Taqomaki ni cagilaba vei ira na dau veilakoyaki¶

Na tabana oqo e vukea na dau veilakoyaki me ra taqomaki ke voleka na cagilaba, taifuni, se cagilaba ni tropiki ena vanua era tiko kina. E baleta na tamata kece e vakacegu, veisiko ki na matavuvale, lako ni cakacaka, backpack, se ena cruise.

Ke dua ga e tolu na ka o cakava¶

1. Raica na vakasalataki ena siga yadua ni nomu lako, ka kila na gauna ni cagilaba ena vanua o lako kina.
2. Taroga ena vanua o tiko kina ke tiko ena vanua me toso mai, ka na ituvatuva cava ke yaco na cagilaba.
3. Ke tukuna na ofisa me ra lako na dau veilakoyaki, lako vakatotolo, ni tiko tiko na waqa mai langi, ferry, kei na sala.

Sa voleka na cagilaba ka o sa tiko¶

Cakava oqo, ena ikalawa oqo:

• Raica na vakasalataki dodonu mai na Tabana ni Draki ni matanitu o tiko kina, kei na sala ni cagilaba. Ena Atlantic kei na eastern Pacific, na National Hurricane Center ena nhc.noaa.gov e baleta na matanitu kece.
• Taroga vei ira ena desk ni hotele se nomu dau taukena ni vanua me toso mai o tiko kina kei na ituvatuva ni vale.
• Veivosaki kei na nomu airline, ferry, se kabani ni tour me baleta na lako tani e liu cake. Cakava ina oqo. Na waqa mai langi e dau sinai vakatotolo.
• Rawata na ilavo, vakacuruma tale na wai ni vuniwai, ka vakasinaita na petrol ena motoka ke tiko.
• Charge na talevoni kei na power bank, ka download na mape ni vanua me rawa ke sega na internet kei na vosa me vakadewa.
• Tukuna vei dua ena vale na vanua o tiko kina kei na ka o namaka mo cakava.
• Vakarautaka e dua na kete lailai e rawa ni taura ena dua na miniti. Raica na Na ka mo maroroya vata kei iko.

Gauna ni cagilaba ena vuravura raraba¶

Na cagilaba, taifuni, kei na cagilaba ni tropiki e dua ga na cagilaba ena yaca duidui. Na gauna e duidui ena yasayasa, ka na cagilaba e rawa ni buli ena tuba ni vula oqo.

Raica na Taifuni, cagilaba ni tropiki, kei na cagilaba ena vuravura raraba me kila na sala e vakatokai kina na cagilaba kei na vakasalataki ena yasayasa yadua.

Ni bera ni o lako¶

Ke tiko ena gauna ni cagilaba na nomu lako, vica na miniti ni vakarautaki e solia vei iko e levu na digidigi mai muri.

• Raica na vakasalataki ni tropiki dodonu ni vanua o lako kina ena macawa ni bera ni o lako, ka ena siga yadua ni o tiko tani.
• Wilika na ka e vakacurumi ena nomu inisiua ni lako ena cagilaba. Levu na pepa e sega ni vakacuruma na cagilaba e vakatokai se vakasalataki ni o volia na pepa, mo volia vakatotolo.
• Raica na lawa ni airline, hotele, rental, tour, kei na cruise ni veisau ni cagilaba kei na saumi lesu.
• Maroroya na naba ni embassy se consulate ni nomu matanitu ena vanua o lako kina, ka volai na nomu lako ena veiqaravi ni lako ni nomu matanitu ke tiko.
• Volai na Tabana ni Draki kei na tabana ni disaster ni vanua o lako kina. Na tabana ni veivuke ena nomu vanua e lisitaka ke tiko vei keimami.

Kua ni waiti na lawa ni saumi lesu me lewa na gauna o toso kina. Nomu taqomaki e taumada, ka na ivola e rawa ni vakarautaki muri.

Vulica e rua na ka ena siga taumada¶

Ni o yaco ena dua na vanua ena gauna ni cagilaba, kila:

1. Na vanua me toso mai kei na ituvatuva ni vanua o tiko kina. Taroga ena desk ni hotele se dau taukena. Levu na hotele kei na rental e tu ena matasawa, ena vanua e rairai vakaroti me toso mai.
2. Na sala totolo duadua ki loma se ki na airport, kei na dede.

Volai na vanua ni o kila vakatotolo ni ra kaciva na ofisa.

Na vakasalataki e duidui ena matanitu yadua¶

Na Tabana ni Draki ni matanitu yadua e solia na nona vakasalataki, ka rawa ni duidui mai na ka o kilai ena vale.

• Ena United States kei levu na Caribbean, na vakasalataki e vakayagataka na vakaraici kei na vakasalataki.
• Na Hong Kong e vakayagataka na ivakatakilakila ni cagilaba ni tropiki e nabataki: 1, 3, 8, 9, kei 10. Na Macao e vakayagataka e dua e rairai vata.
• Na Philippines e vakayagataka na Tropical Cyclone Wind Signals mai na 1 ki na 5.
• Na Japan, India, Bangladesh, kei Australia era vakayagataka na ikalawa kei na roka vakatabakidua.

Ni o yaco, taroga na dau cakacaka ni hotele na sala e cakacaka kina na vakasalataki ena vanua kei na kena ibalebale vei iko. Raica na Vakaraici kei vakasalataki ni cagilaba.

Rawata na vakasalataki ni vanua¶

Ena levu na matanitu, na vakasalataki ni bula dredre e yaco ki na talevoni kece ena yasayasa, vakakina na talevoni ni dau veilakoyaki, ka sega na volai (Wireless Emergency Alerts ena United States). Raica ke waqa tiko na emergency alerts ena settings ni talevoni. Na alert mai na pou ni vanua e dau cakacaka ga ke connected na talevoni ki na netiweki ni vanua, ka na pou e rawa ni mudu ena cagilaba, mo kua ni nuitaka ga vua.

• Muria na Tabana ni Draki kei na tabana ni disaster ni vanua o lako kina ena website se app dodonu.
• Volai ki na alert ni vanua ke solia na matanitu vei ira na dau veilakoyaki.
• Taroga na hotele na sala e tukuna kina vei ira na tamata ni hotele na vakasalataki kei na ivakaro.
• Vakasamataka e dua na SIM se eSIM ni vanua me rawa ni taura na alert ni vanua ka kacivi na naba ni vanua.

Na vuku e tukuna kina vei ira na dau veilakoyaki mo lako taumada¶

Ena levu na baravi kei na yanuyanu, na ofisa e vakaroti ira na dau veilakoyaki me ra lako ni bera ni tamata ni vanua. E rawa ni yaco ena dua na siga se levu cake ni bera ni yaco na cagilaba. E ka dodonu, ka baleta na nomu taqomaki.

Na dau veilakoyaki e dau sega ni kila na sala, sega e dua na vanua vakaruru ena vanua, ka ra nuitaka na waqa mai langi kei na ferry ka na mudu. Na kena vakalesui taumada na dau veilakoyaki e vakagalalataka tale ga na sala, petrol, kei na vanua ni vakaruru vei ira na tamata ni vanua.

Lako taumada ni se rawa¶

Na airport kei na port ni ferry e tarova ni bera ni cagi, ka na waqa mai langi mai muri e sinai vakatotolo. Na sala e dau vakatarotaro ka rawa ni lailai na petrol, mo lako vakatotolo, e levu na digidigi.

• Ke tiko na nomu waqa mai langi ki vale, kacivi na airline ena gauna e vakasalataki kina na cagilaba ka veisautaka ki na waqa mai langi e taumada.
• Ena yanuyanu lailai, na ferry se waqa mai langi mai muri e rawa ni lako ena dua na siga se levu cake ni bera ni cagilaba. Taroga ni cava na gauna.
• Ke o draiva, lako ena siga ka toso ki loma, tani mai na sala ni cagilaba. Raica na Na sala ni toso vakacegu ena cagilaba.
• Ke o sega ni rawa ni kunea e dua na waqa mai langi, na toso ki na hotele kaukauwa ena loma ni qele, tani mai na baravi, e rawa ni taqomaki cake mai na waiti ena airport.

Motoka e rente kei na petrol¶

Na motoka e rente e solia vei iko e dua na sala ke mudu na waqa mai langi. Maroroya na tanki me sinai vakaveimama se levu cake mai na gauna e sa vakasalataki kina e dua na cagilaba. Na sitoa ni petrol e sogo se mudu na kena petrol ni voleka na cagilaba.

Taroga na kapani ni rente na ka e yaco ke o vakasuka vakadede na motoka se ena dua tale na koro ni toso. Kua ni draiva ki na wai ni waidranu. Rauta na 30 na senitimita (1 na fiti) ni wai e toso e rawa ni kauta e levu na motoka.

Na ka mo maroroya vata kei iko¶

Vakarautaka e dua na kete lailai ena gauna e sa vakasalataki kina na cagilaba.

• Passport se ID, vata kei na itaba ni ivola oqo ena talevoni kei na email
• Na wai ni vuniwai kece ena tavoro taumada, vata kei na levu cake ena vica na siga ke tiko
• Talevoni, charger, kei na power bank sa vakacauti
• Ilavo ena ilavo lailai ena ilavo ni vanua, ni sa sega na livaliva e tarovi na card machine kei na ATM
• Veivakadonuya ni lako, itukutuku ni inisiua, kei na naba ni bula dredre ena pepa
• Wai ena tavoro kei na kakana lailai ni dua na siga
• Dua na jacket malumu, vava e sogo, kei na rarama se headlamp

Na lisi ni ivakarau ni lako ni cagilaba e tiko kina e dua na lisi levu cake o rawa ni veisautaka ni lako.

Tukuna vei dua nomu ituvatuva¶

Tukuna vei dua ena vale na yaca ni hotele, naba ni rumu, kei na tikinivola ni lako. Vola vua ena veigauna ni veisau na ituvatuva kei na ni o bulabula, ni na text e dau yaco ke sega na kacivi. Raica na Tiko vata ena cagilaba.

Ke sega ni rawa ni lako¶

Ke sa sinai na waqa mai langi se tarovi na sala ni bera ni o rawa ni lako, muria na tamata ni hotele kei na ofisa ni vanua. Levu na hotele ena yasayasa ni cagilaba e tiko kina na ituvatuva vei ira na tamata ni hotele ka na tukuna na vanua mo lako kina ena loma ni vale.

• Taroga na hotele na rumu se tabana cava e vakayagataki me vanua ni vakaruru.
• Ke o tiko ena rumu ena dela e ra voleka ki na waitui, se ena tabana cecere e levu na windo, taroga ke rawa ni veisau.
• Na ofisa e rawa ni dolava na vale ni vakaruru ni matanitu vei ira na sega ni rawa ni lako. Taroga ena desk se ofisa ni vanua na vale e dolavi.
• Maroroya na wai, kakana, kei na wai ni vuniwai ena sega ni lailai mai na tolu na siga ena nomu rumu.
• Ena cagilaba, vakaruku ena vanua ena loma e sega ni windo, me vakataki na vale ni savasava se kolidoo, ena tabana e sega ni waidranu.

Ena hotele cecere, wilika na Vale cecere kei na condominium. Na lift kei na wai e dau mudu ni lutu na livaliva.

Ke o tiko ena guesthouse, hostel, se vale e rente¶

Na guesthouse lailai, hostel, kei na vale e rente ni vakacegu e rawa ni sega ni tiko kina e dua na ituvatuva ni cagilaba, ka na dau taukena e rawa ni sega ni tiko.

• Taroga vua na dau taukena ni bera ni cagilaba: o na lako ina vei, ka na rawa vakacava mo kacivi vua?
• Kunea vakai iko na vale ni vakaruru ni matanitu voleka se vale kaukauwa.
• Ke malumu na vale, e tiko ena matasawa, se ena vanua waidranu, toso ki dua na vanua kaukauwa cake ni bera ni cagilaba.
• Kua ni tiko ena tent, vale ni matasawa, caravan, se campervan ena cagilaba. Raica na Vale yaco.

Ke o tiko ena cruise¶

Na kapani ni cruise e raica vinaka na draki ka veisautaka na sala me tani mai na cagilaba. E rawa ni kena ibalebale na sega ni lako ki na dua na port, vakalevutaka na siga ena waitui, se vakaotia na lako ena dua tale na port. Muria na ivakaro ni dau cakacaka ka rogoca na vakarogoci.

Na port e rawa ni tarovi ni bera kei muri ni cagilaba, ka rawa ni dede na siga ni o lako sobu mai na waqa. Raica na lawa ni kapani ni cruise kei na nomu inisiua ni lako baleta na waqa mai langi e sega ni rawa ni taura kei na bogi tale.

Na dredre ni vosa¶

Ke o sega ni kila vinaka na vosa ni vanua, kerea na dau cakacaka ni hotele me vakamacalataka na alert se ivakaro. Maroroya na naba ni desk ena nomu talevoni.

Na app ni vakadewa e rawa ni vukea ena alert vola. Download na vosa ke sega na internet ni bera ni mudu na internet. Levu na Tabana ni Draki dodonu, vakakina ena Japan, Hong Kong, kei Taiwan, e solia na vakasalataki ena vosa vakavalagi vata kei na vosa ni vanua.

Ke o gadreva na veivuke ena matanitu tani¶

Kacivi na naba ni bula dredre ni matanitu o tiko kina. Na hotele se dau taukena e rawa ni tukuna, ka na tabana ni veivuke ena nomu vanua e lisitaka ke tiko vei keimami. Ena United States kei Canada, e 911.

Na embassy se consulate ni nomu matanitu e rawa ni vukea na tamata ni nodra matanitu ena disaster, me vakataki na passport e yali, kacivi na matavuvale, se itukutuku ni lako. E sega ni rawa ni sauma na waqa mai langi se kauta tani iko vakaikoya, mo kua ni waiti me tukuna mo lako.

Veisiko ki na matavuvale e tiko ena vanua¶

Ke o tiko vata kei ira na wekamu, kerea mo raica na nodra ituvatuva ni cagilaba ka vukea mo vakaotia. O rawa ni vukea ena volivoli, vakarautaki, kei na kauta ki loma na iyaya ni tuba.

Veivosakitaka na vanua e na lako kina na tamata kece kei na sala ni toso. Na wekamu qase se ira e tiko na nodra gadrevi vakavuniwai e rawa ni gadreva e levu na gauna me toso, mo vukei ira me tekivu taumada. Raica na Cakava e dua na ituvatuva ni bula dredre ni matavuvale.

Na tabana e veiwekani¶

• Ke sa voleka na cagilaba
• Na sala ni toso vakacegu ena cagilaba
• Na ka mo namaka ena vale ni vakaruru ni cagilaba
• Lisi ni ivakarau ni lako ni cagilaba
• Vakaraici kei vakasalataki ni cagilaba