Vai ma meaai e manaʻomia mo afā¶
O afā, taifuna, ma afā tropika e tutusa le ituaiga o afā, ae eseese igoa i vasa eseese. O mea uma i lenei tusi e aoga mo i latou uma.
E eseese numera faafuaseʻi i atunuu taʻitasi. E eseese numera, ofisa, ma polokalame fesoasoani i atunuu taʻitasi. O lau itulau a le nuu o loʻo i ai numera faafuaseʻi, ofisa mo faalavelave, ma faamatalaga o fale sulufaʻi mo le mea o loʻo e i ai. Saili lau itulau a le nuu.
O lenei itulau e faaali atu ai le tele o vai ma meaai e teu mo se afā, le auala e taofia ai ma le saogalemu i le vevela, ma le auala e faia ai vai e le mautinoa e saogalemu e inu. E galue foi mo se taifuna po o afā tropika, i soo se mea e mafai ona taofi ai paipa ma faleoloa mo le vaiaso pe sili atu.
Afai e tolu na o mea e te faia¶
- Teu le 4 lita (1 kalone) o vai mo tagata taitasi i aso uma mo le itiiti ifo i aso e 7, ma e oo i le faalua i le tau vevela.
- Teu meaai mo aso e 7 e mafai ona e aai saʻo mai le apa po o le afifi, faatasi ai ma se mea e tatalaina ai apa.
- Teu se fagu o le bleach masani e leai se manogi ma se mea e liligi ai maligi, ma aoao laasaga o le faapuna ma le bleach i lalo.
Le tele o vai e teu¶
Fuafua mo le 4 lita (1 kalone) mo tagata taitasi i aso uma. O le fuainumera lea a le US CDC ma Ready.gov, ma e fetaui ma le 4 lita o le aofaʻi itiiti e manaʻomia i le taiala autu a Ausetalia o le Get Ready. E tusa ma le afa mo le inu ma le afa mo meaai ma le mama masani.
Fai mai Ready.gov i le tau vevela tele, e mafai ona faalua manaʻoga o vai. E mafai ona manaʻomia e tamaiti, tina o loo fafaga susu, fafine maitaga, ma soo se tasi e maʻi le sili atu.
Afai e te nofo i nofoaga vevela, teu sili atu nai lo le aofaʻi aupito itiiti.
| Aiga | Aso e 7, tau masani | Aso e 7, tau vevela | Aso e 14, tau masani | Aso e 14, tau vevela |
|---|---|---|---|---|
| 1 tagata | 28 lita (7 kalone) | 56 lita (14 kalone) | 56 lita (14 kalone) | 112 lita (28 kalone) |
| 2 tagata | 56 lita (14 kalone) | 112 lita (28 kalone) | 112 lita (28 kalone) | 224 lita (56 kalone) |
| 4 tagata | 112 lita (28 kalone) | 224 lita (56 kalone) | 224 lita (56 kalone) | 448 lita (112 kalone) |
| 6 tagata | 168 lita (42 kalone) | 336 lita (84 kalone) | 336 lita (84 kalone) | 672 lita (168 kalone) |
Faaopoopo vai mo manu fagafao i luga o lenei mea. O le pusa o mea faafuaseʻi a manu fagafao e iai a latou aofaʻi.
Inu le mea e te manaʻomia
Fautua e Ready.gov aua lava neʻi faatapulaʻa le inu vai vagana pe fai mai le au ofisa. Inu le mea e te manaʻomia i le aso nei ma saili atili mo taeao. O le nofo malulu ma malolo e faaitiitia ai le mea e manaʻomia e lou tino.
Filifili ipu¶
O vai i fagu ua faatauina e sili ona faigofie. Taofi pipiimau i lona afifi ma faaaoga e tusa ai ma le aso ua lomia i luga.
Afai e te faatumuina lau lava, faaaoga ipu e talafeagai mo meaai e iai ufiufi mau. E aoga fagu soda po o fagu vai mama, faapea foi fagu tetele ma jerrycans e faatau atu mo vai inu. Aua le faaaoga fagu susu po o fualaau, e faigata ona faamamāina, po o soo se mea sa teuina ai vailaʻau, bleach, po o suauu.
Mafaufau i le mamafa. E tusa ma le 1 kilokalama le mamafa o le vai i le lita (8 pauna i le kalone), o lea o se ipu e 20 lita (5 kalone) e tusa ma le 20 kilokalama (44 pauna). E sili atu ona faigofie ipu laiti e ave i luga o faasitepu, faasoa, ma liligi.
Le auala e faamamā ai ma faatumu ai au ipu¶
O nei laasaga e mulimuli i le US CDC.
- Fufulu le ipu ma le ufiufi i le sopo ma vai, ona fufulu lea.
- Fefiloi le 1 sipuni ti (5 mililita) o bleach e leai se manogi i le 1 lita (1 quart) o vai.
- Liligi i totonu, ufiufi le ipu, ma luluina ina ia paʻi le vaifofo i pito uma i totonu.
- Liligi ese ma tuu le ipu e mago i le ea.
- Faatumu i vai paipa mai se punaoa saogalemu ma ufiufi mau.
- Tusi le aso i luga i se peni.
- Sui vai na e faatumuina i le fale i masina e 6 taitasi.
Mea e teu ai vai¶
Fautua e le CDC se nofoaga malulu, 10 i le 21°C (50 i le 70°F), ese mai le la ma ese mai suauu ma vailaʻau e fasiotia ai manu. I nofoaga vevela atonu e leai se nofoaga e malulu faapena, o lea filifili le nofoaga sili ona malulu ma pogisa, e pei o se kapoti i totonu po o i lalo o se moega. Tuu ese mai le fola pe afai e mafai ona lolovaia lou fale.
Ufiufi ipu vai uma. E avea pakete tatala, pusa, ma tane ma nofoaga e fanau ai namu i totonu o ni nai aso i le tau vevela.
Tane, tane vai, ma pusa¶
E tele fale i Karipi, Amerika Latina, Asia i Saute, ma Pasefika e faalagolago i tane o le taualuga, tane vai, po o pusa vai. A o lei oo mai le afā, faatumu ma tapuni mau ufiufi. Ina ua mavae le afā, afai na faaleagaina, e leai se ufiufi, po o ua oo i ai le vai lolovaia po o otaota o le taualuga, togafiti le vai a o lei inu po o faaaoga na o le fufulu faleuila ma faamamāina seia siakiina.
Faatumu pe a fuafuaina se afā¶
A tuuina atu se mataala po o se lapataiga, faatumu ipu mama uma o loo iai: ipu kuka, ipu vai vevela, fagu, ma pusa malulu. E mafai ona leiloa le mamafa o faiga o vai pe leaga ai le vai ina ua mavae se afā e aunoa ma se lapataiga.
Faatumu le tapu taele ma ipu tetele uma mo le fufulu faleuila ma le fufulu, e le o le inu. E le lava le mama o se tapu taele mo vai inu vagana pe e te faaaoga se taga laina na faia mo le teuina o vai i se tapu taele.
Fufulu faleuila e aunoa ma vai tafe
Liligi se ipu vai saʻo i totonu o le faleuila i se gaoioiga vave e tasi. E te le manaʻomia ona toe faatumu le tane. Afai ua lolovaia alavai pe fai mai ofisa a le nuu aua le fufulu, faaaoga se faleuila ipu ua laina, e pei ona faaali i le lisi o mea e manaʻomia.
Le auala e faia ai vai ia saogalemu¶
Togafiti soo se vai e te le mautinoa. Fai mai Ready.gov e togafiti vai uma e le mautinoa le lelei a o lei faaaoga e inu, kuka, pulumu nifo, faia aisa, po o fefiloi susu faapaupau. Afai e pelupelu le vai, tuu e nofo ifo le palapala ma liligi muamua i se ie mama, se solo pepa, po o se pepa faamama kofe.
O nisi vai e le mafai ona faia e saogalemu
O vai lolovaia, ma soo se vai e manogi i suauu po o vailaʻau po o iai se gaʻo, e le mafai ona faia e saogalemu i le faapuna, bleach, po o se mea faamama vai. Aua le inu pe fufulu meaai po o ipu i ai. Faaaoga vai ua teuina po o vai i fagu.
Faapuna¶
Fai mai le CDC o le faapuna o le auala sili lea e fasiotia ai siama. Fai mai le World Health Organization o le puna malosi e lava e fasiotia ai siama leaga, siama o le maʻi, ma manu laiti.
- Faapuna le vai manino seia puna malosi, lea e tumau ona alu i luga ni pulu tetele e tusa lava pe e fefiloi.
- Tuu pea e puna mo le 1 minute.
- Afai e te nofo i se nofoaga maualuga, i luga o le 1,000 mita (3,300 futu), faapuna mo le 3 minute. E faaaoga e le US EPA lenei maualuga ma e faaaoga e le CDC le 2,000 mita (6,500 futu), o lea matou te tuuina atu le maualalo.
- Tuu e malulu ia lava, ua ufiufi.
- Teu i ipu mama e iai ufiufi.
- Ina ia sili atu le tofo, liligi atu ma tafe i le va o ni ipu mama e lua, pe faaopoopo sina masima mo le lita (quart).
Faapuna na o i fafo pe afai e te faaaoga se ogaumu feaveaʻi, se ogaumu kesi, po o malala. Tagai i kuka saogalemu e aunoa ma le eletise.
Bleach¶
Faaaoga le bleach pe a le mafai ona e faapuna. E le fasiotia e le bleach manu laiti uma e pei o le faapuna, o lea faapuna pe a mafai.
Siaki muamua le pepa faailoga. Afai o loo iai ni faatonuga mo le togafitia o vai inu, mulimuli i ai. Afai e leai, saili le pasene o le sodium hypochlorite i lalo o le "active ingredient".
Faaaoga na o le bleach masani, e leai se manogi: aua le manogi, saogalemu mo lanu, e le pisipisia, po o bleach ua faaopoopo ai ni mea faamamā. Fai mai le EPA e faaaoga le bleach ua teuina i le vevela masani mo se taimi e itiiti ifo i le tausaga e tasi.
O nei aofaʻi e mai i le US CDC ma le EPA. O le maligi e tasi e mai se mea masani e faaaoga ai vailaʻau.
| Vai | Bleach 5% i le 9% (o le tele o bleach a le Iunaite Setete) | Bleach 1% |
|---|---|---|
| 1 lita (1 quart) | 2 maligi (0.1 mL) | 10 maligi (0.5 mL) |
| 4 lita (1 kalone) | 8 maligi (0.5 mL), e laʻititi ifo i le ⅛ sipuni ti | 40 maligi (2.5 mL), ½ sipuni ti |
| 19 lita (5 kalone) | 40 maligi (2.5 mL), ½ sipuni ti | 200 maligi (12.5 mL), 2 ½ sipuni ti |
E tuuina atu e le EPA se fua laʻititi sina mo le bleach 8.25%: 6 maligi i le 4 lita (1 kalone). Afai e eseese le malosi o lau bleach, e pei o le 3% po o le 4%, e le faaaoga le laulau. Mulimuli i le pepa faailoga po o faatonuga a lau pulega o le soifua maloloina a le atunuu.
- Faaopoopo le bleach ma fefiloi.
- Faalua le aofaʻi pe a pelupelu, iai lanu, po o malulu tele le vai.
- Faatali mo le itiiti ifo i le 30 minute.
- Manogi. E tatau ona iai sina manogi o le chlorine.
- Afai e leai se manogi, toe faaopoopo le fua lava e tasi ma faatali i se isi 15 minute.
- Afai e malosi tele le tofo, liligi i le va o ipu mama ma tuu mo ni nai itula.
Papaʻi ma maligi¶
E mama, taugofie, ma faigofie ona teu i se peleue sauniuni papaʻi e faamamā ai vai. Mulimuli saʻo i le afifi, aua e eseese le fua ma le taimi e faatali ai i oloa taitasi.
Fai mai le CDC o papaʻi o le chlorine dioxide e fasiotia le Cryptosporidium, o se manu laiti, a o papaʻi o le iodine ma le chlorine e le fasiotia. E le talafeagai le iodine mo tagata maitaga, tagata e iai ni faafitauli o le thyroid, po o tagata e sensitive i le iodine, ma e le tatau i se tasi ona faaaoga mo le sili atu i ni nai vaiaso i le taimi e tasi.
Mea faamama vai¶
E aveese e se mea faamama vai feaveaʻi manu laiti pe afai o lona lapopoa o pu e 1 micron pe laʻititi ifo, ma siama pe afai e 0.3 micron pe laʻititi ifo, e tusa ai ma le CDC. E le aveesea e le tele o mea faamama vai feaveaʻi siama o le maʻi. Ina ua uma le faamama, faaopoopo le bleach po o se papaʻi e tali ai le mea e misi e le mea faamama vai.
Meaai e teu¶
Filifili meaai e le manaʻomia ai se pusa malulu, e le manaʻomia ai le kuka, ma e itiiti le vai. Filifili mea e aai i ai lou aiga, aua e fasiotia e le vevela ma le popole le fia aai, ma e te sui lava i taumafataga masani.
- Iʻa i apa: tuna, sardines, mackerel, po o salmon
- Aano mata i apa: moa, corned beef, po o sosisi
- Pi, chickpeas, ma lentils i apa
- Fualaau ma fualaau mata i apa i le suavai po o vai
- Supo, stew, po o chili i apa, e mafai ona aai malulu
- Pata pi po o isi pata nati
- Masi, biscuit, keke araisa, ma falaoa mafolafola e tumau
- Meaai mago sauni e aai e pei o araisa mafolafola, araisa pupuu, po o chickpeas ua tunu
- Oats, sirio, granola, ma pa malosi
- Fualaau mago, nati, ma fatu
- Susu i pusa e le manaʻomia se pusa malulu, po o susu pauta
- Kofe, lauti, suka, ma masima pe afai e te faalagolago i ai
- Masima e inu e toe faatumu ai le vai o le tino po o afifi electrolyte
- Mea suamalie ma meaai e fiafia i ai
- Se mea e tatalaina ai apa, faatasi ai ma se mea e sui
- Ipu, ipu inu, ma meafaigaluega e lafoina e faasaoina ai vai e fufulu
I le tau vevela, aua le faaaoga tele meaai masima, aua e fia inu ai ma faaaoga ai vai inu. E taugofie araisa, pasta, pi mago, ma noodles ae e manaʻomia vai ma suauu e kuka ai, o lea faitau o se faaopoopo, e le o le faavae o le pusa.
Fai mai Ready.gov e mafai ona aai meaai i apa mai fale gaosi mai le apa e aunoa ma le faamafanafana. Lafoina soo se apa ua fufula, tafe, matua lofia, po o ua ele.
Le tele o meaai¶
Fuafua mo taumafataga laiti e tolu ma ni nai mea e ai i tagata taitasi i aso uma. O se auala faigofie e fuafua ai: faitau taumafataga, e le o apa.
| Aiga | Aso e 7 | Aso e 14 |
|---|---|---|
| 1 tagata | 21 taumafataga | 42 taumafataga |
| 2 tagata | 42 taumafataga | 84 taumafataga |
| 4 tagata | 84 taumafataga | 168 taumafataga |
E manaʻomia e pepe, tagata e iai le suka, ma soo se tasi e iai se meaai faapitoa lana lava fuafuaga. Tagai i pepe ma tamaiti ma togafiti muamua ma vailaʻau.
Teu ma sui meaai¶
- Teu meaai i pusa palasitika po o uamea ua pipiimau, ese mai le fola, i le nofoaga sili ona malulu ma pogisa e iai.
- Tusi le aso na faatau ai i mea taitasi i se peni.
- Tuu mea fou i tua ma faaaoga muamua mea sili ona tuai.
- I masina e 6 taitasi, aai mea e latalata i lona aso ma sui.
- I fale vevela tele po o susu, siaki i masina e 3 taitasi mo iniseti, ele, ma afifi ua fufula.
Aai muamua meaai fou pe a tape le eletise¶
- Aai muamua meaai mai le pusa malulu.
- Alu i le pusa aisa.
- Amata i au meaai ua teuina i le mulimuli.
Fai mai le USDA e saogalemu meaai i le pusa malulu ua tapuni mo le tusa ma le 4 itula. E tumau vevela se pusa aisa tumu mo le tusa ma le 48 itula, ma se afa tumu mo le tusa ma le 24 itula, pe afai e tapuni le faitotoa. Lafoina aano mata, iʻa, fuamoa, susu, ma toega meaai ua sili atu i le 4°C (40°F) mo le sili atu i le 2 itula. O le itulau o le saogalemu o meaai ma vai e iai tulafono atoa e teu pe lafoina ai.
Aisa vai nei
Faatumu fagu mama i le tolu vaetolu ma aisa a o lei oo mai le afā. E tumau malulu ai le pusa aisa ma avea ma vai inu pe a liusuavai.
Faataitaiga o se lisi taumafataga e 7 aso e aunoa ma le kuka¶
O lenei lisi e faaaoga na o meaai e le manaʻomia se pusa malulu ina ua mavae le aso muamua. Sui i meaai e iloa e lou aiga.
| Aso | Taeao | Aoauli | Afiafi |
|---|---|---|---|
| 1 | Meaai fou mai le pusa malulu | Sanuisi po o toega meaai mai le pusa malulu | Meaai e muamua ona liusuavai i le pusa aisa, kuka i fafo |
| 2 | Sirio ma susu e le manaʻomia se pusa malulu | Tuna po o sardines ma masi | Chili po o stew i apa ma falaoa mafolafola |
| 3 | Pa granola ma fualaau i apa | Pata pi i luga o masi, fualaau mago | Moa i apa ma sana i apa |
| 4 | Oats vave ua faia i vai ua togafitia ma susu pauta | Salati pi ma chickpea mai apa | Supo i apa ma masi |
| 5 | Sirio ma se ipu fualaau | Corned beef po o sosisi, masi | Pi i apa ma falaoa mafolafola |
| 6 | Pa malosi ma nati | Mackerel po o tuna, fualaau i apa | Stew i apa |
| 7 | Oats ma fualaau mago | Pata pi ma fai pe afai e iai | Moa po o iʻa i apa ma pi |
Kuka saogalemu e aunoa ma le eletise¶
E mafai e se ogaumu feaveaʻi, se ogaumu kesi, po o se mea tunu ona e faamafanafana meaai ma faapuna vai. Faaaoga na o i fafo, ese mai faamalama, faitotoa, ma pu o le ea, ma aua lava i totonu, i se garaaga, po o lalo o se veranda ufiufi. Teu suauu i fafo o le fale ma teu se mea e tape ai afi latalata.
Kapoma monokisaite mai ogaumu ma mea tunu
O malala, kesi, ma kerosene e faia uma ai le kapoma monokisaite, e leai se manogi po o se lanu. Fai mai le US CDC aua lava neʻi susunu malala po o faaaoga se kuka kesi feaveaʻi i totonu. Afai e lagona e se tasi le tiga o le ulu, niniva, vaivai, faafaufau, po o le le mautonu, ave tagata uma i le ea fou ma valaau i lau numera faafuaseʻi a le nuu (911 i le Iunaite Setete ma Kanata).