Na ikalawa ni cagilaba e vakamacalataki¶

Na ikalawa ni cagilaba e vakatagedegedetaka na kaukauwa ni cagi mai na 1 ki na 5. Na tabana oqo e vakamacalataka na ka e rawa ni cakava na ikalawa yadua, na sala mo vakayagataka kina na naba ena nomu vakarautaki, kei na ka e sega ni tukuna: na wai, ka dau vakamatea levu duadua na tamata. Ke dua ga na ka o taura mai kina, na ikalawa e vakatagedegedetaka ga na cagi.

Ke dua ga e tolu na ka o cakava¶

• Lewa ke o toso ena nomu vanua me toso mai kei na nomu vale, e sega ni ikalawa.
• Vakarautaka me dua na ikalawa e kaukauwa cake mai na vakasalataki, ni rawa ni kaukauwa totolo na cagilaba.
• Wilika na vakasalataki ni uca kei na waitui cabe ena nomu vanua ena gauna yadua o wilika kina na ikalawa.

Na Saffir-Simpson Hurricane Wind Scale¶

Na Saffir-Simpson Hurricane Wind Scale e vakayagataki mai na National Hurricane Center (NHC) ena Atlantic kei na eastern kei central Pacific. E vakatagedegedetaka na cagilaba mai na 1 ki na 5 ena nona cagi kaukauwa duadua e tu, ka vakatagedegedetaki mai na NHC me ivakatagedegede ni dua na miniti. Na cagi mate e rawa ni kaukauwa cake mai na cagi e tu.

Na Ikalawa 3, 4, kei 5 e vakatokai me cagilaba levu (major). Na yaca oya e baleta na veivakarusai ni cagi. E sega ni kena ibalebale ni Ikalawa 1 se 2 e savasava, ka tukuna na NHC ni cagilaba kece e rerevaki.

Na ibalebale ni ikalawa yadua vei iko¶

Vakayagataka na ikalawa me vakarautaka ena veivakarusai ni cagi kei na dede ni sega na veivuke. Vakayagataka na nomu vanua me toso mai kei na vale o tiko kina me lewa ke o toso.

Ikalawa 1. Na ka e sega ni biu vinaka e lele ka katavaki na shingles. Na kau e sega ni dromu vinaka na kena waka e rawa ni lutu ki na motoka, vale, kei na uaya ni livaliva. Vakarautaka ni na cabeti na livaliva ena veisiga, ka tiko na wai kei na kakana me rauta e sega ni lailai mai na gauna oya.

Ikalawa 2. Na tuki kei na siding e rusa levu, ka levu na kau e lutu me rawa ni tarovi na sala. Namaka na livaliva sa cabeti ena vanua kece ena sala, ka dede ena macawa se levu cake ena so na vanua. Na vale malumu, na vale ni ka, kei na vale yaco makawa e rerevaki levu.

Ikalawa 3. Na vale e tara vinaka e tekivu ni sega na so na kena tuki. Na wai kei na livaliva e rawa ni cabeti ena macawa, ka dredre sara vei ira na gone lalai, na qase, kei ira era gadreva na livaliva me vakavuniwai. Levu na vanua e vakaroti na toso levu ena ikalawa oqo, ia na vanua ni waitui cabe e rawa ni vakaroti me toso ena cagilaba malumu cake.

Ikalawa 4. Na cagi e rawa ni kauta na tuki ni vale ka vakalutuma na bai ena tuba. Na kau kece, kei na levu na pou ni livaliva, e lutu. Na koro e rawa ni tarovi, ka dede na vakarautaki ena vula.

Ikalawa 5. Levu na vale e kau e rusa. Lailai na vale e tu vinaka, vakavo ga na vale ni sima kaukauwa. Na vakarautaki e dede ena vula se yabaki.

Cagi malumu ni tropiki kei cagi levu ni tropiki¶

E sega ni cagilaba na ituvatuva kece ni tropiki. Na NHC e vakayagataka na lawa ni cagi vata me veisautaka na ikalawa malumu.

Na cagi malumu ni tropiki e dua na ituvatuva e veitau ka sa dua na ivurevure, ia malumu na cagi. Na cagi levu ni tropiki e kaukauwa me soli kina e dua na yaca. Ni sa yaco na cagi ki na 119 km/h (74 mph), e cagilaba.

Na cagi levu ni tropiki e dodonu me vakarokorokotaki. Na cagi e kauta na livaliva ka vakalutuma na kau. Na cagi levu ni tropiki se depression e lako vakamalua e rawa ni vakalutuma e levu na uca ka vakatubura na waidranu e vakamatea ena vanua yawa mai na baravi.

Na vanua tani era vakayagataka na tebiti tani¶

Na tebiti ni Saffir-Simpson e vakayagataki ena Atlantic kei na eastern kei central Pacific. Na wasa tani e vakatagedegedetaka na cagilaba ena nodra sala, ka e sega ni duavata na naba.

Na tabana levu ena tuba ni United States e vakatagedegedetaka na cagi e tu ena 10 na miniti, ka na India ena 3 na miniti. Na ivakatagedegede e dede e vakayagataka e lailai na naba, ka rawa ni rairai malumu na cagilaba ena dua na tebiti mai na dua tale. Na vosa "super taifuni" e duidui tale ga: na PAGASA e vakayagataka mai na 185 km/h (115 mph), ia na dau vakasalataki ni US e vakayagataka ga cake mai na 241 km/h (150 mph).

Vakayagataka na tebiti e vakayagataka na nomu Tabana ni Draki ni matanitu, ka kua ni vakatautauvata na naba mai na veimatanitu. Na tabana ni taifuni, cagilaba ni tropiki, kei na cagilaba ena vuravura raraba e tiko kina na tebiti taucoko.

Na ikalawa e vakatagedegedetaka ga na cagi¶

Na tebiti kece oqo e vakatagedegedetaka ga na cagi. Sega e dua e tukuna na rerevaki tani e kauta na cagilaba.

• Waitui cabe e tu ena levu ni cagilaba, nona totolo, na tuvatuva e yaco kina ki na baravi, kei na ituvatuva ni qele ni waitui voleka ki na baravi. Na cagilaba levu malumu e rawa ni vakacabeta e levu cake na wai mai na cagilaba lailai kaukauwa.
• Uca e tu levu ena lailai ni nona toso na cagilaba kei na levu ni wai e kauti. Na cagi levu ni tropiki e tu e rawa ni vakatubura na waidranu rerevaki cake mai na Ikalawa 4 e totolo.
• Levu e duidui. Na rua na cagilaba e dua ga na ikalawa e rawa ni duidui sara na kena yasayasa ni cagi, ka na levu e dau vakacacani levu cake na tamata.
• Tornado, ca ni wai e dro ki tuba, kei na qele lutu e sega ni tiko ena ikalawa.

Na vuku e cala kina na tamata ena ikalawa¶

Levu na tamata era rogoca "Ikalawa 1 ga" ka lewa me ra tiko. Na lewa oya e vakamatea na tamata. Na naba e rawarawa me nanumi ka vakatautauvata, ka sa taura levu cake na yalo mai na ka e yaga.

Na dau vakasalataki era solia na itukutuku duidui ni waitui cabe kei na uca levu ena vuku oya. Ni o raica e dua na vakasalataki, wilika e tolu na ka: na ikalawa ni cagi, na vakasalataki ni waitui cabe ena nomu baravi, kei na vakasalataki ni uca ena nomu vanua. Na tabana ni rerevaki ni cagilaba e vakamacalataka yadua.

Na sala e rawa ni veisau kina na ikalawa ni bera ni yaco ki vanua¶

Na ikalawa ni cagilaba e dua ga na tavi ni gauna. Na cagilaba e rawa ni kaukauwa se malumu totolo. Na dau vakasalataki e vakatokai me rapid intensification ni cecere na cagi e tu e sega ni lailai mai na 55 km/h (35 mph) ena 24 na aua, ka rawa ni veisautaka na Ikalawa 1 ki na Ikalawa 3 se cake ena dua ga na siga.

Na kaukauwa totolo e dredre ni vakasalataki, ka dau yaco voleka ena baravi. Oya na vuku e taqomaka duadua na vakarautaki me dua na ikalawa cake mai na vakasalataki. Na cagilaba e rawa tale ga ni malumu ni bera ni yaco ki vanua ka kauta ga na waitui cabe kei na uca vata, ka sega ni vuku na naba lailai me tarova na vakarautaki.

Muria na itukutuku vou mai na nomu Tabana ni Draki ni matanitu, se na NHC ena Atlantic kei na eastern Pacific, kei na ivakaro ni nomu ofisa ni vanua.

Na tabana e veiwekani¶

• Na rerevaki ni cagilaba: waitui cabe, cagi, uca, tornado
• Taifuni, cagilaba ni tropiki, kei na cagilaba ena vuravura raraba
• Na sala ni wilika na mape ni vakasalataki ni cagilaba
• Kila na nomu vanua me toso mai
• Toso se tiko