vale baleta ni sega ni rawa ni kauta na manumanu era vakaleqai ira. Ira na dau vakabulai era rawa ni sega ni yaco ki iko yacova ni oti na cagilaba. Na ituvatuva e cakava ena gauna vakacegu e kena ibalebale o na sega vakadua ni digitaka vakaduiduitaki na nomu bula kei na nomu manumanu.

Tuvatuvataka na sala kece e rawa ni yaco kina na cagilaba¶

Lewa ena gauna oqo na ka e na yaco ena ituvatuva yadua, ka volai:

• O toso ena motoka ki na itokani, wekada, se hotele ena tuba ni vanua leqa. Na vanua cava era taurivaka na manumanu, ka e vica?
• O lako ki na vale ni vakaruru ni matanitu se vale ni toso. Na vanua cava ena nomu vanua era taurivaka na manumanu, ka na ka cava era gadreva?
• O toso ka sega na motoka ena bus, ferry, se veivodo ni vakailesilesi. E na kauta na manumanu ena kato? Taroga vei ira na ofisa ni bula dredre ena gauna oqo.
• O tiko ena vale baleta ni o tiko ena tuba ni vanua me toso mai. Na rumu cava ena loma o na vakayagataka vata kei na nomu manumanu?
• O tiko ena cakacaka, vuli, se yawa ni yaco na ivakaro. O cei e tiko kina na ki ka na kauta na nomu manumanu?
• O sega ni rawa ni kauta na manumanu kece. O cei e rawa ni kauta na so, me vaka na vale ni qarava manumanu se itokani ena loma ni vanua?

Solia e dua na ivola ni ituvatuva vei koya na nomu itokani ni manumanu (raica e ra) ka taurivaka e dua ena ituvatuva ni vuvale. Na noda ivakatagedegede ni toso vata kei na manumanu e tukuna vakamacala na sala yadua.

Digitaka e dua na itokani ni manumanu¶

Na itokani ni manumanu e dua na wekada, itokani, se wekada ka vakadonuya me vukea na nomu manumanu ke o sega ni rawa ni lesu. Digitaka e dua volekata ka dau tiko ena vale, ka cakava vakakina na yalayala vei koya.

• Solia vua e dua na ki, se tukuna na vanua e tiko kina.
• Vakaraitaka vua na vanua e tiko kina na kato, leash, kei na kato ni manumanu.
• Tukuna na vanua e vunitaka kina na manumanu ni rere.
• Vakadonuya na vanua ena kauta kina na manumanu kei na sala ena tarai kina iko.
• Solia vua e dua na ivola ni vakadonuya me kerea na qaravi vakadauniwai ni manumanu.

Na vanua ni vale ni vakaruru e taurivaka na manumanu¶

Na lawa baleta na manumanu ena vale ni vakaruru e duidui ena matanitu kei na koro. E vuqa na vale ni vakaruru ni matanitu era taurivaka ga na manumanu ni veiqaravi. So na vakailesilesi ni vanua era cakava na vale ni vakaruru e taurivaka na manumanu, se na vale ni manumanu e volekata ki na vale ni tamata. Kunea ni bera ni vula, ni so era gadreva mo lesitataka ni bera.

Taroga ena vanua yadua na ka mo kauta, e vica na manumanu e rawa ni kauta, kei na ke o dodonu mo tiko vata kei na nomu manumanu. E vuqa era gadreva e dua na kato vei manumanu yadua.

Manumanu ni veiqaravi¶

Na manumanu ni veiqaravi e sega ni manumanu ni vale. E vakavulici me cakava na cakacaka vei dua e malumalumu, me vaka na liutaka na tamata e mataboko se vakasalataka ni bera ni dau tauvimate.

Ena United States, na vale ni vakaruru ni matanitu e dodonu mera taurivaka na manumanu ni veiqaravi, ka kaya na FEMA kei na Red Cross ni manumanu ni veiqaravi era vakacuruma tikoga ena vale ni vakaruru. Na dau cakacaka era rawa ni taroga ga rua na taro: ke na manumanu e gadreva baleta na malumalumu, kei na cakacaka cava e vakavulici kina. Na manumanu ni vukei ni yalo kei na manumanu ni therapy era sega ni manumanu ni veiqaravi ena lawa oqo, ka rawa ni tiko ena vanua ni manumanu.

Na lawa e duidui ena so tale na matanitu. Taroga vei ira na ofisa ni bula dredre ena vanua ni bera ni vula, ka kauta na ivola ni vakadinadina se ID e solia na nomu matanitu. Na tabana ni toso vata kei na manumanu e tiko kina na lisi vei ira e qarava.

ID¶

Na collar kei na tag e rawa ni lutu ena cagilaba. Na microchip e sega ni lutu, ia e cakacaka ga ke na lesitataka e tiko kina nomu itukutuku vou.

• Microchip vei koli yadua kei na pusi, kei na manumanu tale ke solia na nomu dauniwai manumanu.
• Lesitataka e raica ena vula oqo, vata kei na nomu naba ni talevoni kei na dua e tiko ena tuba ni vanua ni cagilaba.
• Collar vata kei na tag ni ID e vakaraitaka na yacamu kei na naba ni talevoni.
• Tag ni rabies se laisenisi, ke vakayagataka na nomu matanitu.
• Dua na ivakatakilakila ena kato yadua e tiko kina na yaca ni manumanu, yacamu, nomu naba, kei na vanua o tiko kina.

Ivola mo vakarautaka¶

Biuta oqo vata ena taga e sega ni curu kina na wai, vata kei na copy ena talevoni se ena cloud folder:

• Ivola ni vakacegu, vata kei na ivola ni rabies ena cake ke gadreva na nomu matanitu.
• Yaca kei na naba ni nomu dauniwai manumanu, kei na dua na vale ni dauniwai manumanu ena tuba ni nomu vanua.
• Lisi ni wainimate vata kei na levu.
• Na naba ni microchip kei na yaca ni lesitataka.
• Gauna ni kana, leqa ni bula, kei na itukutuku ni nodra ivalavala ena dua na pepa, ke qarava e dua tale na manumanu.

Vakavulici na manumanu ki na toso¶

Na manumanu e sega ni sota rawa ena kato se motoka e dredre ni kauta vakatotolo.

• Biuta na kato e dolavi ena rumu e vakayagataka na manumanu, vata kei na blanket kei na kakana.
• Lako ena motoka vakalekaleka vica na gauna ni bera ni vula.
• Vulica mo tobo na pusi ka biuta ena kato. Raica e vica na gauna e gadreva.
• Taroga vei dauniwai manumanu baleta na wainimate ni rere ena gauna oqo ke na manumanu e rere ena cagilaba. Tovolea dua na gauna ena vale ni bera ni gadrevi.

Manumanu e gadreva na ka tale¶

Na manumanu qase, tauvimate, se malumalumu era gadreva na ituvatuva levu cake. Kerea vei dauniwai manumanu na refill vakatotolo ni wainimate, kei na ivola ni qarava ke gadreva na manumanu na icula se kakana vakatabakidua. Biuta na kato batabata ena ice pack ke gadreva na wainimate na refrigerator.

Ke o dua na qase se o malumalumu, tukuna vata na nomu manumanu ena gauna o lesitataka kina na veivuke vei ira na ofisa ni bula dredre ena vanua. Na ivakatagedegede baleta na qase kei ira e malumalumu e vakamacalataka.

Na ivakatagedegede ena tabana oqo¶

• Lisi ni kato ni leqa ni manumanu: na ka mo kauta vei koli, pusi, manumanu vuka, manumanu e qasi (reptile), manumanu lailai, kei na ika, vata kei na levu ni kakana kei na wai.
• Toso vata kei na manumanu ena cagilaba: vale ni vakaruru e taurivaka na manumanu, manumanu ni veiqaravi, toso, katakata, taqomaka na manumanu mera malumu, na ka mo cakava ke sega ni rawa ni kauta, kei na kunei ni manumanu e yali.
• Manumanu levu kei na hosi ena cagilaba: toso se vakaruru ni manumanu ni teitei, toa kei na vuaka, levu ni kakana kei na wai, ivakaruru, kei na vakailesilesi ni teitei.

Na ivakatagedegede e veiwekani¶

• Cakava e dua na ituvatuva ni vuvale
• Lisi ni iyaya ni cagilaba
• Vale ni vakaruru ni matanitu
• Toso se tiko
• Gauna ni cagilaba: na ka mo cakava kei na gauna