24 na aua mai muri ni cagilaba: lisi me vakacavara¶

Oqo na lisi vakacavara ni 24 na aua mai muri ni cagilaba, taifuni se cagilaba ni tropiki, vei ira era tiko ena vale. E tuvaki ena aua e vo ni bera ni yaco na cagi kaukauwa. Tekivu ena tabana e tautauvata kei na nomu gauna ka muri sobu.

Ke tukuna mo toso, na tabana oqo e sega ni baleta iko. Lako ki na sala me toso vakabulabula kina oqo.

Ke dua ga e tolu na ka o cakava¶

1. Vakacavara na cakacaka kece ena tuba taumada, ni se malua.
2. Maroroya na wai me gunu, vakacauta na bateri kece, ka biuta na ice box kei na freezer ena batabata duadua.
3. Vakarautaka nomu rumu yaga ka tiko kina ni bera ni yaco na cagi kaukauwa.

24 ki na 18 na aua ni bera ni cagi: cakacaka ena tuba¶

Cakava na cakacaka bibi ena tuba taumada. Aua yadua mai oqo, na cagi kei na uca era vakadredretaka.

• Sogota ka lokataka na shutter kece. Vakadeitaka na kau ena windo kece e sega na shutter. Raica na vakarautaka na nomu vale.
• Kauta ki loma na ka kece e rawa ni vuka: iyaya ni vale, ibakaka, kato ni benu, kuro ni co, qito, iyaya, sinki ni ruru e sereki, kei na iukuuku.
• Kauta sobu na co tautau, kuila, wind chime, kei na iviviu.
• Vesuka na ka e sega ni rawa ni kauta ki loma.
• Qasi na gutter, downspout, kei na paipa me rawa ni lako na uca.
• Sogota na valve ni tank ni propane, ka vakadeitaka na silinda ni gasi me ra tu cake.
• Vakaukauwataka se bolotaka na katuba ni garaji kei na katuba levu me vaka na tukuna na dau cakava.
• Vakasinaita na tank ni kasoline ni motoka kece e dua na gauna iotioti.
• Kauta na manumanu ni teitei ki na vanua cecere, ka vakaruru na waqa. Raica na manumanu ni teitei kei na waqa.

18 ki na 12 na aua ni bera ni cagi: wai, livaliva, kei na kakana¶

Wai¶

Na wai ni paipa e rawa ni mudu, se sega ni savasava, ke cabeti na livaliva se kavoro na paipa.

• Vakasinaita na tavaya savasava ena wai me gunu: ena sega ni lailai mai na 4 na lita (1 na galone) vei na tamata yadua ena siga yadua, me vica na siga. Ke rawa, maroroya me rauta na rua na macawa. Raica na wai kei na kakana.
• Vakuria na wai ni manumanu, kei na wai ni sucu ni formula ni gone.
• Vakasinaita na tapu ni sili kei na bakete levu me ria kina na vale lailai kei na savasava. Kua ni gunuva na wai oqo. Biuta na gone lalai mera yawa mai kina.
• Biuta ena freezer na wai ena tavaya kei na taga me batabata tikoga na freezer ka rawa ni gunu mai muri.

Livaliva¶

• Vakacauta na talevoni, power bank, laptop, kei na rarama e rawa ni vakacauti kece. Laiva me ra vakacurumi tiko me yacova ni mate na livaliva.
• Biuta na bateri vou ena rarama ni liga kei na redio, ka biuta na bateri e vo volekata.
• Kauta tani na plug ni televisioni, kompiuta, kei na iyaya tale ni livaliva. Laiva me waqa tiko na ice box kei na freezer.
• Ke tiko vei iko na jenereta, vakacuruma na kasoline ka biuta ena tuba, yawa mai na vale. Wilika taumada na ivakaruru ni jenereta.
• Ke dua e vakayagataka na iyaya vakavuniwai ni livaliva, raica na bateri ni muri ka kila na vanua o na lako kina ke lailai. Raica na qase kei na tamata e tiko na nodra malumalumu.

Kakana kei na batabata¶

• Biuta na ice box ena level batabata duadua, ena 4°C (40°F) se lailai, kei na freezer ena -18°C (0°F) se lailai.
• Vakasinaita na freezer. Na freezer sa sinai e maroroya na kakana me savasava ena rauta na 48 na aua ke sega na livaliva ke sogo tikoga na katuba, ka na freezer e veimama ni sinai ena rauta na 24 na aua.
• Kila ni na ice box sogo e maroroya na kakana ena e rauta ni 4 na aua ke sega na livaliva. Vakarautaka mo kana taumada mai kina.
• Biuta na kakana e sega ni gadreva na kuki ni vakalailai ni tolu na siga, vata kei na iyaya ni dola tini ni liga. Raica na wai kei na kakana.

12 ki na 6 na aua ni bera ni cagi: ena loma ni vale¶

• Kauta na iyaya ni vale, ibe, iyaya vakadigital, kei na ka talei yawa mai na windo. Ke rawa na waidranu, laveta cake mai na dela se kauta ki na dela e cake.
• Biuta na ivola, taba, kei na backup ena taga e sega ni curu kina na wai. Raica na ivola kei na inisiua.
• Taba se vidio na rumu kece, kabati, kei na drawer, na tuba ni vale, kei na motoka yadua. Maroroya ena internet se vakauta vei dua ena tuba ni yasayasa.
• Savasavataka na isulu kei na bilo ena gauna oqo. O rawa ni sega na wai se livaliva e so na siga.
• Biuta na kato ni iyaya ena vanua e rawa ni rawata ena butobuto. Raica na iyaya.
• Biuta na motoka ena garaji, se ena vanua cecere yawa mai na kau, uaya ni livaliva, kei na ka e rawa ni lutu.
• Tukuna vei na tamata ena tuba ni yasayasa ni o tiko: nomu adrese, o ira e tiko vata kei iko, kei na gauna o na vola tale. Veilewai ena ka me cakava ke sega na vola.
• Tukuna vei dua na tiko volekata ni o tiko, ka raica ke dua e gadreva na veivuke.

6 na aua ni bera ni cagi: vakarautaka na rumu yaga¶

Nomu rumu yaga e vanua e lako kina na tamata kece ni sa yaco na cagi. Vakarautaka ena gauna oqo me kua ni cakava ena butobuto.

• Digitaka e dua na rumu lailai ena loma ka sega ni windo, ena tabana e ra duadua ka sega ni waidranu: kabati, vale ni savasava, se gaunisala ena loma.
• Ke rawa na waidranu, digitaka ga e dua na rumu ena loma ena tabana cecere, ka tiko e dua na sala me lako cake. Kua sara ni vakaruru ena loma ni ruru e sogo, ni na wai e cabe e rawa ni sogoti iko kina.
• Biuta e dua na idavodavo, ilokoloko, se teveli bibi ena rumu me vakaruru kina e ruku ke rusa na ruru.
• Biuta ena rumu na wai, kakana lailai, rarama ni liga, redio, kato ni veivuke taumada, wai ni vuniwai, charger, kei na ka me qito kina na gone.
• Kauta ki na rumu na kato ni manumanu, dali, kakana, kei na kato ni lita se pad.
• Biuta na isala kaukauwa (helmet) se iubi matolu me taqomaka na ulu.

3 na aua ni bera ni cagi: raica mai muri¶

• Mudu na cakacaka kece ena tuba. Kauta na tamata kece, vata kei na manumanu, ki na loma.
• Vakawaqana na vakasalataki ni bula dredre ena talevoni kece, ka laiva me rogo tiko.
• Vakarogoca na redio ni bateri ki na sitesini ena vanua se nomu tabana ni draki ena matanitu.
• Maroroya na mape ke sega na internet, ka maroroya na saiti oqo me vakayagataki ke sega na internet.
• Biuta na ivava e sogo, rarama ni liga, kei na whistle volekata ki na idavodavo yadua kei na rumu yaga. Na galasi voro kei na ivako era na tiko ena vanua kece ni oti na cagilaba.
• Vakacauta na talevoni me sinai e dua tale na gauna iotioti.
• Vakalailaitaka na rarama ni matanikula, vakawaqana na battery saver, ka sogota na app e sega ni gadrevi.

Ni sa yaco na cagi¶

Lako ki na rumu yaga ka tiko kina. Laiva me waqa tiko na redio, ka tiko ena loma me yacova ni tukuna na vakailesilesi ni sa sivi na cagilaba, se mani sa vakacegu. Na vakacegu vakasauri e rawa ni mata ni cagilaba, ka na cagi e na lesu mai mai na yasana kadua. Raica na mata.

• Vola, kua ni kacivi. Na vola e curu ni sega ni curu na kacivi, ka e vakayagataka lailai na bateri.
• Ke tukuni e dua na vakasalataki ni tornado, tiko ena rumu ena loma ena tabana e ra duadua. Raica na tornado.
• Ke curu mai na wai, lako cake, kua ni lako ki tuba. Raica na waidranu.
• Ke malua na cagilaba ka tiko e so na siga, maroroya na kakana kei na bateri, ia mo tomana tiko na gunu wai e gadrevi. Raica na cagilaba balavu.

Na ka kece tale e yaco ni sa tiko na cagilaba e tiko ena ena gauna ni cagilaba.

Ke lailai na gauna¶

Ke na cagi kaukauwa e vica ga na aua ka o sega ni cakava vuqa, cakava oqo ena ivakarau:

1. Kauta na tamata kece ki na loma, vata kei na manumanu.
2. Vakasinaita na tavaya ena wai me gunu.
3. Vakacauta na talevoni kei na power bank.
4. Soqona na wai ni vuniwai, ivola, ivava, rarama ni liga, kei na redio ena dua na rumu ena loma ka sega ni windo.
5. Vola vei na tamata ena tuba ni yasayasa ni o tiko ena vanua cava.

Na ivola veiwekani¶

• Wiliwili ni cagilaba
• Gauna ni vakarautaki ni cagilaba
• Vakarautaka na nomu vale
• Livaliva kei na rarama
• Ena gauna ni cagilaba