Cách đọc hình nón dự báo bão¶

Trang này giải thích cách đọc hình nón dự báo bão để bạn hiểu nó đang nói gì và, quan trọng không kém, nó không nói gì. Đọc sai hình nón là một trong những lý do phổ biến nhất khiến người ta bị bất ngờ và không kịp chuẩn bị.

Hình nón là gì¶

Hình nón bất định (cone of uncertainty) là vùng tô màu bạn thấy trên mọi bản đồ dự báo bão của National Hurricane Center (Trung tâm Bão Quốc gia). Nó cho thấy đường đi có khả năng xảy ra của tâm bão trong năm ngày tới.

Hình nón bắt đầu hẹp ở vị trí hiện tại của bão và mở rộng dần theo thời gian. Sự mở rộng đó phản ánh một thực tế đơn giản: các nhà dự báo biết bão sẽ ở đâu vào ngày mai chính xác hơn nhiều so với năm ngày sau.

Độ rộng của hình nón được tính từ sai số dự báo trong quá khứ. Nó được vẽ sao cho, dựa trên những năm gần đây, tâm bão nằm trong hình nón khoảng hai phần ba số lần. Nghĩa là cứ khoảng ba lần thì có một lần tâm bão đi ra ngoài hình nón.

Hình nón không phải là gì¶

Hình nón là hình ảnh bị hiểu sai nhiều nhất trong dự báo thời tiết. Sau đây là những điều nó không cho thấy.

Nó không cho thấy kích thước cơn bão. Vùng gió của một cơn bão có thể rộng hơn hình nón rất nhiều. Gió cấp bão nhiệt đới thường lan xa hơn 160 kilômét (100 dặm) từ tâm bão, và đôi khi xa hơn nhiều. Nếu bạn ở ngoài hình nón, bạn vẫn có thể hứng chịu điều kiện bão.

Nó không cho thấy nơi tác động sẽ xảy ra. Nước dâng do bão, mưa lớn và lốc xoáy lan xa ra ngoài đường tâm và hình nón. Phía bên phải của cơn bão, so với hướng di chuyển, thường hứng nước dâng nặng nhất và nhiều lốc xoáy nhất, và khu vực đó có thể nằm hoàn toàn ngoài vùng tô màu.

Nó không cho thấy bão sẽ mạnh đến đâu. Hình nón nói về vị trí. Cường độ được thể hiện riêng, thường bằng chữ cái hoặc màu sắc dọc theo đường đi.

Nó không hứa hẹn tâm bão sẽ ở trong hình nón. Cứ ba cơn bão thì có một cơn đi ra ngoài hình nón ở đâu đó trên đường đi.

Đừng chỉ nhìn vào điểm đổ bộ¶

Nhiều người có thói quen nhìn đường tâm, tìm điểm nó cắt bờ biển, và coi đó là câu trả lời. Rồi họ thở phào nếu đường đó cách mình 80 kilômét (50 dặm).

Đây là một sai lầm vì ba lý do. Thứ nhất, đường tâm là giá trị trung bình, và đường đi thực tế có thể lệch hàng chục kilômét (hàng chục dặm) chỉ trong một lần cập nhật. Thứ hai, chỉ cần lệch 30 đến 50 kilômét (20 hay 30 dặm) là nước dâng nặng nhất có thể chuyển từ cộng đồng này sang cộng đồng khác. Thứ ba, tác động của cơn bão bao trùm một vùng rất rộng bất kể điểm đổ bộ chính xác ở đâu.

Thay vì hỏi tâm bão sẽ đổ bộ ở đâu, hãy hỏi khu vực của bạn có nằm trong hoặc gần hình nón không, bạn có đang trong vùng theo dõi hay cảnh báo không, và dự báo nước dâng và lượng mưa nói gì về nơi bạn ở. Đó là những câu hỏi có câu trả lời để bạn hành động.

Dự báo được cập nhật như thế nào¶

National Hurricane Center phát bản tin đầy đủ sáu giờ một lần. Với các cơn bão ở Đại Tây Dương, bản tin ra vào 5 giờ sáng, 11 giờ sáng, 5 giờ chiều và 11 giờ tối theo giờ miền Đông Hoa Kỳ, vì vậy hãy đổi mốc giờ sang múi giờ của bạn. Mỗi bản tin gồm hình nón mới, sức gió, các theo dõi và cảnh báo, và một phần thảo luận giải thích cách suy nghĩ của nhà dự báo.

Khi có theo dõi hoặc cảnh báo cho đất liền, NHC bổ sung bản tin trung gian ba giờ một lần, và đôi khi hai giờ một lần khi bão đến gần bờ. Giữa các bản tin, ước tính vị trí cũng có thể được cập nhật.

Dự báo thay đổi. Đường đi có thể lệch về phía bạn giữa bản tin này và bản tin tiếp theo. Hãy xem bản tin mới nhất ít nhất hai lần mỗi ngày khi có bão trong khu vực, và thường xuyên hơn khi đã có theo dõi bão. Đừng hành động dựa trên một bản dự báo đã cũ một ngày.

Tìm dự báo ở đâu¶

Hãy dùng những nguồn này, theo thứ tự này.

• National Hurricane Center tại https://www.nhc.noaa.gov công bố dự báo chính thức, hình nón, bản đồ nước dâng, cùng các theo dõi và cảnh báo.
• Cơ quan khí tượng quốc gia của bạn diễn giải dự báo của NHC thành chi tiết địa phương: gió dự kiến, tổng lượng mưa và nước dâng cho khu vực cụ thể của bạn. Tại Hoa Kỳ, đó là văn phòng National Weather Service (Cơ quan Thời tiết Quốc gia) tại địa phương ở https://www.weather.gov.
• Văn phòng khẩn cấp địa phương của bạn (quận, giáo xứ (parish), đô thị hoặc tỉnh) ban hành lệnh sơ tán, thông tin nơi trú ẩn và hướng dẫn địa phương. Lời của họ là quyết định cuối cùng về việc bạn có nên rời đi hay không.
• Các nhà khí tượng trên đài truyền hình địa phương hữu ích để hiểu bối cảnh và để cập nhật tin tức khi mất điện và mất mạng.

Về dự báo mưa và mực nước sông, hãy xem cơ quan khí tượng quốc gia của bạn, vì lũ lụt có thể lan xa ra ngoài phạm vi hình nón. Điều này quan trọng với bất kỳ ai sống trong đất liền. Tại Hoa Kỳ, National Weather Service công bố các bản nhận định lũ lụt. Trang hỗ trợ địa phương của bạn liệt kê các nguồn chính thức nơi bạn sống.

Bỏ qua tin đồn và biểu đồ spaghetti¶

Trong một cơn bão, mạng xã hội tràn ngập hình ảnh hàng chục đường màu tỏa ra khắp đại dương. Đây gọi là biểu đồ spaghetti (spaghetti plots). Mỗi đường là kết quả của một mô hình máy tính, và chúng thường được chia sẻ mà không có bất kỳ bối cảnh nào.

Từng mô hình riêng lẻ là công cụ cho nhà dự báo, không phải là dự báo. Có mô hình đáng tin cậy và có mô hình không. Các nhà dự báo xem xét tất cả, cân nhắc thành tích của từng mô hình, kết hợp với kinh nghiệm của chính họ để đưa ra dự báo chính thức. Một đường màu đầy kịch tính chỉ về phía thị trấn của bạn tự nó không có ý nghĩa gì.

Điều tương tự cũng đúng với ảnh chụp màn hình một bản dự báo cho mười ngày sau, dự đoán bão từ những tài khoản không rõ nguồn gốc, và các tuyên bố dài hạn từ bất kỳ ai không phải National Hurricane Center. Khi nghi ngờ, hãy đến nguồn chính thức và xem dấu thời gian.

Hướng dẫn liên quan¶

• Theo dõi bão và cảnh báo bão
• Giải thích các cấp bão
• Các mối nguy hiểm của bão: nước dâng, gió, mưa, lốc xoáy
• Sơ tán hay ở lại
• Nguồn thông tin chính thức về bão