Meʻa ke ʻamanekina ʻi ha fale hūfanga ʻi he afā¶
Ko e afā, taifuni mo e afā fakatropika ko e faʻahinga afā tatau pē ia, ka ʻoku kehekehe hono hingoa ʻi he ngaahi moana kehekehe. ʻOku felāveʻi ʻa e meʻa kotoa ʻi he tohi fakahinohino ni mo kinautolu kotoa.
ʻOku fakamatala ʻe he peesi ko ʻeni ʻa e meʻa ke ʻamanekina ʻi ha fale hūfanga ʻi he afā, fale hūfanga saikolone pe senitā hiki, mo e founga ke teuteu ai ki ai. ʻOku maʻa e taha kotoa ʻoku ʻikai malu hono ʻapi pea ʻoku ʻikai haʻane feituʻu malu ange ke nofo ai mo ha ngaahi kaumeʻa, fāmili, pe ʻi ha hōtele.
Ko ha fale hūfanga ʻoku faingofua pē, fonu mo taʻefiemālie. Ka kuo langa pe fili ia ke tuʻu ki he afā, ʻa ia ko e meʻa mahuʻinga ia.
Kapau te ke fai pē ha meʻa ʻe tolu¶
- Vakai pe ko e fē ngaahi fale hūfanga ʻoku ava he ʻaho ni, ʻi hoʻo ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo, letiō fakalotofonua, pe hoʻo potungāue fakafonua ki he fakatamaki.
- ʻOmi hoʻo meʻakai, vai, faitoʻo mo e naunau mohenga pē ʻaʻau ki he ʻuluaki ʻaho ki ʻolunga, ʻi ha kato te ke lava ʻo fua.
- Aʻu vave. ʻOku fonu ʻa e ngaahi fale hūfanga, pea ʻoku tuʻu ʻa e ngaahi meʻalele mo e ngaahi hala ʻi he taimi ʻoku mālohi ai ʻa e matangi.
Founga ke kumi ai ha fale hūfanga ʻoku ava¶
ʻOku fakaava pē ʻa e ngaahi fale hūfanga ʻi he taimi ʻoku fili ai ʻe he kau ʻōfisa ʻoku fiemaʻu, pea ʻoku ʻikai fakaava ʻa e fale kotoa pē ki he afā kotoa pē. ʻE hala nai ha lisi mei he taʻu kuo ʻosi. Vakai ki ha maʻuʻanga fakamatala lolotonga ʻi he ʻaho te ke ʻalu ai.
- Hoʻo ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo pe puleʻanga fakalotofonua. ʻOku nau fanongonongo pe ko e fē ngaahi fale hūfanga ʻoku ava, ʻoku ʻi fē, mo e fē ʻoku tali ai ʻa e fanga monumanu ʻapi pe kakai ʻoku ʻi ai ʻenau fiemaʻu fakafaitoʻo.
- Hoʻo potungāue fakafonua ki he fakatamaki. ʻOku pipiki ʻe ha tokolahi ʻa e ngaahi fale hūfanga ʻoku ava ʻi heʻenau uepisaiti mo e ʻapi (app).
- Letiō mo e TV fakalotofonua. ʻOku lau ʻe he ngaahi letiō ʻa e ngaahi lisi fale hūfanga ʻi he taimi kuo ʻoatu ai ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni. ʻOku ngāue ha letiō pateli ʻi he taimi ʻoku ʻikai ngāue ai ʻa e ʻinitaneti.
- Kau taki ʻo e kolo mo e kau tokoni ʻofa. ʻI ha ngaahi feituʻu lahi, ʻoku tala atu ʻe he kau ʻōfisa ʻo e barangay, kau taki ʻo e kolo pe kau tokoni ʻofa fakatokanga pe ko e fē fale hūfanga ke ke ʻalu ki ai mo e taimi.
ʻOku lisi ʻe hoʻo peesi fakalotofonua ʻa e ngaahi potungāue ki ho fonua.
ʻI ʻAmelika¶
- 211: ui ki he 211 ki ha tokoni fakalotofonua, kau ai ʻa e ngaahi fale hūfanga ʻoku ava mo e fefonongaʻaki.
- American Red Cross: ʻoku lisi ʻa e ngaahi fale hūfanga ʻoku ava ʻi heʻene uepisaiti mo e ʻapi, pe ui ki he 1-800-733-2767.
- FEMA: ʻoku fakahā ʻe he ʻapi ʻa FEMA ʻa e ngaahi fale hūfanga ʻoku ava ʻi ho ofi.
ʻAlu ki ha fale hūfanga pē ʻoku ava te ke lava ʻo aʻu malu ki ai
ʻOku fakaava ʻa e ngaahi fale hūfanga ʻi ha ngaahi tuʻunga, pea ko e fale ofi taha kiate koe ʻe toki ava tōmui nai pe ʻikai ava ʻaupito. ʻOua ʻe tatali ki ai. ʻAlu ki he fale ʻoku ava te ke lava ʻo aʻu ki ai kimuʻa pea kovi ʻa e ʻea.
Ngaahi faʻahinga fale hūfanga¶
ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi hingoa mo e ngaahi sēvesi ʻi he fonua, ka ko e lahi taha ʻoku kau ki ha faʻahinga siʻi.
| Faʻahinga | Ko e hā ia | Maʻa hai |
|---|---|---|
| Fale hūfanga angamaheni pe senitā hiki | Ko ha ako, holo fakakolo, fale sipoti pe fale lotu | Ko ha taha pē ʻoku fiemaʻu ha feituʻu malu |
| Fale hūfanga ki he fiemaʻu makehe pe fiemaʻu fakafaitoʻo | Ko ha fale hūfanga ʻoku ʻi ai ha kau ngāue fakafaitoʻo pea faʻa ʻi ai ha ʻuhila fakafetongi | Kakai ʻoku fiemaʻu ha tokoni ki he tokanga fakaʻaho, ʻokesikeni pe naunau fakafaitoʻo ʻuhila. ʻOku fiemaʻu ʻe ha niʻihi ke lesisita kimuʻa |
| Fale hūfanga ʻoku tali ai ʻa e fanga monumanu ʻapi | Ko ha fale hūfanga ʻoku ʻi ai ha feituʻu makehe ki he fanga monumanu ʻapi ʻi he puha | Kakai ʻoku hiki mo e fanga monumanu ʻapi. ʻOku fiemaʻu ʻe he lahi taha ha puha mo e ngaahi lekooti |
| Fale hūfanga saikolone | Ko ha fale māʻolunga kuo fakamālohia ʻi he matātahi, ʻo faʻa ko ha ako ʻi he ngaahi taimi angamaheni | Ngaahi kolo matātahi ʻi ha ngaahi feituʻu hangē ko Pengilātesi mo ʻInitia |
| Fale hūfanga saikolone fakakakai ko e fili fakaʻosi | Ko ha fale mālohi ʻoku fakaava pē ki he ngaahi afā kovi taha | Ngaahi feituʻu hangē ko ha ngaahi konga ʻo Kuinisilani, ʻAositelēlia, ʻa ia te ke maʻu nai pē ha sea mo ha feituʻu nai ʻo e mita sikuea ʻe 1 (fute sikuea ʻe 11) |
ʻI ha niʻihi ʻo e ngaahi feituʻu, ko e "senitā hiki" ko ha feituʻu ia ke tatali ai ki he ʻosi ʻa e afā, pea ko e "fale hūfanga" ʻoku fakaava ia hili ʻa e afā ki he kakai kuo maumau honau ʻapi. Fehuʻi pe ko e fē faʻahinga ʻokú ke ʻalu ki ai.
Fale hūfanga fakafaitoʻo pe fiemaʻu makehe. Kapau ʻokú ke ngāueʻaki ʻa e ʻokesikeni, dialysis, ha naunau fakafaitoʻo ʻuhila, pe ʻoku fiemaʻu ha tokoni ki he tokanga fakaʻaho, fehuʻi ki hoʻo ʻōfisi fakatuʻutāmaki fakakolo kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu pe ʻoku pau ke ke lesisita ki ha fale hūfanga fiemaʻu fakafaitoʻo, pea ʻomi hoʻo faitoʻo mo e naunau pē ʻaʻau. Vakai ki he kakai taʻumotuʻa, faingataʻaʻia mo e fiemaʻu fakafaitoʻo.
Meʻa ke ʻomi¶
Palani ke ke tokangaʻi koe ki he ʻuluaki ʻaho ki ʻolunga. ʻOku ʻikai ha meʻakai, mohenga feʻaveʻaki pe kafu ʻi ha ngaahi fale hūfanga lahi kae ʻoua kuo ʻosi ʻa e afā, pea ʻoku kole ʻe ha niʻihi ke ke ʻomi pē ha kiʻi kato ʻe taha. ʻUluaki teuteu ʻa e ngaahi meʻa mahuʻinga.
ʻOku pau ke ʻomi:
- Faitoʻo ki ha uike ʻe taha ki ʻolunga, ʻi honau ngaahi puha totonu, mo ha lisi tohi ʻo e lahi ʻo e inu.
- Ngaahi naunau fakafaitoʻo mo honau ngaahi meʻa chāsi: sioʻata mata, meʻa tokoni fanongo, CPAP, meʻa tokoni lue, ngaahi pateli fakafetongi.
- Vai inu mo e meʻakai ʻoku ʻikai fiemaʻu hano feimeʻatokoniʻi, ki ha ʻaho ʻe taha ki ʻolunga ki he taha kotoa.
- Kaati fakaʻilonga mo e tā, fakamoʻoni ʻo e tuʻasila, mo e ngaahi tohi mahuʻinga ʻi ha kato ʻoku ʻikai hū ki ai ʻa e vai. Vakai ki he ngaahi tohi mahuʻinga mo e ʻinisiua.
- Telefoni, meʻa chāsi mo ha pateli tauhi ʻuhila kuo chāsi. ʻOku vahevahe mo siʻi ʻa e ngaahi palaki.
- Ngaahi naunau ki he pēpē: naʻapi, holoholo, huʻakau pēpē pe meʻakai, hina. Vakai ki he pēpē mo e fānau.
ʻOmi kapau te ke lava:
- Naunau mohenga: ha fala mohe, kafu mo ha kiʻi pilo.
- Vala fakafetongi mo e suʻu tāpuni.
- Polosi nifo, koa, meʻa fakamaʻa nima, pepa falemālōlō, naunau ki he māhina ʻo e fefine, mo e naunau ki he taʻe lava ʻo puke ʻa e mimi.
- Meʻa tāpuni telinga (earplugs) mo ha meʻa puipui mata ki he mohe. ʻOku ʻā maʻu pē ʻa e maama pea longoaʻa ʻa e loki.
- Ha kiʻi tōti.
- Paʻanga (cash) ʻi he ngaahi nouti īkiʻi.
- Ha meʻa fakalongolongo ke fai ʻe he fānau, mo ha meʻa vaʻinga fakafiemālie.
- Ki he fanga monumanu ʻapi, kapau ʻoku tali kinautolu ʻe he fale hūfanga: puha, maea haʻi, meʻakai, ngaahi pesini, ʻoneʻone ki he pusi, ngaahi lekooti mo e faitoʻo.
Tauhi pē ki he meʻa te ke lava ʻo fua ʻi ha ʻalu ʻe taha. Fakahingoa hoʻo ngaahi kato ʻaki ho hingoa.
Meʻa ʻoku faʻa ʻikai ngofua¶
ʻOku kehekehe ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni ʻi he feituʻu, ka ko e lahi taha ʻo e ngaahi fale hūfanga ʻoku ʻikai ngofua ai:
- Ngaahi meʻatau ʻo ha faʻahinga pē.
- ʻOlokahola mo e ngaahi faitoʻo kona taʻefakalao.
- Ifi tapaka pe vape ʻi loto.
- Fanga monumanu ʻapi ʻi ha fale hūfanga angamaheni. ʻOku nofo ʻa e fanga monumanu tokoni kuo akoʻi mo honau tauhi. Vakai ki he fanga monumanu tokoni.
- Feimeʻatokoni, meʻakai vela, teʻelango pe afi ʻatā.
- Ngaahi meʻa fakafale lalahi, tēniti, pe ha meʻa pē ʻoku lahi ange ʻi ho feituʻu.
ʻOku siviʻi ʻe ha niʻihi ʻo e ngaahi fale hūfanga ʻa e ngaahi kato ʻi he matapā. Lau ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni kuo pipiki ʻi hoʻo aʻu, pea fehuʻi ki he kau ngāue kapau ʻoku ʻikai ke ke fakapapau.
Ngaahi tuʻutuʻuni ʻo e fale hūfanga mo e founga ke fengāueʻaki lelei ai¶
Ko e kau ngāue ʻoku faʻa ko e kau tokoni ʻofa pe kau ngāue fakalotofonua ʻoku ʻi ai foki honau ngaahi fāmili ʻi he afā. Ko e kakai ʻi ho takatakai ʻoku nau helaʻia mo hohaʻa ʻo hangē pē ko koe.
- Muimui ki he founga lesisita ʻi he hū. ʻOku tokoni ia ke ʻilo ʻe he kau ngāue pe ko hai ʻoku ʻi loto pea kumi ʻa e kakai ki mui.
- Tauhi hoʻo ngaahi meʻa ʻi loto ʻi ho feituʻu, pea tauhi ke ʻatā ʻa e ngaahi hala lue.
- Fakasiʻisiʻi ʻa e longoaʻa, tautautefito ʻi he poʻuli. Ngāueʻaki ʻa e meʻa fanongo ʻi he telinga (headphones).
- Tauhi ʻa e fanga monumanu ʻapi ʻi honau ngaahi puha pea fakamaʻa ʻenau ʻuli.
- ʻOfa ke tokoni ki he kakai taʻumotuʻa, mātuʻa mo e pēpē, mo e kakai faingataʻaʻia.
- Faʻa kātaki ʻi he ngaahi laine ki he meʻakai, falemālōlō mo e ongoongo.
Ko ha fale hūfanga nonga ko ha fale hūfanga malu ange ia. ʻE lava ke ke fokotuʻu ʻa e ʻulungāanga ki he kakai ʻi ho ofi.
Nofo malu mo moʻui lelei ʻi loto¶
- Tauhi ʻa e fānau mo koe pe mo ha tokotaha lahi ʻokú ke falala ki ai ʻi he taimi kotoa.
- Tauhi ʻa e faitoʻo, ngaahi tohi mahuʻinga mo e paʻanga ʻiate koe, ʻo ʻikai ʻi ha kato ʻoku ʻikai tokangaʻi.
- Fanofano maʻu pē ho nima, pea ngāueʻaki ʻa e meʻa fakamaʻa nima kimuʻa pea kai.
- Tala leva ki he kau ngāue kapau ʻoku ʻi ai haʻo mofi, lua, fakalele, pe faingataʻaʻia ʻi he mānava, pe ko ha taha ʻi ho ofi.
- Tala ki he kau ngāue kapau ʻoku ke ongoʻi taʻemalu pe sio ki ha meʻa ʻoku hala. ʻE lava ke ke kole ke hiki.
- Inu vai ʻi he ʻaho kotoa, tautautefito kapau ʻe mate ʻa e ʻuhila mo e ʻea fakamomoko.
Ko e hā hono anga moʻoni¶
Ko ha fale hūfanga ko ha feituʻu ia ʻo e fili fakaʻosi. ʻAmanekina ha loki fonu, maama mo longoaʻa, mo ha kiʻi feituʻu siʻi ʻi ha falikiʻi fefeka pe ha sea pē ʻe taha.
Ko e ngaahi kai, kapau ʻoku ʻi ai, ʻoku faingofua pē. ʻOku vahevahe ʻa e ngaahi falemālōlō pea ʻoku ʻi ai ʻa e ngaahi laine. ʻE lava ke mate ʻa e ʻuhila, ʻea fakamomoko mo e sēvesi telefoni, pea ʻoku tuai ʻa e aʻu mai ʻa e ongoongo mei tuʻa.
ʻOku ʻikai liliu ʻe he meʻa ko ia ʻa e moʻoni lahi: ʻoku malu ange ʻa e fale hūfanga ʻi ha ʻapi ʻi he hala ʻo e hake ʻa e tahi ʻi he afā, ha feituʻu lōmaki, pe ha fale feʻaveʻaki. ʻOku moʻui ʻa e kakai ʻoku ʻalu ki ha fale hūfanga ʻi he afā.
Taimi te ke lava ai ʻo mavahe¶
Nofo kae ʻoua kuo ʻoatu ʻe he kau ʻōfisa pe kau ngāue ʻi he fale hūfanga ʻa e fanongonongo kuo malu. ʻOku ʻikai ko e ngataʻanga ʻo e afā ʻa e fakalongolongo ʻo e mata ʻo e afā, pea ʻe lava ke foki mai ʻa e matangi mei he tafaʻaki ʻe taha. Kuo mate ha kakai ʻi heʻenau mavahe vave fau mei he ngaahi fale hūfanga saikolone.
Ko e lahi taha ʻo e ngaahi fale hūfanga afā ʻoku tāpuni vave hili ʻa e ʻosi ʻa e afā pea ʻatā ʻa e ngaahi hala. Maʻu ha palani ki he feituʻu te ke ʻalu ki ai hoko: ki ʻapi, ki he fale ʻo ha kāinga, pe ki ha fale hūfanga fuoloa ange kapau kuo maumau ho ʻapi. Lau ʻa e foki ki ʻapi kimuʻa pea ke foki, pea fehuʻi ki he kau ngāue ki ha tokoni ki he meʻakai, vai mo e ngaahi monomono. Vakai ki he ʻinisiua mo e tokoni.