Palani ki he afā ki he kakai taʻumotuʻa, faingataʻaʻia mo e fiemaʻu fakafaitoʻo¶
Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.
ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki ʻi he fonua taki taha. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika, ngaahi kautaha mo e ngaahi polokalama tokoni ʻi he fonua kotoa pē. ʻOku ʻi hoʻo peesi fakalotofonua ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki, ʻōfisi fakatuʻutāmaki mo e fakamatala ki he fale hūfanga ki he feituʻu ʻoku ke ʻi ai. Kumi hoʻo peesi fakalotofonua.
ʻOku tokoni ʻa e peesi ko ʻeni ke ke palani ki ha afā, taifuni pe saikolone ʻi he taimi ʻoku ke taʻumotuʻa ai koe, pe ha taha ʻoku ke tokangaʻi, faingataʻaʻia, ngāueʻaki ha naunau fakafaitoʻo ʻoku ngāue ʻaki ʻa e ʻuhila, pe fiemaʻu ha tokangaʻi fakaʻaho. Ko e fakanounou: fokotuʻutuʻu ʻa e tokoni mo e ʻuhila fetongi kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu, pea mavahe kimuʻa ʻi he kakai kehe kotoa.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Lesisita he taimi ni. Lesisita ʻi he lisi ʻa ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo ki he kakai ʻoku fiemaʻu tokoni, pea ʻi he lisi fakafaitoʻo pe tauhi moʻui ʻa hoʻo kautaha ʻuhila.
- Palani ʻa e ʻuhila mo e faitoʻo ki ha uike ʻe taha ʻo ʻikai siʻi hifo ai. ʻIlo pe ʻe ngāue fuoloa fēfē ʻa e naunau taki taha ʻi he pateli, pea tauhi ʻa e faitoʻo kotoa ki he uike ʻe ua ʻo ʻikai siʻi hifo ai ʻi ha feituʻu ʻoku ke lava ʻo puke vave ai.
- Fili hoʻo fakaʻilonga ke mavahe. Kapau ʻoku ke fiemaʻu ha ʻuhila, lifi pe tokotaha tokangaʻi ke ke nofo malu, mavahe ʻi he ʻuluaki tokanga (watch) pe faleʻi fakapuleʻanga, ʻo ʻikai ʻi he fakatokanga (warning) fakaʻosi.
Mavahe vave: ko e tuʻutuʻuni mahuʻinga taha¶
ʻOku malu taha ʻa e kakai ʻoku fiemaʻu tokoni ʻi he taimi ʻoku nau hiki vave ai, ʻi he ʻaho, kimuʻa pea fonu ʻa e hala pea tāpuni ʻa e ngaahi sēvesi. ʻOku faʻa tuʻu ʻa e ngāue ʻa e ngaahi kiliniki, faleʻesi mo e ngaahi kautaha tokangaʻi ʻi ʻapi ʻi ha ʻaho ʻe taha pe lahi ange kimuʻa pea aʻu mai ha afā. ʻOku fiemaʻu ʻe he ngaahi pasi mo e hiki ʻoku tokoniʻi ha taimi ke aʻu atu kiate koe.
Fokotuʻu he taimi ni hoʻo fakaʻilonga ʻaʻau pea tohi ia. Ki he tokolahi ʻo e kakai ʻoku ʻi ai ha fiemaʻu fakafaitoʻo, ko e fakaʻilonga ko ia ko e ʻuluaki tokanga pe fanongonongo (alert) ki ho feituʻu, pe ko e ʻuluaki taimi ʻoku faleʻi ai ʻe he kau ʻōfisa ke hiki ʻa e kakai vaivai. ʻI he ngaahi feituʻu lahi, ʻoku kole ʻe he kau ʻōfisa ki he kakai taʻumotuʻa mo e kakai faingataʻaʻia ke mavahe kimuʻa ʻi he tuʻutuʻuni ki he kakai kotoa. ʻI Filipaini, ʻInitia mo Pengilātesi, ko ha fakatātā, ʻoku faʻa hiki ʻuluaki kinautolu ʻe he kau ʻōfisa fakalotofonua mo e kau ngāue tokoni ki he ngaahi fale hūfanga afā.
Mahalo ʻe ʻikai haʻu ha tokoni lolotonga ʻa e afā
ʻI he taimi kuo aʻu ai ʻa e matangi ki he mālohi ʻo e afā, ʻoku faʻa tuʻu ʻa e ʻalu atu ʻa e kau fakahaofi mo e ʻamipulanisi kae ʻoua kuo holo. Palani ʻo hangē ʻoku ʻikai lava ke aʻu atu ha taha kiate koe mei he taimi ʻoku hake ai ʻa e matangi ki ha ngaahi houa hili ʻene holo.
Lesisita kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu¶
ʻOku tauhi ʻe he ngaahi puleʻanga fakalotofonua lahi ha lisi lesisita fakaloto ʻo e kakai ʻe fiemaʻu tokoni ʻi ha tuʻunga fakatuʻutāmaki. ʻOku ʻi ai hono ngaahi hingoa kehekehe: fiemaʻu makehe, fiemaʻu fakafaitoʻo, kakai vaivai, pe lisi ki he fiemaʻu fakaʻaho. ʻOku faʻa taʻetotongi ʻa e lesisita. ʻOku ʻikai ke ne fakapapauʻi ha fakahaofi, ka ʻoku ne fakahā ki he kau tokoni ʻa e feituʻu ʻoku ke ʻi ai mo e meʻa ʻoku ke fiemaʻu.
- Fehuʻi ki ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo (county, parish, municipality, district pe barangay) pe ʻoku ʻi ai haʻane lisi lesisita, pea lesisita.
- Fehuʻi ki hoʻo kautaha ʻuhila ki ha lisi kasitomaa fakafaitoʻo, muʻomuʻa pe tauhi moʻui. ʻI ʻAositelēlia, ko ha fakatātā, ʻoku lesisita ʻa e kakai ʻoku ngāueʻaki ha naunau tauhi moʻui mo ʻenau kautaha fakatau ʻuhila.
- Fehuʻi ʻa e fehuʻi tatau ki hoʻo kautaha vai kapau ʻoku ke fai ʻa e dialysis ʻi ʻapi.
- Fehuʻi pe ʻoku fakalele ʻe ho feituʻu ha hiki ʻoku tokoniʻi pe meʻalele ki he kakai taʻe ha kā.
- Toe lesisita ʻi he taʻu kotoa, pea fakafoʻou ʻa e lisi kapau ʻe liliu hoʻo ngaahi fiemaʻu.
ʻI ʻAmelika, fehuʻi ki he ʻōfisi pule fakatuʻutāmaki ʻo ho county, pe telefoni ki he 211, ki he founga ke lesisita ai. Ko e ʻi ha lisi ʻa e kautaha ʻuhila ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ʻe ʻuluaki foki mai hoʻo ʻuhila. ʻOku tokoni ia ki he kautaha ke ʻilo pe ko hai ʻoku ʻi he fakatuʻutāmaki, ko ia ʻoku kei fiemaʻu pē haʻo ʻuhila fetongi ʻaʻau.
Naunau fakafaitoʻo ʻoku fakafalala ki he ʻuhila¶
Kapau ʻoku tauhi koe ke malu ʻe ha misini mānava (ventilator), misini ʻokesikeni (oxygen concentrator), CPAP pe BiPAP, misini mimiti (suction), pamu fafanga pe pamu huhu (infusion), nebulizer, saliote teketeke ʻuhila, pe mohenga ʻuhila, palani ʻe mate ʻa e ʻuhila ʻi ha ngaahi ʻaho pe lōloa ange. Hili ʻa e ngaahi afā mālohi, ʻoku angamaheni ʻa e mate ʻa e ʻuhila ʻi ha uike pe lahi ange, pea kuo nofo ʻa e ngaahi motu kakato taʻe ha ʻuhila ʻi ha ngaahi māhina.
ʻIlo ʻa e meʻa ʻoku ʻiate koe¶
Fakafonu ʻa e tēpile ko ʻeni ki he naunau taki taha pea tauhi ia mo hoʻo palani. ʻE lava ke tokoni ʻa e tokotaha ʻoku ne ʻoatu hoʻo naunau pe ho toketā.
| Naunau | ʻUhila ʻoku ne ngāueʻaki | Taimi ngāue ʻi he pateli | Pateli fetongi | Palani fetongi |
|---|---|---|---|---|
| Fakatātā: misini ʻokesikeni | Watts, mei he lēpolo | Houa ʻi ha fonu kakato | ʻE fiha | Tangikē, pea toki fale hūfanga |
- Fehuʻi ki he tokotaha ʻoku ne ʻoatu ʻa e naunau pe ʻe ngāue fuoloa fēfē ʻa e naunau taki taha ʻi he pateli pea pe ʻe lava ke ke maʻu ha pateli fetongi.
- Fehuʻi pe ʻe lava ke ngāue ʻa e naunau mei ha meʻa chāsi ʻi he kā pe ha inverter, pea fakatau ʻa e uaea totonu he taimi ni.
- Fehuʻi ki ho toketā ki he meʻa ke fai kapau ʻe tuʻu ʻa e naunau, mo e fuoloa ʻe lava ke ke nofo malu taʻe ai.
- Tohi ʻa e fika houa ʻe 24 ʻa e tokotaha ʻoku ne ʻoatu ʻa e naunau mo e mōteli mo e fika fakaʻilonga (serial number) ʻo e naunau taki taha.
- Fakaʻilongaʻi ʻa e meʻa chāsi mo e uaea kotoa ʻaki ʻa e naunau ʻoku ʻaʻana ai.
Ngaahi fili ki he ʻuhila fetongi¶
- Pateli fetongi. Ko e fetongi faingofua taha. Tauhi ke fonu ʻuhila pea ʻahiʻahi ʻi ha ngaahi māhina kotoa, he ʻoku siʻi ange ʻa e ʻuhila ʻoku tauhi ʻe he pateli motuʻa.
- Pateli lahi toʻotoʻo (portable power station). ʻOku malu ke ngāueʻaki ʻa e faʻahinga pateli lahi ʻoku lava ʻo toe fakafonu ʻi loto fale. Siviʻi ʻoku lahi ange ʻa ʻene ʻuhila ʻi he watts ʻi he meʻa ʻoku ngāueʻaki ʻe hoʻo naunau, pea ʻoku lava ʻo toe fakafonu ʻaki ha papa laʻā (solar panel) pe kā.
- Kā. ʻE lava ʻe ha kā ʻo toe fakafonu ʻa e pateli ʻo fakafou ʻi ha meʻa chāsi pe inverter, ka ʻi he taimi pē ʻoku ʻi he ʻataʻatā ai ʻa e kā, ʻo ʻikai ʻaupito ʻi ha fale kā (garage).
- Misini ʻuhila. ʻE lava ʻe ha misini ʻuhila lolo ʻo fakalele fuoloa ange ʻa e naunau, ka ʻi tuʻa pē, mita ʻe 6 (fute ʻe 20) ʻo ʻikai siʻi hifo ai mei ha matapā, matapā sioʻata pe ava ʻea. ʻOua naʻa ke teitei fakalele ha misini ʻuhila ʻi ha ʻapi, fale kā, malu kā pe ʻi ha poleti. Vakai ki he Malu ʻi he misini ʻuhila.
- Ha feituʻu ʻoku ʻi ai ha ʻuhila. Kapau ʻe ʻikai feʻunga hoʻo ʻuhila fetongi ki ha mate fuoloa ʻa e ʻuhila, ko hoʻo palani ko ha fale hūfanga fakafaitoʻo, ha falemahaki, pe ʻapi ʻo ha kāinga ʻi tuʻa mei he feituʻu ʻo e afā. Fokotuʻutuʻu ia kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu.
ʻI he taimi ʻoku ʻoatu ai ha tokanga pe ʻuluaki fanongonongo (alert), fakafonu kakato ʻa e ʻuhila ʻo e naunau kotoa, pateli fetongi mo e pateli tauhi ʻuhila. Tauhi ke chāsi kae ʻoua kuo mate ʻa e ʻuhila.
ʻOku tāmateʻi fakalongolongo ʻe he kāponi monokisaiti
ʻOua naʻa ke teitei fakalele ha misini ʻuhila, meʻa tunu malala pe sitou kemi ʻi loto fale pe ʻi ha feituʻu ʻoku tāpuni konga. ʻOku ʻikai ha nanamu pe lanu ʻo e kāponi monokisaiti, pea ʻoku ʻuluaki maumau ai ʻa e kakai taʻumotuʻa mo e kakai ʻoku ʻi ai honau mahaki mafu pe maʻamaʻa. Tuku ha meʻa fakatokanga kāponi monokisaiti pateli (carbon monoxide alarm) ʻi he feituʻu ʻoku ke mohe ai.
ʻOkesikeni¶
Kapau ʻoku ke ngāueʻaki ʻa e ʻokesikeni, palani ki he mate ʻa e ʻuhila pea mo e tuai ʻa e ʻave ʻo e tangikē, he ʻoku tuʻu ʻa e fakaʻuli ʻa e kau fakatau ʻi he tuʻunga ʻo e afā.
- Kole ki he tokotaha ʻoku ne ʻoatu ʻa e ʻokesikeni ha ngaahi tangikē ʻokesikeni feʻunga ki ha ngaahi ʻaho taʻe ha ʻuhila, mo e fuoloa ʻo e ngāue ʻa e taha kotoa ʻi ho vave tafe (flow rate).
- Fehuʻi ki ha ngaahi pateli lahi ange ki ha misini ʻokesikeni toʻotoʻo.
- Tauhi ke tuʻu hangatonu ʻa e ngaahi tangikē, haʻi maʻu koeʻuhi ke ʻoua naʻa tō, pea mamaʻo mei he vela mo e laʻā.
- Tauhi ʻa e ʻokesikeni ke mita ʻe 3 (fute ʻe 10) ʻo ʻikai siʻi hifo ai mei he ulo afi, teʻelango, sitou kasa, meʻa fakamāfana mo e misini ʻuhila, pe mamaʻo ange kapau ʻoku pehē ʻe he tokotaha ʻoku ne ʻoatu ʻa e ʻokesikeni.
- ʻOua ʻe ifi tapaka, pe tuku ke ifi ʻe ha taha, ʻi ha feituʻu pē ʻoku ofi ki he ʻokesikeni.
- Teuteu ha toe ngaahi paipa (tubing) mo e cannula ʻi hoʻo kato teuteu.
- Fakahā ki ho sēvesi tāmate afi fakalotofonua pe ʻōfisi fakatuʻutāmaki ʻoku ngāueʻaki ʻa e ʻokesikeni ʻi he ʻapi.
ʻOku fakatuʻutāmaki ki he afi ʻa e teʻelango mo e ʻokesikeni ʻi he taimi tatau, ko ia ngāueʻaki ʻa e maama pateli lolotonga ʻa e mate ʻa e ʻuhila. Kapau ʻe kamata ha afi, ʻoua ʻe tau mo ia. Tāmateʻi ʻa e ʻokesikeni kapau ʻoku ke lava ʻo fai vave, pea hū ki tuʻa.
Dialysis¶
ʻOku ʻikai lava ke tatali ʻa e dialysis ke ʻosi ʻa e afā, ko ia ko e palani mo hoʻo senitā dialysis ʻa e sitepu mahuʻinga taha.
- Kole ki hoʻo senitā ʻene palani ki he afā. ʻOku hiki ʻe he ngaahi senitā lahi ʻa e kau puke ki ha taimi faitoʻo kimuʻa ange kimuʻa ʻi ha afā.
- Maʻu ʻa e hingoa mo e fika ʻo ha senitā dialysis kehe ofi ki he feituʻu te ke hiki ki ai.
- Fakapapauʻi ʻoku ʻi hoʻo senitā ho fika telefoni lolotonga pea ʻoku nau ʻilo ʻa e feituʻu ʻoku ke palani ke ʻalu ki ai.
- Kole ki hoʻo kulupu tokangaʻi ʻa e founga kai fakatuʻutāmaki ki he kau puke dialysis, pea tauhi ʻa e meʻakai ki ai.
- Tauhi ʻa e fakamatala ʻo hoʻo faitoʻo, ola ʻo e sivi fakamuimui mo e lisi faitoʻo ʻi hoʻo kato teuteu, mo e faitoʻo taki taha ki he ʻaho ʻe tolu ʻo ʻikai siʻi hifo ai pea lahi ange kapau ʻoku ke lava.
Kapau te ke mole ha taimi faitoʻo, ʻoku fakamāmālieʻi ʻe ha founga kai fakatuʻutāmaki fefeka ʻa e tānaki ʻa e vai, potassium mo e ʻuli ʻi he sino kae ʻoua kuo ke maʻu ha faitoʻo. ʻOku ne fakangatangata lahi ʻa e meʻa inu, ʻo faʻa ki he 500 ml nai (ipu ʻe 2) ʻi he ʻaho. ʻOku ʻoatu ʻe hoʻo kulupu ki he kofuʻuaʻa (renal team) ʻa e founga ʻoku feʻunga mo koe, ko ia muimui ki heʻenau ngaahi fika kapau ʻoku kehe.
Kapau ʻoku ke fai ʻa e dialysis ʻi ʻapi, fehuʻi ki hoʻo kulupu ki he founga ke fai ʻaki ʻa e nima ʻa e fetongi (manual exchanges) taʻe ha ʻuhila, pea tauhi ʻa e naunau ki he uike ʻe ua ʻo ʻikai siʻi hifo ai. Kole ki hoʻo kautaha vai mo e ʻuhila ke tuku koe ʻi heʻenau lisi muʻomuʻa.
ʻI ʻAmelika, ʻoku tokoni ʻa e polokalama Kidney Community Emergency Response ki he kau puke ke kumi ha senitā dialysis ʻoku ngāue ʻi ha fakatamaki. Kole ki hoʻo senitā ʻa e founga ke fetuʻutaki ai ki ai.
Ngaahi faitoʻo ʻoku fiemaʻu ke tauhi momoko¶
ʻOku fiemaʻu ʻe he ʻinisulini, ngaahi huhu biologic lahi, ngaahi faitoʻo mata ʻe niʻihi, ngaahi faitoʻo tāmate siemu vai ʻe niʻihi, mo e ngaahi faitoʻo ki he fanauʻi mo e tupu ʻe niʻihi ha pusaʻaisi. Palani ki ha ngaahi ʻaho taʻe ha pusaʻaisi.
- Fehuʻi ki hoʻo tokotaha faleʻesi pe ko e fē ʻo hoʻo ngaahi faitoʻo ʻoku fiemaʻu ke tauhi momoko mo e fuoloa ʻo e tolonga ʻa e taha kotoa ʻi he māfana ʻo e loki.
- Tauhi ha kiʻi puha ʻaisi mo ha ngaahi kato ʻaisi ʻoku lava ʻo toe ngāueʻaki, pe ha puha ʻaisi fononga kuo ngaohi ki he ʻinisulini.
- Fakaʻaisiʻi ha ngaahi hina vai kimuʻa ʻi he afā ke ngāueʻaki ko e ʻaisi. Kofukofu ʻaki ha tupenu koeʻuhi ke ʻoua naʻa teitei ala hangatonu ʻa e faitoʻo ki he ʻaisi.
- Tohi ʻa e taimi naʻe mate ai ʻa e ʻuhila, koeʻuhi ke ke ʻilo pe kuo fuoloa fēfē ʻa e māfana ʻa e ngaahi faitoʻo.
ʻInisulini. ʻOku pehē ʻe he US Food and Drug Administration ʻe lava ke tauhi ʻa e lahi taha ʻo e ʻinisulini ʻi hono hina pe pēni ʻuluaki taʻe pusaʻaisi ʻi he vahaʻa ʻo e 15 mo e 30°C (59 mo e 86°F) ʻo aʻu ki he ʻaho ʻe 28. Siviʻi ʻa e kiʻi pepa fakamatala ʻo hoʻo faitoʻo, he ʻoku kehe ʻa e niʻihi. Tauhi ʻa e ʻinisulini mei he laʻā hangatonu mo e vela, ʻoua naʻa ke teitei tuku ke fakaʻaisiʻi, pea ʻoua ʻe ngāueʻaki ha ʻinisulini kuo fakaʻaisiʻi. Lī ʻa e ʻinisulini ʻo e pamu kuo ʻi ʻolunga ʻi he 37°C (98.6°F).
Kapau kuo pau ke ke ngāueʻaki ha ʻinisulini naʻe vela, siviʻi ʻa e suka ʻi ho toto tuʻo lahi ange pea fetongi ia ʻi he vave taha ʻoku ke lava. ʻOua ʻe liliu ʻa e faʻahinga ʻinisulini taʻe ha faleʻi fakafaitoʻo kapau ʻoku ke lava ʻo fakaʻehiʻehi mei ai. Kapau kuo pau ke ke liliu, siviʻi maʻu pē ʻa e suka ʻi ho toto pea ʻalu ki ha toketā ʻi he vave taha ʻe lava.
Faitoʻo mo e naunau fakafaitoʻo¶
Tauhi ʻa e faitoʻo kotoa mo e naunau fakafaitoʻo ki he uike ʻe ua ʻo ʻikai siʻi hifo ai. Mahalo ʻe tāpuni ʻa e ngaahi faleʻesi kimuʻa ʻi he afā pea nofo tāpuni ʻi ha ngaahi ʻaho hili ia.
- Fehuʻi ki ho toketā mo e tokotaha faleʻesi ki he founga ke tauhi ai ha faitoʻo ki he uike ʻe ua. ʻOku tuku ʻe he ngaahi kautaha ʻinisiua mo e ngaahi founga moʻui ʻe niʻihi ha toe maʻu vave ʻi he taimi kuo fanongonongo ai ha tuʻunga fakatuʻutāmaki.
- Tauhi ʻa e faitoʻo ʻi honau ngaahi ipu ʻuluaki ʻoku ʻi ai hono lēpolo, ʻi ha kato ʻoku ʻikai hū ki ai ʻa e vai.
- Tauhi ha lisi kuo tohi ʻo e faitoʻo kotoa: hingoa, lahi, taimi, ko e hā ʻoku ʻaonga ki ai, tokotaha naʻa ne tohi, mo hoʻo ʻalekia.
- Teuteu ʻa e naunau ki he uike ʻe ua: huhu, ngaahi laʻi sivi suka, lancet, catheter, naunau ostomy, meʻa haʻi kafo, meʻa ki he taʻe lava ke puke ʻa e mimi pe ʻuli, kofunima, mo e naunau fafanga.
- Teuteu ha sioʻata mata fetongi mo e pateli ki he meʻa fanongo (hearing aid) mo e meʻa siviʻi suka.
- Tauhi ha tatau ʻo hoʻo lisi ʻi ha pepa pea ko ha tā ʻi ho telefoni.
Vakai ki he Naunau fakafaitoʻo mo e tokoni vave ki ha lisi naunau kakato.
Ngaue holo¶
Ko e hū ki tuʻa ʻa e konga faingataʻa taha ʻo ha afā ki he kakai tokolahi ʻoku ngāueʻaki ha saliote teketeke, meʻa tokoni lue pe sikuta, pe ʻoku ʻikai lava ʻo kaka ʻi he sitepu.
- Tauhi ke fonu ʻuhila ha saliote teketeke ʻuhila pe sikuta, pea ʻilo pe ʻe ʻalu mamaʻo fēfē ʻi ha fonu ʻe taha.
- Tauhi ha saliote teketeke maʻamaʻa ʻoku teke ʻaki ʻa e nima ko ha fetongi kapau ʻoku ke lava.
- Tauhi ha naunau monomono taiá pe meʻa fakaʻū mo ha kiʻi pamu ki he taiá ʻo e saliote teketeke.
- Tauhi ha tokotoko, meʻa tokoni lue pe pilo nofoʻanga fetongi ʻi he kā pe ʻi he veʻe matapā.
- Akoʻi ha kakai ʻe toko ua ki he founga ke peluki, hiki mo fakalele ho saliote, mo e founga ke tokoni ai kiate koe ke hiki taʻe ha lifi.
- Tepi ha fakahinohino faingofua kuo tohi ki hoʻo naunau.
- Fokotuʻutuʻu he taimi ni ha meʻalele ʻoku lava ke ke heka ai: ha kāinga ʻoku ʻi ai haʻane meʻalele feʻunga, ha tekisī ʻoku lava ke heka ai, pe ko e sēvesi hiki ʻoku tokoniʻi fakalotofonua.
ʻOku tuʻu ʻa e lifi ʻi he taimi ʻoku mate ai ʻa e ʻuhila pea mahalo ʻe nofo mate ʻi ha ngaahi ʻaho. Kapau ʻoku ke nofo ʻi ʻolunga ʻi he fungavaka ʻi lalo pea ʻoku ʻikai lava ke ke kaka ʻi he sitepu, mavahe kimuʻa ʻi he afā. Vakai ki he Fale fungavaka lahi mo e condominium.
Fanongo¶
ʻOku haʻu ʻa e lahi taha ʻo e ngaahi fakatokanga afā ʻi he sileni, letiō pe telefoni, ko ia fokotuʻu ha ngaahi fakatokanga ʻoku ke lava ʻo maʻu.
- Fakamoʻui ʻa e ngaahi fakatokanga fakatuʻutāmaki ʻi ho telefoni mo e ngaue mo e ulo maama, ʻi he feituʻu ʻoku ʻoatu ai ia ʻe ho fonua.
- Lesisita ki he ngaahi fakatokanga pōpoaki pe ʻīmeili mei ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo mo e potungāue ʻea fakafonua.
- Tauhi ha letiō fakatokanga ʻea ʻoku ʻi ai hano sikilini tohi mo ha fakatokanga ʻoku ulo pe ngaue (ko e NOAA Weather Radio ʻi ʻAmelika).
- Kole ki ha tokotaha ʻi hoʻo kulupu poupou ke ne fekau atu kiate koe ha pōpoaki ki he fakatokanga mo e tuʻutuʻuni ke hiki kotoa pē.
- Teuteu ha pateli fetongi ki he meʻa fanongo, pe ha meʻa chāsi ʻoku ngāue ʻaki ʻa e pateli.
- Teuteu ha peni, pepa tohi, mo ha kāti ʻoku hā ai ʻoku ke tuli pe faingataʻa ke fanongo pea mo e founga ʻoku ke fetuʻutaki ai.
- Teuteu ha maama pateli koeʻuhi ke ke lava ʻo lau ʻa e loungutu pe lea ʻaki ʻa e nima ʻi he poʻuli.
Sio¶
- Fakaʻilongaʻi ʻa e naunau ʻaki ʻa e mataʻitohi lalahi pe braille, pea tauhi kinautolu ʻi he feituʻu tatau ʻi he taʻu kotoa.
- Tauhi ha tatau fanongo pe mataʻitohi lalahi ʻo hoʻo palani mo hoʻo lisi faitoʻo.
- Tauhi ha tokotoko fetongi, mo ha letiō ʻoku lea pe ʻoku lahi hono sikilini.
- Lue ʻi ho hala ki he fale hūfanga pe ki he matapā hū ki tuʻa ʻo ho fale mo ha tokotaha tokoni kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu.
- Kole ki hoʻo kulupu poupou ke fakatokangaʻi koe ki he veve, vai mo e ngaahi sitepu kuo mole hili ʻa e afā.
Mole ʻa e manatu, puke ʻa e ʻatamai ʻi he taʻumotuʻa (dementia), mo e moʻui lelei fakaʻatamai¶
ʻE lava ʻe he ngaahi liliu ʻi he founga maheni, longoaʻa mo e poʻuli ʻo fakakoviʻi lahi ange ʻa e puputuʻu mo e loto hohaʻa.
- Teuteu ha ngaahi meʻa maheni: ha tā, ha kofu mohenga, hiva, mo ha meʻakai iiki ʻoku saiʻia ai.
- ʻOatu ki he tokotaha ha haʻinima pe kāti fakaʻilonga mo hono hingoa, tuʻunga moʻui, mo ha fika fetuʻutaki.
- Tauhi ha tā fakamuimui ʻo e tokotaha ʻi ho telefoni telia naʻa mo mavahevahe.
- ʻOmi ha meʻa fanongo ʻi he telinga (headphones) pe meʻa tāpuni telinga (earplugs) ki he longoaʻa, mo ha maama ki he pō.
- Fakahā ki he kau ngāue ʻo e fale hūfanga ʻa e fakatuʻutāmaki ʻo e ʻalu holo taʻe ʻilo pe ngaahi meʻa ʻoku fakatupu hohaʻa ʻi he taimi pē ʻoku ke aʻu ai.
Monumanu tokoni (service animals)¶
ʻOmi ʻa e meʻakai, vai, ngaahi ipu, faitoʻo, lekooti, haʻi sino mo e ngaahi kato ʻuli ʻo e monumanu ki he uike ʻe ua ʻo ʻikai siʻi hifo ai. ʻI ʻAmelika, ʻoku ngofua ʻa e monumanu tokoni ʻi he ngaahi fale hūfanga fakapuleʻanga mo e hōtele. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni ki he monumanu tokoni ʻi he ngaahi fonua kehe, ko ia fehuʻi ki ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu. Vakai ki he Hiki mo e monumanu tauhi.
Kau tokangaʻi¶
Kapau ʻoku ke tokangaʻi ha taha, kuo pau ke ngāue hoʻo palani ʻi he taimi ʻoku ke puke ai, moʻua, pe ʻikai lava ke ke aʻu atu.
- Tohi ha laʻi pepa tokangaʻi ʻe taha: founga fakaʻaho, faitoʻo mo e taimi, founga ke hiki ai kinautolu, founga ngāue ʻa ʻenau naunau, meʻa ʻoku fakatupu hohaʻa kiate kinautolu, mo honau ngaahi toketā.
- Fili ha tokotaha tokangaʻi fetongi pea fakamatala kiate ia ʻa e laʻi pepa tokangaʻi ʻi he fehangahangai.
- Fehuʻi ki he kautaha tokangaʻi ʻi ʻapi ki heʻene palani ki he afā. ʻOku faʻa tuʻu ʻa e ʻaʻahi ʻa e kau tokoni ʻi ha ʻaho ʻe taha pe lahi ange kimuʻa ʻi ha afā, ko ia palani pe ko hai te ne fai ʻa e ngaahi ʻaho ko ia.
- Felotoi pe ko hai te ne hiki ʻa e tokotaha, ki fē, pea ʻi he taimi fē.
- Teuteu foki hoʻo faitoʻo mo e naunau ʻaʻau. Ko ha tokotaha tokangaʻi ʻoku puke ʻe ʻikai lava ke ne tokoni.
Kapau ʻoku nofo ʻa e tokotaha ʻi ha fale tauhi kakai taʻumotuʻa, ʻapi tokangaʻi pe nofoʻanga tokoniʻi, fehuʻi ki he pule he taimi ni ki he feituʻu ʻe ʻalu ki ai ʻa e kau nofo kapau ʻe hiki ʻa e ʻapi, founga ʻoku fakahā ai ki he ngaahi fāmili, mo e founga ʻoku ʻave ai ʻa e faitoʻo mo e lekooti mo kinautolu. ʻOatu ki he ʻapi ho fika telefoni lolotonga mo ha tokotaha fetuʻutaki ʻoku nofo ʻi tuʻa mei homou feituʻu.
Ha kulupu poupou fakatāutaha¶
Fili ha kakai ʻe toko tolu ʻo ʻikai siʻi hifo ai ʻoku loto ke nau ʻaʻahi kiate koe kimuʻa, lolotonga mo hili ha afā. Fakakau ha kaungāʻapi ʻe taha ʻo ʻikai siʻi hifo ai ʻoku nofo ofi feʻunga ke lue mai.
- ʻOatu ki he taha kotoa ha tatau ʻo hoʻo palani, hoʻo lisi faitoʻo, mo ha kī fetongi.
- Fakahā kiate kinautolu ʻa e feituʻu ʻoku ʻi ai hoʻo naunau mo e founga ngāue.
- Felotoi ki ha taimi fetuʻutaki, mo e meʻa te nau fai kapau ʻoku ʻikai te ke tali.
- Kole ha tokoni ki he ngaahi ngāue faingataʻa: matapā maluʻi, fua vai, fakaheka ʻa e kā.
- ʻOua ʻe falala ki ha tokotaha pē ʻe taha. Mahalo ʻe ʻi ai ʻenau tuʻunga fakatuʻutāmaki ʻanautolu.
Vakai ki he Hokohoko atu e fetuʻutaki ki ha ngaahi founga ke fetuʻutaki ai ʻi he taimi ʻoku ʻikai aʻu ai ʻa e telefoni.
ʻI ha fale hūfanga¶
Kuo pau ke tali ʻe he ngaahi fale hūfanga fakapuleʻanga ʻi he ngaahi fonua lahi ʻa e kakai faingataʻaʻia, ka ʻoku fonu mo longoaʻa, pea siʻi ʻa e feituʻu fakafufū. ʻOku fakaava foki ʻe he ngaahi feituʻu ʻe niʻihi ha ngaahi fale hūfanga fakafaitoʻo pe fiemaʻu makehe mo e kau neesi mo e ʻuhila ki he naunau, ʻo faʻa ki he kakai naʻa nau lesisita.
- Fehuʻi ki ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo pe ko e fale hūfanga fē ʻoku feʻunga mo hoʻo ngaahi fiemaʻu, pea pe ʻoku ʻi ai ha ʻuhila ki he naunau.
- ʻOmi hoʻo faitoʻo, naunau, meʻa chāsi mo ha uaea fakalōloa.
- Fakahā ki he kau ngāue hoʻo ngaahi fiemaʻu ʻi he taimi pē ʻoku ke aʻu ai.
- ʻOmi ha tokotaha tokangaʻi kapau ʻoku ke fiemaʻu. ʻI he lahi taha ʻo e ngaahi feituʻu, ʻe lava ke nofo ha tokotaha tokangaʻi mo koe.
ʻOku ʻikai ko e falemahaki ʻa e ngaahi fale hūfanga fakafaitoʻo. Kapau ʻoku ke fiemaʻu ha tokangaʻi ʻi he falemahaki, kuo pau ke fokotuʻutuʻu ia ʻe ho toketā mo e kau ʻōfisa fakalotofonua kimuʻa ʻi he afā. Vakai ki he Ngaahi fale hūfanga fakapuleʻanga.
Hili ʻa e afā¶
Ki he kakai taʻumotuʻa mo e kakai ʻoku ʻi ai ha fiemaʻu fakafaitoʻo, ʻe lava ke fakatuʻutāmaki ange ʻa e ngaahi ʻaho hili ha afā ʻi he afā tonu. ʻOku vave hono tānaki ʻo e vela, taʻe ha ʻuhila, meʻakai kuo ʻauʻau mo e faitoʻo ʻoku masiva.
- Fetuʻutaki ki hoʻo kulupu poupou pea kole ke nau fetuʻutaki kiate koe.
- Nofo mokomoko. Ko e vela taʻe ha faní pe ʻea momoko ko ha fakatuʻutāmaki lahi ia ki he kakai taʻumotuʻa. Vakai ki he Malu ʻi he vela hili ha afā.
- Inu vai malu pea inu hoʻo faitoʻo ʻi hono taimi totonu.
- Kapau ʻoku ofi ke ʻosi ha naunau pe faitoʻo, ʻalu ki ha fale hūfanga, falemahaki pe senitā fakamokomoko kimuʻa pea hoko ia ko ha tuʻunga fakatuʻutāmaki.
- Ki he mamahi fatafata, faingataʻa ke mānava, pe puputuʻu fakafokifā, telefoni ki ho fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua (911 ʻi ʻAmelika mo Kānata), pe ʻalu ki he falemahaki ofi taha kapau ʻoku mate ʻa e telefoni.
Lisi siviʻi¶
- Kuo lesisita mo e ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo mo e kautaha ʻuhila
- Kuo fakafonu ʻa e tēpile naunau, mo e taimi ngāue ʻi he pateli mo ha palani fetongi
- Kuo chāsi ʻa e pateli fetongi, ʻahiʻahi ʻa e ʻuhila fetongi
- Kuo felotoi mo e tokotaha ʻoku ne ʻoatu ʻa e ʻokesikeni ki hono ʻoatu mo hono tauhi
- Kuo tohi ʻa e palani afā ʻa e senitā dialysis pe faitoʻo mo ha senitā fetongi
- Faitoʻo mo e naunau ki he uike ʻe ua, mo ha lisi kuo tohi
- Puha ʻaisi mo e kato ʻaisi ki he faitoʻo ʻoku fiemaʻu ke tauhi momoko
- Kuo fokotuʻu ʻa e ngaahi fakatokanga ʻi ha founga ʻoku ou lava ʻo maʻu
- Kuo fokotuʻutuʻu ʻa e fetongi ki he ngaue holo mo e meʻalele ʻoku lava ke heka ai
- Kulupu poupou ʻo e kakai ʻe toko tolu ʻoku ʻi ai ʻeku palani mo ha kī
- Laʻi pepa tokangaʻi ki he tokotaha tokangaʻi mo ha tokotaha tokangaʻi fetongi
- Kuo fili mo tohi ʻa e fakaʻilonga ke mavahe