Ahiohio lolotonga ha afā¶
Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.
ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki ʻi he fonua taki taha. ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi fika, ngaahi kautaha mo e ngaahi polokalama tokoni ʻi he fonua kotoa pē. ʻOku ʻi hoʻo peesi fakalotofonua ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki, ʻōfisi fakatuʻutāmaki mo e fakamatala ki he fale hūfanga ki he feituʻu ʻoku ke ʻi ai. Kumi hoʻo peesi fakalotofonua.
Kapau te ke maʻu ha fakatokanga ahiohio, ʻalu ki he fungavaka māʻulalo taha ʻoku malu mei he lōmaki, ki ha loki ʻi loto ʻoku ʻikai ha matapā sioʻata, pea ʻufiʻufi ho ʻulu. Fai ia he taimi ni, pea toki lau ʻa e toenga.
ʻOku fakamatalaʻi ʻe he peesi ko ʻeni ʻa e ʻuhinga ʻoku fakatupu ai ʻe he ngaahi afā mo e taifuni ʻa e ahiohio, founga ʻe fakatokanga atu ai kiate koe, feituʻu ke hūfanga ai ʻi he ngaahi faʻahinga fale kehekehe, mo e founga ke ʻiloʻi ai ʻa e faikehekehe ʻo e hūfangaʻanga ahiohio mo e hūfangaʻanga afā.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Tauhi ke fakamoʻui ʻa e ngaahi fakatokanga fakatuʻutāmaki pea ke chāsi ho telefoni.
- Fili ho feituʻu ahiohio he taimi ni: fungavaka māʻulalo taha ʻoku malu, loki ʻi loto, ʻikai ha matapā sioʻata.
- ʻI he taimi ʻoku haʻu ai ha fakatokanga, ʻalu ki ai pea ʻufiʻufi ho ʻulu. ʻOua naʻa tatali ke sio pe fanongo ki he ahiohio.
ʻUhinga ʻoku fakatupu ai ʻe he ngaahi afā ʻa e ahiohio¶
ʻI he aʻu ʻa ha afā ki he fonua, ʻoku fakatuai ʻe he fekoekoeʻaki mo e kelekele ʻa e matangi ofi ki he kelekele kae kei vave ʻa e matangi ʻi ʻolunga. ʻE lava ʻe he faikehekehe ko ia ʻo fakatakai ʻa e ngaahi ʻuha mo e mana ʻi he ngaahi fāʻahi ʻuha, pea ʻoku fakatupu ʻe ha niʻihi ʻo kinautolu ʻa e ahiohio.
ʻOku fokotuʻu ʻa e lahi taha ʻo e ngaahi ahiohio ʻo e afā ʻi he ngaahi fāʻahi ʻuha ʻi tuʻa, mamaʻo mei he loto pea faʻa ʻi tuʻa ʻi he feituʻu ʻo e matangi mālohi ʻo e afā. Kuo ʻilo ʻe he kau tala ʻea ʻAmelika ʻa e lahi taha ʻo kinautolu ʻi he kilomita nai ʻe 80 ki he 500 (maile ʻe 50 ki he 300) mei he loto. ʻOku nau hoko lahi ange ʻi he ʻaho, ka ʻe lava ke nau tā ʻi he pō.
ʻI he konga tokelau ʻo māmani, ʻoku fokotuʻu ʻa e ahiohio lahi taha ʻi he konga ki muʻa toʻomataʻu ʻo e afā, ʻi muʻa ʻi he loto pea ki he toʻomataʻu ʻo e hala ʻoku ngaue ki ai. ʻOku takai ʻa e ngaahi afā ʻi he konga tonga ʻo māmani ʻi he tafaʻaki ʻe taha, ko ia ko e konga ki muʻa toʻohema ʻa e feituʻu ke tokanga ki ai ʻi ʻAositelēlia, Mosemipiki, Matakasika, mo e Pasifiki Tonga. ʻOku siʻi ange ʻa e fakatotolo ʻi ai, ko ia lau ʻe lava ke hoko ʻi ha konga pē ʻo e afā.
ʻE lava ke kamata ʻa e ngaahi ahiohio ʻo e afā ʻi ha ngaahi houa lahi kimuʻa pea aʻu ʻa e afā ki he fonua, lolotonga ʻoku kei hā ʻa e langi ʻi ho feituʻu ʻo hangē ha ʻuha angamaheni pē. ʻE lava ke nau hokohoko atu hono fokotuʻu ʻi ha ʻaho ʻe taha pe lahi ange ʻi he ngaue ʻa e afā ki loto fonua, neongo hili ʻene vaivai. Ko e mamaʻo mei he matātahi ʻoku ʻikai ke ne ʻai koe ke ʻoua naʻa aʻu atu ki ai.
ʻOku faʻa siʻi ange mo nounou ange ʻa e moʻui ʻa e ngaahi ahiohio ko ʻeni ʻi he ngaahi ahiohio lalahi ʻo e loto ʻo ʻAmelika. ʻOku kei mālohi feʻunga pē ke nau fakaʻauha ʻa e ngaahi fale feʻaveʻaki mo e ngaahi fale maʻamaʻa, haeʻi ʻa e ngaahi ʻato, pea lī ʻa e ngaahi meʻalele. ʻOku nau fokotuʻu vave, fufū ʻi he ʻuha lahi, pea faʻa siʻi pe ʻikai ha fakatokanga.
Founga ʻe fakatokanga atu ai kiate koe¶
ʻOku haʻu ʻa e ngaahi fakatokanga ahiohio mei ho potungāue ʻea fakafonua. ʻOku ʻikai tuku ʻe he fonua kotoa pē ha ngaahi fakatokanga ahiohio lolotonga ʻa e ngaahi afā fakatropika, ko ia ʻi ha ngaahi feituʻu lahi ko e fakatokanga afā tonu ʻa e fakaʻilonga kiate koe ke nofo ʻi ho loki malu. ʻOku fakamatalaʻi ʻe ho peesi tokoni fakalotofonua ʻa e founga ʻoku aʻu atu ai ʻa e ngaahi fakatokanga kiate koe.
ʻI ʻAmelika, ʻoku ʻave ʻe he National Weather Service ʻa e ngaahi fakatokanga ahiohio ko e Wireless Emergency Alerts ki he ngaahi telefoni ʻi he feituʻu fakatokanga, ʻi he NOAA Weather Radio, pea ʻi he TV mo e letiō fakalotofonua. Ko ha tokanga ahiohio ʻoku ʻuhinga ia ʻoku feʻunga ʻa e tuʻunga ki he ahiohio. Ko ha fakatokanga ahiohio ʻoku ʻuhinga ia ʻoku hoko ha ahiohio pe ʻoku teu hoko: ngāue leva ki ai.
- Tauhi ke fakamoʻui ʻa e ngaahi fakatokanga fakatuʻutāmaki ʻi he ngaahi setting ʻo ho telefoni. Siviʻi he taimi ni.
- Tauhi ke moʻui ha letiō pateli, ʻo fakahanga ki ha sitēsoni fakapuleʻanga.
- Kapau ʻoku ʻi ai haʻo letiō ʻea, tauhi ke moʻui ʻa e fakaongo, mo ha ngaahi pateli foʻou.
- ʻI ha fale hūfanga pe hōtele, fanongo ki he ngaahi fakahinohino ʻa e kau ngāue.
ʻE lava ke ʻikai te ke fanongo ki ha sailene pe sio ki he ahiohio
ʻOku ʻikai ʻi he feituʻu kotoa pē ʻa e ngaahi sailene ʻi tuʻa, pea ʻe ʻikai te ke fanongo kiate kinautolu ʻi he matangi ʻo e afā. ʻOku fufū ʻe he ʻuha ʻa e fōtunga ʻo e ahiohio. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi fakaʻilonga ha ongo leʻo lahi fakafokifā hangē ha lēlue, ha liliu fakafokifā ʻo e matangi, pe ha ʻuha ʻaisi. ʻOua naʻa tatali kiate kinautolu. Falala ki ho telefoni mo e letiō.
ʻOku meimei tatau ʻa e hūfangaʻanga afā mo e hūfangaʻanga ahiohio¶
Ki he ongo meʻa ʻe ua, ko e feituʻu lelei taha ko ha kiʻi loki ʻi loto ʻoku ʻikai ha matapā sioʻata, mo ha ngaahi holisi lahi taha ʻe lava ʻi ho vahaʻa mo tuʻa. Ko e faikehekehe ko e vai.
| Fakamanamana | Feituʻu lelei taha |
|---|---|
| Matangi ʻo e afā | Loki ʻi loto ʻi he fungavaka māʻulalo taha ʻe ʻikai lōmaki |
| Fakatokanga ahiohio | Loki ʻi loto ʻi he fungavaka māʻulalo taha, ʻo māʻulalo taha te ke lava ʻo ʻalu ki ai ʻi he malu |
| Hake ʻa e tahi ʻi he afā pe lōmaki | Fungavaka māʻolunga taha ʻoku malu, mamaʻo mei he ngaahi matapā sioʻata, ʻo ʻikai ʻaupito ko ha ʻaofi ʻato (attic) ʻoku tāpuni |
Kapau ʻoku lōmaki ho fungavaka māʻulalo taha pe ʻoku fakatuʻutāmakiʻia ʻi he hake ʻa e tahi ʻi he afā, ʻoua naʻa ʻalu hifo ki ai koeʻuhí ko ha ahiohio. Ngāueʻaki ʻa e fungavaka māʻulalo taha ʻoku mōmoa, ʻi ha loki ʻi loto. Ko e melemo ko ha fakatuʻutāmaki lahi ange ʻaupito ia ʻi ha ahiohio ʻi ha feituʻu lōmaki.
Feituʻu ke ʻalu ki ai ʻi ha fale nofoʻanga¶
- ʻAlu ki he fungavaka māʻulalo taha ʻoku ʻikai lōmaki. Ko ha loki ʻi lalo kelekele (basement pe cellar) ʻoku lelei taha pē kapau ʻoku mōmoa pea ʻikai ʻi ha feituʻu lōmaki.
- Hū ki ha kiʻi loki ʻi loto: ha loki tauhiʻanga vala, loki kaukau, hala ʻi loto fale, pe vahaʻa ʻi lalo ʻi he sitepu.
- Fakamaʻulalo. Punou hifo pe tokoto, hanga hifo, pea ʻufiʻufi ho ʻulu mo e kia ʻaki ho ongo nima.
- Tuku ha meʻa ʻi ʻolunga ʻiate koe: ha mohenga (mattress), ngaahi pilo sofa, pe ngaahi kafu mamafa. Tui ha tataa pasikala pe tataa ngāue mālohi kapau ʻoku ʻi ai haʻo.
- Tui ʻa e suʻu ʻa e tokotaha kotoa, koeʻuhí ʻe lava ke pau ke ke lue ʻi ʻolunga ʻi ha sioʻata kuo mafahi ʻamui ange.
ʻOku totonu ke ʻi lalo ʻa e fānau ʻi ha tokotaha lahi pe ha mohenga. Tuku ʻa e pēpē ʻi ha seea pēpē ʻo e meʻalele pe meʻa fua pēpē, ʻi loto ʻi he loki hūfanga.
Ngaahi fale nofo totongi, hōtele, ʻōfisi, mo e ngaahi fale hūfanga¶
ʻAlu ki he fungavaka māʻulalo taha te ke lava ʻo aʻu ki ai ʻoku malu mei he lōmaki, pea ki ha hala ʻi loto pe feituʻu sitepu ʻoku mamaʻo mei he ngaahi matapā sioʻata. ʻOua naʻa ngāueʻaki ʻa e lifi, koeʻuhí ʻe lava ke mate ʻa e ʻuhila. Nofo mamaʻo mei he ngaahi holisi sioʻata, ngaahi loki talitali, mo e ngaahi loki lalahi ʻoku māʻolunga honau ʻaofi.
ʻI he ngaahi loki lalahi ʻoku fālahi honau ʻato, hangē ko e ngaahi fale sipoti, holo, fale tauhiʻanga koloa, siasi, mo e ngaahi falekoloa lalahi, ʻe lava ke maumau ʻa e ʻato. Hiki ki ha loki kaukau, loki tauhiʻanga, pe hala ʻi loto. ʻI ha fale hūfanga fakapuleʻanga pe senitā hiki, muimui ki he ngaahi fakahinohino ʻa e kau ngāue. Vakai ki he Ngaahi fale hūfanga fakapuleʻanga mo e Ngaahi fale fungavaka lahi.
Ngaahi fale maʻamaʻa, ngaahi fale siʻi, mo e ngaahi fale feʻaveʻaki¶
ʻOku ʻikai malu ʻa e ngaahi fale feʻaveʻaki, fale kuo ngaohi ʻi falengaohiʻanga, tēniti, mo e ngaahi fale maʻamaʻa ʻakau, kapa, pe pitu ʻi ha ahiohio pe ha afā, neongo kuo haʻi. Kapau ʻoku ke nofo ʻi ha fale pehē, ʻoku totonu ke ke ʻosi hiki ki ha fale mālohi pe ha fale hūfanga fakapuleʻanga kimuʻa ʻi he afā. Vakai ki he Ngaahi fale feʻaveʻaki.
Kapau ʻoku ke kei ʻi ai ʻi he taimi ʻoku haʻu ai ha fakatokanga ahiohio:
- ʻAlu ki ha fale mālohi kapau te ke lava ʻo aʻu ki ai ʻi ha miniti ʻe taha pe ua taʻe kolosi ʻi ha vai pe kelekele ʻatā ʻi he matangi mālohi.
- Kapau ʻoku ʻikai te ke lava, ko ha luo pe feituʻu māʻulalo mamaʻo mei he fale, mo ho ʻulu kuo ʻufiʻufi, ko e fili fakaʻosi taha ia. Ngāueʻaki pē ia kapau ʻoku ʻikai fonu ʻi he vai.
- ʻOua naʻa hūfanga ʻi lalo ʻi ha fale feʻaveʻaki kuo hiki hake pe ha meʻalele.
Ko ha ngaahi fili kovi ʻeni, ko ia ai ʻoku mahuʻinga lahi ai ʻa e mavahe vave.
Kapau ʻoku ke ʻi ha meʻalele¶
ʻOua naʻa feinga ke lele mei ha ahiohio ʻi he tuʻunga ʻo ha afā. ʻE lava ke lōmaki pe tāpuni ʻa e ngaahi hala, pea ʻe ʻikai te ke sio mamaʻo. Faʻuli ki he fale mālohi ofi taha kapau te ke lava ʻo fai ʻi he malu.
Kapau ʻoku ʻikai ha fale:
- Tuku ʻa e meʻalele ʻo mamaʻo mei he ngaahi ʻakau mo e ngaahi uaea ʻuhila.
- ʻOua naʻa hūfanga ʻi lalo ʻi ha halafakakavakava pe hala ʻi ʻolunga. ʻOku vave ange ai ʻa e matangi, pea ʻoku angi ʻa e ngaahi veve ʻi he vahaʻa.
- Nofo ʻi he meʻalele mo ho leta malu kuo haʻi. Fakamaʻulalo ki lalo ʻi he matapā sioʻata pea ʻufiʻufi ho ʻulu ʻaki ho ongo nima, ha kote, pe ha pilo.
- Kapau ʻoku ʻi ai ha feituʻu ʻoku māʻulalo ange ʻaupito ʻi he hala pea ʻoku ʻikai fonu ʻi he vai, ʻe lava ke ke mavahe mei he meʻalele pea tokoto lafalafa ai, ʻo ʻufiʻufi ho ʻulu.
Vakai ki he Tauhele ʻi tuʻa pe ʻi ha meʻalele.
Kapau ʻoku ke ʻi tuʻa¶
Hū leva ki he fale mālohi ofi taha. Kapau ʻoku ʻikai ha fale ofi, tokoto lafalafa ʻi he feituʻu māʻulalo taha te ke lava ʻo ʻilo ʻoku ʻikai fonu ʻi he vai, pea ʻufiʻufi ho ʻulu. Nofo mamaʻo mei he ngaahi ʻakau, pou, meʻalele, mo ha meʻa pē ʻe lava ke tō ʻi he matangi.
Hili hono ngata ʻo e fakatokanga¶
Nofo ʻi ho feituʻu ahiohio kae ʻoua ke ʻosi ʻa e fakatokanga pe pehē ʻe he kau ʻōfisa kuo ʻosi. Pea toki foki ki ho loki malu ki he afā, koeʻuhí ʻoku kei hoko ʻa e afā. ʻE lava ke toe muimui mai ha ngaahi fakatokanga ahiohio, ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻoku lahi ʻi he pō pē ʻe taha.
Vakaiʻi ʻa e tokotaha kotoa. Kapau ʻoku lavea ha taha, telefoni ki he fika fakatuʻutāmaki fakalotofonua (911 ʻi ʻAmelika mo Kānata). ʻE lava ke ʻikai lava ʻa e kau tokoni ʻo aʻu atu kiate koe kae ʻoua ke holo ʻa e matangi, ko ia ngāueʻaki ʻa e tokoni vave lolotonga hoʻo tatali. Vakai ki he Kapau ʻoku lavea ha taha.
Kapau kuo maumauʻi ʻe ha ahiohio ho ʻapi, ʻoua naʻa ʻalu ki tuʻa ʻo vakai lolotonga ʻoku kei angi ʻa e afā. Kapau te ke nanamu ha kasa, sio ki ha ngaahi uaea kuo motu ʻi loto, pe kuo maumau lahi ʻa e fale, hiki ki he loki malu taha ʻoku kei tuʻu. Vakai ki he Kapau ʻoku kamata ke maumau ʻa e fale.