Kutsi usita njani emvakwesivunguvungu¶
Ema-hurricane, ema-typhoon, nema-cyclone yimihlobo yefanako yesivunguvungu, nemagama lahlukene kuma-ocean lahlukene. Konkhe kulomhlahlandlela kusebenta kutonkhe.
Tinombolo tesiphuthfumo tehlukana nchibidlwa tive. Tinombolo, tiphatsimandla, netinhlelo tekusita tehlukana ive ngayinye. Likhasi lakho lendzawo linetinombolo tesiphuthfumo, umnyango wetingoti, nemininingwane yesikhungo sekuphephela yalapho ukhona. Fumana likhasi lakho lendzawo.
Lelikhasi likukhombisa kutsi usita njani emvakwesivunguvungu, i-typhoon, nome i-cyclone ngendlela leyenta mehlukano ngiko. Lusito lolunyenti lolubalulekile lulula futsi luseduze nasekhaya, nome uhlala kumgwaco munye, lelinye incenye yelive lakho, nome luhlangotini lolunye lomhlaba.
Nangabe wenta tintfo tintatu kuphela¶
- Hlola bomakhelwane bakho, cala nebantu labadzala, bantu labahlala bebodvwa, nanome ngubani wetidzingo temphilo.
- Nika imali kuma-organization welusito laseka, esikhundleni sekucoshela tibhokisi tetimphahla.
- Volontiya ngecembu lelihleliwe. Awukahambi usifundza sengoti wedvwa.
Nangabe uhlala endzaweni leyilimele¶
Hlola bomakhelwane¶
Basiti bekucala emvakwesivunguvungu sonkhe ngubantu beceleni. Nakeliba nendlu yakho iphephile, hamba emgwaco wakho. Ngena ngemnyango, memeta, ulinde impendvulo. Gcina luhlu lolulula lwalabo obahlolile, nalini, nangabe badzinga nome ngikuyinye, bese ulidlulisela kunome ngubani lohleli lusito emgwaco wakho.
Cala nebantu labahla kudzinga lusito kakhulu:
- Bantu labadzala, kakhulukati labahlala bebodvwa
- Bantu labanekukhubateka, nome labasebentisa tulukhuni temphilo letidzinga gezi
- Mindeni netinsane nome bantfwana labancane
- Bomake betisu
- Nome ngubani longakhulumi lulwimi lwendzawo kahle, kufaka basebenti labefikako nebavakashi
- Nome ngubani longakamboni kusuka sivunguvungu sedlula
Bantu labanyenti labadzinga lusito abakayiceli. Bantu labadzala kanyenti baziva kuba mtfwalo, futsi bantu labasandza kufika bangati ngubani kushayela. Buta yini labayidzingako esikhundleni sekucabanga. Kanyenti kuyintfo lelula: emanti wekunatsa, liphoni licijisiwe, ligala lesusiwe endleleni, luhambo kufamasi, nome umuntfu lohlala nabo.
Nangabe umuntfu ulimele nome uphenyekile, shayela inombolo yakho yesiphuthfumo yendzawo (911 e-United States ne-Canada) uhlale naye. Buyisela emvakwemalanga nemaviki lelandzelayo, ngobe tidzingo tishintja njengobe ligwadlwadla lekucala liphela.
Sita ngaphandle kwekulimala
Awukangeni etisakhiweni letonakele, awukahambi ngekhatsi kwemanti akukhukhuma, nome kuseduze newaya legezi lawele kusita munye. Shayela basindiseli labafundzisiwe uabanikete umuntfu. Fundza tihlahla netalbhu ngaphambi kwekutsatsa chainsaw yemmakhelwane.
Yabelana naloko onako¶
- Nika ummakhelwane matjini wakho yekugeza, sitoki sekugeza, nome sikhala selifreza nangabe akanagezi nome emanti. Vumelana ngesikhatsi kuze indlu ingayi.
- Cijisa maphoni netifutsi tegezi kusuka ku-generator, i-solar charger, nome emotweni leme. Gcina i-generator ngaphandle khashane nemafasitela. Buka kuphepha kwe-generator.
- Yabelana ngemanti wekunatsa kuphela nangabe wati kutsi aphephile, njengemanti lowabilisile nome emanti webhodlela lelivaliwe. Fundza kuphepha kwekudla nemanti imitsetfo.
- Boleka tulukhuni, tilulu, netalbhu, ukhombise umboleki kutsi atisebentisa njani ngekuphepha. Bhala yini loyibolekile nakubani, kuze uyibuyise.
- Phekela sidlo lesabelwanako ngaphandle khashane nenome ngusiphi sakhiwo, kuze bantu badle kahle ngesikhatsi behlanta.
Sita ngetindlela bantu labakhohlwa kanyenti¶
- Shayela umuntfu uye kuklinikhi, femasi, sikhungo selusito, nome lihhovisi lelusito.
- Sita ummakhelwane omdzala kugcwalisa emafomu yenshuwarensi nome welusito, nome uhlale naye ngesikhatsi seliphoni lelidze.
- Humusha emafomu netimemetelo kubomakhelwane. Timemetelo tangiko atihlale tibhalwe ngelulwimi ummakhelwane alufundze kahle kakhulu.
- Hlola bantfwana kuze batali babhekane nabo nenshuwarensi, banikati bendlu, nabakhontilaka.
- Sita umndeni ufumana kunakekelwa lokuphephile kwesilwane sabo ngesikhatsi bahlala esikhungweni lesingamukeli tilwane.
- Sita kuhlanjululula nekoma titfombe netimphahla temnkhumbuto. Likhasi lekuhlanta lichaza kutsi njani.
- Hlala ulalele. Bantu labanyenti badzinga kutjela indzaba yabo yesivunguvungu kaphindaphindze. Likhasi lekubhekana nemehlo lichaza kutsi usekela njani umuntfu locwilile.
Yabelana ngemniningwane leyicinisekisiwe kuphela¶
Tindzaba letingacaciswa tihamba ngasheshe kunalichiniso emvakwesivunguvungu. Tingatfumela bantu etikhungweni tekuphephela letigcwele, titiphona letingekho longwalo, nome emigwaco lesakhukhumele.
- Ngaphambi kwekwabelana ngentfo, hlola kutsi ivela kumtfombo wangiko: umnyango wakho wesive wesimo-mango, umnyango wakho wetingoti wesive, hulumende wakho wendzawo, nome inkampani yetindzawo.
- Awukadluliseli titfombe tesikrini, emavoyisi notes, nome mesheji longenasuye.
- Awukaphindi kuposta sixwayiso sekubilisa emanti, i-curfew, nome kusakatwa kwelusito ngaphandle kwetsi ungakubona kumtfombo wangiko.
- Nangabe mesheji ikucela kuyidlulisela kuwonkhe umuntfu lomatiko, siphatse njengaleluphawu lekuxwayisa.
- Nangabe wabelana nangekusanguti lokungesilo, kulungise kudzawo lofanako lapho wabelana nako.
Nika imali, akusiwo timphahla¶
Imali cishe sonkhe sikhatsi siyisipho lesisebenta kakhulu. Macembu welusito angakwati kutenga ngikucondzile yini lekudzingekile, ngelinani lelikhulu, seduze nesehlakalo, lokunika nemali kumadlulo yendzawo nemamakethe. Timphahla letinikiwe kufanele tihlelwe, tigcinwe, titfunyelwe, bese loko kudzinga bantu, maloli, nesikhala sewarehawusi letingakho kakhulu.
Khetsa lapho unika khona ngaloko lofuna imali yakho yente:
| Nangabe ufuna | Nika | Kungani kusebenta |
|---|---|---|
| Khokha kudla, emanti, nesikhungo manje | I-Red Cross nome Red Crescent yesizwe sakho | Basebenti netimphahla kanyenti sekukhona ngaphambi kwekufika sivunguvungu |
| Kudlisa bantu labalahlekelwe inzuzo | I-food bank yendzawo nome khishini yemphakatsi | Itenga ngelinani lelikhulu futsi isita bantu labahlala eduze |
| Kusekela kwakhiwa kwemizi nome iminyaka | Icembu lekubuyela esimeni lesidze esifundeni lesilimele | Isala kutsi macamera etindzaba ahambe |
| Sita umndeni ocacile lowatiko | Akhawunti yabo yebhange nome yemali yemphoni, emvakwekucinisekisa kutsi bo | Bangakwati kutenga ngikucondzile yini labayidzingako |
- Nika emacembu laseka labesebenta sifundeni ngaphambi kwesivunguvungu futsi labatokuba lapho emvakwaso. Tibonelo tifaka i-Red Cross nome Red Crescent yesizwe sakho, ema-food bank yendzawo, i-foundation yemphakatsi, namacembu welusito atsinjelwe kunkholo.
- Nika ngesayiti yenhlangano ngekwayo, akusiko ngelinkhi kumesheji nome kukhangisa.
- Hlola amawu longakawati ngaphambi kwekunika. Funa kubhaliswa kumbuso wakho walomnyango lofaka amawu kumtsetfo, nangabe ukhona, bese ubuta bantu sifundeni nangabe bayalati lelicembu. Likhasi letfu kugwema bubhelesele likhombisa kutsi uwabona njani amawu lengesilo, lahlala avela emvakwesehlakalo sinkhulu sinkhulu.
- Caphela nome ngubani locindzetela kutsi unike manje, nome ocela makhadi tesipho, inshukiyeni leyikha-digitali, nome imali yesandla eniketwa umuntfu.
- Nangabe ufuna kusekela kubuyela esimeni, akusiko emaviki lekucala kuphela, funa macembu latsinjela kubuyisa.
Tfumela timphahla kuphela nangabe inhlangano lecondzile icela intfo lecondzile. Buta kucala sigcini, sitfulisi, nekuhlela leyinenakho, nekutsi yini lengakutsatsi. Nangabe icela tinepukini, tfumela tinepukini letisha emapakishini wato, ucinisekise kutsi munye ulungele kutitsatsa ngaphambi kwekutitfumela. Timphahla letisetjentisiwe namabhokisi lahlanganisiwe kanyenti kugcina kungumfucumfucu, lokubita icembu sikhatsi nemali.
Volontiya ngekuphepha¶
Lifuno lekulayisha i-loli bese ushayela uye esivunguvungweni likhulu, futsi ngalokujwayelekile lenta izinga libe kumbi. Bavolontiya labangahlelekile bavala imigwaco yecembu lekusindisa netindzawo tidzinga, bafika kute lapho balala khona kute kudla, bafika bancedze umuntfu lotatiphatsimandla kudzinga kunakekela.
Bhalisa necembu lelihleliwe esikhundleni saloko:
- Bhalisa nenhlangano yelusito lefundzisa futsi ihambisa bavolontiya, njenge-Red Cross nome Red Crescent yesizwe sakho.
- Buta hulumende wakho wendzawo nangabe usebentisa sikhungo sebavolontiya emvakwetingoti.
- Xhumana nemacembu wenkholo nemacembu yemphakatsi, lakanyenti asebentisa macembu ekuhlanta netikhundla tekudlisa.
- Nika tikhono tebuchwepheshe nge nhlangano yakho yebuchwepheshe, union, nome umcashi, nangabe ungusisebenti semphilo, injiniyela, mcishi-gezi, mkhi, mcwaningi wengcondvo, nome mhumushi.
Macembu lahleliwe atati lapho lusito ludzingakako, afaka tulukhuni tekuphepha nekufundzisa, akufanisa nemsebenti longakwenta. Lelicembu nalo ladzinga bantu bekuphekela, kuhlela timphahla, kuphendvula maphoni, nekulalela.
Ngaphambi kweshifu yakho yekucala, buta lelicembu:
- Ngubani lophatseko, nekutsi ngifumana njani?
- Yini imitsetfo yekuphepha, nekutsi ngenta njani nangiba ngulimele?
- Ngidlela, nginatseni, bese ngiphumuleni?
- Ngiphela ngasiphi sikhatsi, nekutsi ngifika njani ekhaya?
Nangabe usesifundzeni lesilimele, volontiya seduzane nasekhaya. Kukhipha indlu emgcobo, kutalbhu lufulo, nekuphekela khishini yemphakatsi kudzinga tandla emaviki emvakwekutsi bacembu betindzaba bahambe.
Ngaphambi kwekuhamba necembu¶
- Hlola kutsi umjovo wakho we-tetanus usacocile. Buka tingoti temphilo.
- Letse ligalavu, tincabule letivaliwe letimile nome bhutsi, mask yelutfuli nemfumfu, emanti, nekuvikela lilanga.
- Tsatsa phumulo emtunzini unatse emanti kanyenti. Kushisa nekuphakamisa lokusindza kungabanga kugula kwekushisa emizuzwini. Buka kuphepha kwekushisa.
- Sebenta kumabhili njengobe ungakhona, utjele munye lapho uyakhona, uphatse liphoni licijisiwe.
- Yenta misebenti lofundziselwe yona kuphela, bese utjo nakuba msebenti akungekwakho.
Nangabe uhlala khashane nome liphesheya¶
Bantu labanyenti kuletindzawo tetivunguvungu banemndeni liphesheya, futsi imali yetfunyelwa ekhaya yindlela yinye yesheshe yekufinyelela lusito emndenini emvakwesivunguvungu.
- Tfumela imali ngeseva lekhokhako. Sebentisa bhange, seva yekudlulisela imali lenelayisensi, nome seva yemali yemphoni lesebenta sifundeni lesilimele. Hlola nangabe ema-agent kulelodolobha avuliwe, ngobe mahhovisi lamanyenti avala emalanga. Catsanisa lilivu nekushintjaniswa kwemali ndzawonye, ngobe lilivu lelincane lingafihla kushintjaniswa lokubi.
- Cinisekisa ngaphambi kwekutfumela. Bakhwelembe baveta njengesihlobo esinkingeni. Nangabe ufumana sicelo sesheshe semali, shayela umuntfu kunombolo losawunayo, bese ubuta imibuto lomuntfu wodvwa angayati.
- Sita ngemaphepha khashane. Sihlobo liphesheya singafumana luhlelo lwelusito lwangiko, luhlole emafomu, futsi uhlole sicelo ku-inthanethi. Sebentisa sayiti yangiko yahulumende nome yemnyango kuphela, akusilomuntfu locela imali.
- Nika emacembu yendzawo. Macembu ekhatsi kulelilelilimele kanyenti ayati tidzingo kangconywana. Awahlole ngekucophelela, njengobe kuchaziwe etulu.
- Awukandizi uhambe kusita ngaphandle kwetsi inhlangano ikucela. Tihlalo, magumbi, kudla, nemanti yidzingekela bantu labasindile nemacembu.
- Hlela luvakasho kamuva. Etindzaweni letincike kuvakasho, bavakashi labubuyako nakuvuleka hhotela netindzawo tekuvakashela bangaba inye yetindlela letisebenta kakhulu telusito. Hlola kutsi sifundza silungele ngaphambi kwekubhukhisa.
Sekela bhizinisi letendzawo¶
Matolo yendzawo, matirestoranti, batsengisi bemakethe, nemagamuli belwandle bazuva kabili: kulimala kwabo ngekwabo, bese emaviki abenebatsengi lababalwa. Nakuvuleka kabusha, hamba.
Tenga timphahla tekuhlanta kusitolo setulukhuni sendzawo, udle kurestoranti lesandza kutfola gezi kabusha. Beka sineliso ngemenu lemfisha, emahora lamafisha, nelusito lolucabangako, ngobe bonikati bamatolo labanyenti babuyisa emakhaya abo ngesikhatsi bakhokha basebenti babo. Nangabe bhizinisi angeti kutsatsa makhadi, khokha ngemali yesandla nome ngekudluliselwa kwemphoni. Bonikati bamabhizinisi bangafumana tinyatselo tabo kulikhasi lebhizinisi lelincane.
Lusito lokubambisana: bomakhelwane basitana¶
Lusito lokubambisana kusho bomakhelwane bahlela kusita bomunye ngalokucondzile. Sichatho semgwaco lesilandzela ngubani lodzinga ini, lithulezi letulukhuni leyabelwanako, khishini yemphakatsi, nome luhlelo lwekuhlola munye lohlala yedvwa, konkhe kulusito lokubambisana. Philippines inebayanihan, umtsetfo wasendzabuko wabomakhelwane basebenta ndzawonye kudzingo lelivamile, naHaiti ine konbit, umtsetfo lofanako wemsebenti wabelwanako. Imiphakatsi lemanyenti kulo lonkhe iCaribbean ne-Pacific inetiveshini tayo, futsi loku kanyenti kuyindlela kubuyela esimeni kuhlale kwenteka ngayo.
Cala ngencane. Yenta luhlu lwebomakhelwane bakho labaseduze ngenombolo yeliphoni ngamunye. Phawula ngubani onetikhono, tulukhuni, i-generator, imoto, bhoti, nome kufundzisa kwemphilo, nangubani ongenzeka adzinge lusito longetiwe. Gcina khophi yephepha nawo, ngobe maphoni angenzeka angasebenti.
Vumelana ngemuntfu munye wekuxhumana ngemgwaco ngalinye nendzawo yinye yekuhlangana lebantu bangayifinyelela ngenyawo. Posta luhlu lapho bantu bangalubona, njenge noticeboard yemphakatsi, bese ulushintja sizini ngesizini.
Kubuyela esimeni lokudze¶
Kunakwa kuphelela ngasheshe, kodvwa sidzingo singapheli. Tinyanga emvakwesivunguvungu sinkhulu, mindeni isahlala nesihlobo nome kuvatelelo lwesikhashana, ilinda inshuwarensi, lusito, nabakhi.
Macembu yekubuyela esimeni yesikhatsi lesidze kanyenti enta kuze ahlanganise kwakhiwa kabusha, adzinga bavolontiya netiphiwo sikhatsi lesidze emvakwekujaha kwekucala. Buta hulumende wakho wendzawo kutsi malicembu yini ihlanganisa kwakhiwa kabusha lapho uhlala.
- Beka sikhumbuzi sekuhlola enyangeni yesitsatfu, yesitfupha, nemnyaka.
- Buta macembu lowanika yini lasawadzingako.
- Chubeka uvakashela bomakhelwane losebambene.
- Sita umphakatsi wakho kulungisela sizini lelandzelako, usebentisa loko lonisekufundze nonkhe.
Kusita labanye nako kusita kubuyela esimeni kwakho, njengobe likhasi lekubhekana nemehlo lichaza.