Ngaahi maʻuʻanga tokoni ki he afā¶
Ko e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻeni ki he afā ko e ngaahi meʻa ia ke ke tauhi ofi: ngaahi lisi siviʻi ke paaki, ngaahi kautaha fakapuleʻanga ke muimui ki ai ʻi he feituʻu kotoa pē, ha lisi ʻo e ngaahi foʻi lea fekauʻaki mo e afā, mo ha founga ke lau ai ʻa e uepisaiti ni taʻe ha siakale. ʻOku ʻaonga ia ki he afā, taifuni mo e saikolone ʻi he feituʻu pē ʻoku ke nofo ai.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Paaki ʻa e peesi lisi siviʻi, fakafonu ʻa e puha "Ko homau fāmili", pea tauhi ia mo hoʻo ngaahi naunau.
- Tauhi (bookmark) ʻa e potungāue ʻea fakafonua mo e ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo mei he ngaahi maʻuʻanga fakapuleʻanga mo hoʻo peesi tokoni fakalotofonua.
- Tauhi ʻa e uepisaiti ni ke ngāueʻaki taʻe ha ʻinitaneti ʻi ho telefoni kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu, koeʻuhi ke kei ava pē ʻa e ngaahi fakahinohino ʻi he taimi ʻoku mate ai ʻa e netiueka.
Kapau ʻoku haʻu ha afā he taimi ni¶
- ʻOku ʻi he tomuʻa tala ʻea ha afā: ʻalu ki he lisi siviʻi ʻo e taimi ʻo e afā pea kamata ʻi he sitepu ʻoku tatau mo hoʻo ngaahi fakatokanga.
- ʻOku ʻikai te ke mahinoʻi ha fakatokanga (warning): kumi ʻa e foʻi lea ʻi he lisi foʻi lea, pea toki vakai ki he tokanga (watch) mo e fakatokanga ki he ngaahi tuʻunga ʻi ho fonua.
- ʻOku ke fiemaʻu ʻa e lea fakapuleʻanga: ʻalu ki ho potungāue ʻea fakafonua ʻi he peesi maʻuʻanga fakapuleʻanga pea muimui ki he kau ʻōfisa fakalotofonua.
- Kuo ʻosi ʻa e afā: ngāueʻaki ʻa e lisi siviʻi hili ʻa e afā, pea toki lau ʻa e ʻuluaki houa ʻe 72, ʻaho ki he ʻaho.
Ngaahi lisi siviʻi ke paaki¶
ʻOku tānaki ʻe he peesi lisi siviʻi ʻa e ngaahi lisi mei he uepisaiti kotoa ki ha peesi ʻe taha ke paaki:
- Ha puha fakamatala ʻo e fāmili ke fakafonu ʻaki ho nima
- Lahi ʻo e vai, meʻakai mo e faitoʻo ke tauhi: ʻaho ʻe 14 ko e taumuʻa, ʻaho ʻe 7 ko e siʻisiʻi taha, mo e lahi ʻo e vai ki he ʻea vela
- Meʻa ke ʻuluaki fakatau ʻi he taimi ʻoku siʻi ai ʻa e paʻanga, mo e ngaahi sitepu taʻetotongi ʻoku mahuʻinga taha
- Ngaahi lisi ki he kamataʻanga ʻo e faʻahitaʻu, naunau ʻi ʻapi, pēpē mo e fānau, kato teuteu, mo e naunau ki he monumanu tauhi
- Ha taimi-tēpile ʻo e afā mei he ʻaho ʻe 7 kimuʻa ki he houa fakaʻosi ʻe 12, ʻoku fehoanaki mo e ngaahi fakatokanga ʻi ha ngaahi fonua
- Ngaahi sitepu ʻaho ki he ʻaho ki he ʻuluaki ʻaho ʻe tolu hili ʻa e afā
ʻOku fehokotaki ʻa e lisi taki taha ki he fakahinohino kakato kapau ʻoku ke fie ʻilo ʻa e ʻuhinga ʻo ha meʻa.
Ngaahi maʻuʻanga fakapuleʻanga¶
ʻOku haʻu ʻa e tomuʻa tala ʻea, fakatokanga mo e tuʻutuʻuni ke hiki mei he ngaahi kautaha fakapuleʻanga, ʻo ʻikai mei he uepisaiti ni. ʻOku lisi ʻe he peesi maʻuʻanga fakapuleʻanga:
- Ngaahi senitā tomuʻa tala ʻea fakafeituʻu ki he moana kotoa pē, kau ai ʻa e National Hurricane Center (NHC), Japan Meteorological Agency, India Meteorological Department, Météo-France La Réunion, Bureau of Meteorology, mo e Fiji Meteorological Service
- Ngaahi potungāue ʻea fakafonua ʻoku hiki ʻi heʻemau ngaahi fakahinohino, mei he PAGASA mo e Hong Kong Observatory ki he Bangladesh Meteorological Department mo e Thai Meteorological Department
- Ngaahi potungāue fakafonua ki he fakatamaki mo e ngaahi kautaha fakafeituʻu hangē ko e Kolosi Kulokula mo e Crescent Kulokula (Red Cross and Red Crescent) mo e Caribbean Disaster Emergency Management Agency
- Ngaahi kautaha ʻa e US, ʻoku fakaʻilongaʻi ko e US, mo e kautaha fakatuʻutāmaki ʻa e siteiti mo e teritōlio kotoa pē ʻoku faʻa aʻu ki ai ʻa e afā
- Founga ke kumi ai ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo pea lesisita ki heʻene ngaahi fakatokanga
ʻOku ʻi he peesi tokoni fakalotofonua ʻa e ngaahi fika fakatuʻutāmaki, kautaha mo e sēvesi fakatokanga ʻa e fonua taki taha ʻoku fakakau.
Lisi foʻi lea¶
ʻOku fonu ʻa e ongoongo ʻo e afā ʻi he ngaahi foʻi lea ʻoku faingofua ke fehālaaki. ʻOku ʻikai ko e tokanga ko ha fakatokanga, ʻoku teʻeki ai ko e māʻulalo fakatropika ko ha afā, pea ʻoku kehe ʻa e ʻuhinga ʻo e Signal No. 3 ʻi Hongi Kongi mo Filipaini. ʻOku fakamatala ʻe he lisi foʻi lea ʻa e foʻi lea taki taha ʻi ha lea faingofua mo hono ʻuhinga kiate koe.
Ngāueʻaki ʻa e uepisaiti ni taʻe ha ʻinitaneti¶
ʻOku faʻa mate ʻa e siakale telefoni mo e ʻinitaneti lolotonga mo hili ha afā. ʻOku fakamatala ʻe he peesi ngāueʻaki taʻe ha ʻinitaneti ʻa e founga ke fakahū (install) ai ʻa e uepisaiti ni ko ha ʻapi (app) pea tauhi ʻa e ngaahi fakahinohino ʻoku ke fiemaʻu, koeʻuhi ke nau nofo ʻi ho telefoni taʻe ha siakale. Ko hono paaki ʻo e ngaahi lisi siviʻi ʻoku ʻoatu ai ha tatau ʻoku ʻikai fiemaʻu ha pateli ʻo ʻikai ha meʻa.
Fekauʻaki mo e uepisaiti ni¶
ʻOku fakamatala ʻe he peesi fekauʻaki mo kimautolu ʻa e kau tohi ʻo e uepisaiti ni, feituʻu ʻoku haʻu mei ai ʻa e fakamatala, mo e founga ʻoku vakaiʻi ai ʻa e ngaahi liliu lea. ʻOku ne fakahā foki ʻa e founga ke lipooti ai ha fehālaaki. ʻOku ʻi heni foki ʻemau tuʻutuʻuni fakafufū mo e ngaahi tuʻutuʻuni ngāue.
ʻUluaki ʻa e kau ʻōfisa fakalotofonua
ʻOku ʻikai ha meʻa ʻi he uepisaiti ni te ne fetongi ʻa e ngaahi fakahinohino mei ho potungāue ʻea fakafonua, ho potungāue fakafonua ki he fakatamaki, pe ho ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo. Ka nau ka tala atu ke ke mavahe, mavahe.