Ituvatuva ni cagilaba: mai na 7 na siga ki na 12 na aua¶

Na ituvatuva oqo e tukuna na ka mo cakava ena siga yadua ni sa voleka na cagilaba, mai na ivakatakilakila taumada ena dua na macawa ki na 12 na aua mudu. Na ikalawa yadua e veiwekani kei na vakasalataki ni nomu tabana ni draki, mo kila na cakacaka e tarava na vakasalataki cava.

Na sala mo vakayagataka kina na ituvatuva oqo¶

Wiliki na siga ki na gauna e namaki kina me tekivu na cagi levu ni tropiki, rauta na 63 km/h (39 mph), ena nomu vanua, e sega ni ki na gauna e yaco kina na loma se mata ni cagilaba ki vanua. Na cagi, uca, kei na waitui cabe e dau yaco vica na aua ni bera ni loma ni cagilaba. Na gauna ni vakasalataki ni vakailesilesi e wiliki vakakina.

Na yaco ni cagi oqo na nomu iyalayala. Ni sa tekivu, na cakacaka ena tuba kei na draiva e leqa, ka mudu na nodra lako ki tuba na dau vakabulai, mo vakacavara na ikalawa kece ena tabana oqo ni bera ni yaco.

Na cagilaba e sega ni muria e dua na ituvatuva. Dua na cagilaba e rawa ni tubu volekata ki vanua ka lako ki na ikalawa ni 1 na siga, se toso malua ka solia vei iko na siga tale. Ke o sa bera, lako ki na ikalawa e rauta kei na vakasalataki e tiko ena nomu vanua, ka cakava na ka kece e cake e rawa ni cakava vakacegu.

Ke dua ga e tolu na ka o cakava¶

1. Ni tekivu me rairai na cagilaba ena ivakasala, vakacavara nomu volivoli, refill na wainimate, ka vakasinaitaka na tank ni fuel. Kua ni wawa me solia e dua na vakaraici.
2. Ni solia e dua na vakaraici se ivakatakilakila taumada, vakarautaka na vale ka lewa ke o na toso.
3. Ni solia e dua na vakasalataki se ra solia na ivakaro ni toso ena nomu vanua, toso. Ke o na tiko, tiko ena loma ka vakarau ni bera ni tekivu na cagi.

Na sala e cabe kina na vakasalataki ena matanitu duidui¶

Na matanitu yadua e solia na nona vakasalataki, ka na yaca kei na gauna e duidui. Na tebolo oqo e vakaraitaka na sala e veiwekani kina na ikalawa ena so na ivakarau levu. Na tabana ni vanua e tiko kina na ivakarau ni nomu vanua, ka na Ni sa voleka na cagilaba e solia na wiliwili oqo vakamacala cake.

Na aua ena kena kati e na gauna e solia na tabana yadua ni bera ni namaki me tekivu na cagi kaukauwa. Na ivakarau tale e muria na ivakasala dua. Na Hong Kong e solia na Standby Signal Naba 1 ni sa voleka na cagilaba ni tropiki ena rauta na 800 na kilomita (500 na maila) ka rawa ni yaco ki na vanua, ia mai muri na Naba 3, Naba 8, kei na cecere cake ni sa kaukauwa na cagi.

Na Réunion e vakayagataka na pre-alert, orange alert, kei na red alert. Vuqa na yanuyanu ni Caribbean era vakayagataka na ivakarau ni vakaraici kei na vakasalataki ni NHC. Baleta na vuqa tale, raica na Vakaraici kei vakasalataki ni cagilaba kei na Cagilaba ena vuravura.

Ni bera ni vula: na yavu o cakava kina¶

Na ituvatuva e cakacaka ga ke levu na cakacaka e sa oti. Ni bera ni tekivu na vula, o dodonu mo tiko kina:

• E dua na ituvatuva ni vuvale ni leqa e volai ka kilai ira kece
• Nomu vanua me toso mai se yasayasa, kei na vanua mo lako kina
• Wai kei na kakana me rauta e sega ni lailai mai na 7 na siga (namaka na 14), kei na wainimate ni 14 na siga vei wainimate yadua. Raica na lisi ni iyaya ni cagilaba
• E dua na ivakarau ni lako vei tamata yadua
• Ka ni vakaisulu vindo e tatara ka volai, se shutter e cakacaka. Raica na Vakarautaka nomu vale
• Copy ni ivola ena taga e sega ni curu kina na wai. Raica na ivola kei na inisiua
• Vakasalataki ni leqa e waqa tiko, kei na rediyo ni batiri se liga

Ke o sega ni tiko kina e dua ni ka oqo, kua ni rere. Tekivu ena ikalawa ni 7 na siga ka cakava na ka e rawa.

7 na siga ni bera: e rawa ni tubu e dua na cagilaba¶

Vakasalataki: Na tabana ni draki era vakaraitaka na outlook e vakaraitaka na vanua e rawa ni tubu kina e dua na cagilaba ena macawa. Na outlook ni draki ni tropiki ni NHC e solia na rawa ni tubu ena 48 na aua kei na 7 na siga. Na tabana tale era vakaraitaka na outlook kei na advisory vata. E sega ni dua na ka e dina, ka na cagilaba e rawa ni sega ni yaco ki iko.

Na ka mo cakava: Tiko vakacegu ka liu vei ira na tamata levu. Na volivoli ena gauna oqo e lailai na rere kei na isau cake mai na volivoli mai muri.

• Tekivu mo raica nomu tabana ni draki ena dua na gauna ena siga yadua
• Raica nomu kato ka volia na ka e sega: wai, kakana, batiri, wainimate
• Refill na wainimate, ka taroga nomu vale ni wainimate se vuniwai baleta na refill mai liu ke lailai nomu iyaya
• Taura e dua na ilavo ena pepa lailai, ni na masini ni kadi kei na ATM e sega ni cakacaka ke sega na livaliva
• Vakasinaitaka na tank ni fuel ni nomu motoka, ka maroroya me sinai vakaveimama se levu cake mai oqo
• Raica ke cakacaka na talevoni, power bank, kei na rediyo ka rawa ni charge
• Ke o na lako, raica na siga ena ivakasala ni draki ka raica na sala mo vakamuduka kina na nomu lakolako
• Ke o gadreva na veivuke mo toso, kacivi nomu ofisa ni bula dredre ena vanua se ilawalawa ni veivuke ena gauna oqo

3 na siga ni bera: namaki ni na yaco ki nomu vanua¶

Vakasalataki: Na cagilaba e dau tiko kina e dua na sala ni ivakasala ena gauna oqo. Ena Atlantic kei na Pacific ena tokalau, na NHC e rawa ni solia na advisory baleta e dua na "potential tropical cyclone" ni bera ni tubu vakaoti, ke vakaleqai na vanua ena cagi levu ni tropiki se cagilaba ena rauta na 72 na aua. Na IMD ni India e solia na pre-cyclone watch ena rauta na 72 na aua ni bera ni tekivu na draki ca. E vuqa na tabana ni leqa levu ni matanitu era tekivu na soqo ni vakarautaki ena gauna oqo.

Na ka mo cakava: Vakacavara na ka kece e gadreva na vale ni volitaki, cakacaka, se laini balavu. Ena 24 ki na 48 na aua era na dredre ni kunei.

• Volia na iyaya e vo, vata kei na plastic sheeting, tape, dali, kei na iloloko ni ka biu
• Taura na fuel baleta na jenereta ke vakayagataka, ka biuta ena tuba ni vale ena kato dodonu
• Raica na ka ni vakaisulu vindo kei na iyaya kei na ka ni biuta
• Tatara se kauta tani na taba ni kau e sega ni dei ke o rawa vakacegu, ka rawa ni kauta tani na ka biu
• Vakadeitaka na vanua o na tiko kina: kacivi nomu itokani se vuvale, se vakarautaka e dua na hotele ena tuba ni vanua leqa, ka raica na lawa baleta na manumanu
• Lewa na sala kei na dua tale na sala
• Savata na isulu kei na ipi ke tiko na wai kei na livaliva
• Taura na yaloyalo kei na video ni nomu vale kei na iyaya baleta na inisiua
• Ke o dau lako, veivosaki kei na hotele kei na kabani ni waqavuka baleta na biu mai liu. Raica na dau lako kei na dau tiko vakalekaleka
• Raica na wekada qase kei ira e tiko duadua

2 na siga ni bera: vakaraici se ivakatakilakila taumada¶

Vakasalataki: Na NHC e solia na vakaraici ni cagilaba se cagi levu ni tropiki ena rauta na 48 na aua ni bera ni namaki na cagi, ni rawa ni yaco. Ena Philippines, Ivakatakilakila Naba 1 e kena ibalebale ni rawa ni cagi kaukauwa ena loma ni 36 na aua. Na IMD ni India e solia na cyclone alert e sega ni lailai mai na 48 na aua ni bera. Na BoM ni Australia e solia na tropical cyclone watch ni rawa ni cagi kaukauwa ena loma ni 48 na aua.

Na vakailesilesi ni vanua e rawa ni solia na ivakaro taumada ni toso ena gauna oqo, tekivu ena vanua voleka duadua ki na wai, vale yaco, kei na yanuyanu.

Na ka mo cakava: Vakarautaka na vale ka lewa ke o tiko se toso. Wilika na Toso se tiko.

• Biuta na shutter se ka ni vakaisulu vindo
• Kauta ki loma se vesuka na ka kece ena tuba e rawa ni laveti ena cagi: iyaya, baketi ni ka biu, kapa ni ruru, iyaya ni gone, vunikau lalai
• Savasavataka na drain kei na gutter e dua tale na gauna
• Biuta na sandbag se taqomaki ni waidranu ena katuba ke waidranu nomu vanua
• Kauta na ka bibi, pepa, kei na ka ni livaliva ki na dela cecere se rumu cecere
• Vakasinaitaka na kato savasava ni wai ni gunu, ka vakasinaitaka na bati se drum baleta na savasava kei na toilet
• Vakabatabatataka na kato ni wai me taqomaka na kakana ena batabata balavu
• Charge na talevoni kece, power bank, kei na rarama e charge tale
• Vakasinaitaka na motoka, se biuta na ivakarau ni lako volekata ki na katuba
• Tukuna vei nomu tamata ni veitaratara ena tuba ni yasayasa na nomu ituvatuva. Raica na Tiko ena veitaratara
• Ke o tiko ena vanua e kaya mo toso, se ena vale yaco, vale malumu, se vale e sega ni vakacegu, toso ena gauna oqo ni se dolavi na sala

1 na siga ni bera: vakasalataki, toso se tiko¶

Vakasalataki: Na NHC e solia na vakasalataki ni cagilaba se cagi levu ni tropiki ena rauta na 36 na aua ni bera ni namaki na cagi, ni namaki me yaco. Ena Philippines, Ivakatakilakila Naba 2 e solia rauta na 24 na aua kei na Naba 3 rauta na 18 na aua ni bera ni cagi. Na IMD ni India e solia na cyclone warning e sega ni lailai mai na 24 na aua ni bera, ka tukuna na vanua e namaki me yaco kina. Na BoM ni Australia e solia na tropical cyclone warning ni namaki na cagi kaukauwa ena loma ni 24 na aua.

Na ivakaro ni toso e dau levu cake ena gauna oqo.

Na ka mo cakava: Oqo na gauna vakacegu mudu mo lako. Ni sa tekivu na cagi kaukauwa, na sala e leqa, na piriji e rawa ni sogo, ka na dau vakabulai era sega ni lako ki tuba.

Ke o na toso:

• Toso ena gauna e kaya na nomu vanua mo lako, ena siga ke rawa
• Bokoca na livaliva ena switch levu ka sogota na wai ena valve levu ni bera ni o lako, ke ra vakasalataka na vakailesilesi
• Kauta na ivakarau ni lako, wainimate, ivola, manumanu, kei na charger ni talevoni
• Text vei nomu tamata ni veitaratara ena tuba ni yasayasa ni o lako kei na ni o yaco
• Raica na Toso vakacegu kei na Vale ni vakaruru ni matanitu

Ke o na tiko:

• Digitaka nomu rumu yaga: rumu lailai ena loma, kabati, se koridoo ena dela ruku duadua e sega ni waidranu, yawa mai na vindo
• Biuta na wai, kakana, rarama, rediyo, wainimate, buutu, kei na kato ni veivuke taumada ena rumu yaga
• Biuta na refrigerator kei na freezer ena batabata duadua ka sogota tikoga na katuba
• Biuta na motoka ena qele cecere yawa mai na kau
• Muria na Vakarautaki mudu baleta na lisi taucoko ni siga mudu

12 na aua ni bera: tiko ena vanua¶

Vakasalataki: Ena Philippines, Ivakatakilakila Naba 4 se Naba 5 e solia ena rauta na 12 na aua ni bera ni cagi ni taifuni. Na IMD ni India e solia na post-landfall outlook e sega ni lailai mai na 12 na aua ni bera ni yaco ki vanua. Ena Hong Kong, na Ivakatakilakila Naba 8 e kena ibalebale ni cagi kaukauwa se cagi levu e namaki se e cagi tiko. Na vakasalataki ena vanua kece e vakavoui vakavuqa, ka na uca imatai e rawa ni sa lako yani.

Na ka mo cakava: Vakamudu na cakacaka ena tuba. Tiko ena vanua o na tiko kina ena cagilaba.

• Tiko ena vanua o lako kina, se ena loma ni nomu vale, ni bera ni tekivu na cagi
• Kauta ki loma na manumanu ka biuta ena kato se rumu dua
• Biuta na buutu, rarama, kei na talevoni volekata iko
• Rogoca na itukutuku dodonu ena rediyo ni batiri se talevoni
• Vakauta nomu text ni raici ena gauna oqo, ni se cakacaka na network
• Lako ki na rumu yaga ni sa cabe na cagi, ka tiko yawa mai na vindo
• Ke tekivu me cabe na wai ena loma, lako ki na dela cecere, ia kua ni curu ki na attic e sogo se vanua ena ruku ni ruru e sega kina na sala ni curu tani

Ke veisau na ivakasala¶

Na ivakasala e veisau, vakabibi ke cake mai na tolu na siga. Dua na cagilaba e rawa ni veisau tani, lesu, totolo, malua, se kaukauwa vakatotolo. Raica na ivakasala dodonu e sega ni lailai mai na rua na gauna ena siga ni sa solia e dua na vakaraici, ka muria na vakasalataki vou duadua, e sega ni ka o rogoca ena nanoa. Raica na Na sala mo wilika kina na ivakasala ni cagilaba.

Ke sega ni yaco ki iko na cagilaba, taurivaka nomu iyaya. Vakayagataka na kakana kei na wai e vo ena macawa e muri, ka volia tale ni bera ni cagilaba tale.

Ivakatakilakila lekaleka¶

Na ivakatagedegede e veiwekani¶

• Ni sa voleka na cagilaba
• Vakaraici kei vakasalataki ni cagilaba
• Toso se tiko
• Vakarautaki mudu
• Lisi ni ka mo cakava e rawa ni taba