Mắt bão: đừng ra ngoài¶
Bão (hurricane), bão (typhoon) và bão nhiệt đới (tropical cyclone) là cùng một loại bão, chỉ khác tên theo từng đại dương. Mọi điều trong cẩm nang này đều áp dụng cho tất cả.
Số khẩn cấp khác nhau tùy quốc gia. Số điện thoại, cơ quan và chương trình hỗ trợ ở mỗi quốc gia đều khác nhau. Trang địa phương của bạn có các số khẩn cấp, văn phòng thiên tai và thông tin về nơi trú ẩn tại khu vực của bạn. Tìm trang địa phương của bạn.
Nếu gió đột nhiên ngừng và bầu trời quang đãng, có thể bạn đang ở trong mắt bão. Hãy ở yên trong nhà. Nửa sau của cơn bão đang đến, và nó có thể ập tới mà không báo trước.
Trang này giải thích mắt bão là gì, vì sao ra ngoài khi đang ở trong mắt bão có thể gây chết người, cách tận dụng khoảng yên lặng từ bên trong nhà, và cách biết một cơn bão (hurricane), bão (typhoon) hay xoáy thuận (cyclone) đã thực sự đi qua.
Nếu bạn chỉ làm ba việc¶
- Coi bất kỳ sự yên lặng đột ngột nào là mắt bão. Ở yên trong nhà.
- Dùng khoảng yên lặng để chuẩn bị cho gió đến từ một hướng khác.
- Chờ chính quyền thông báo bão đã qua rồi mới ra ngoài.
Mắt bão là gì¶
Mắt bão là trung tâm yên lặng của một xoáy thuận nhiệt đới mạnh. Bên trong, gió có thể giảm gần như về không và mưa ngừng. Bạn có thể thấy bầu trời xanh, ánh nắng, hoặc các vì sao. Đôi khi chim bị cuốn vào bão cũng xuất hiện.
Quanh mắt bão là thành mắt bão (eyewall), vòng gió dữ dội nhất và mưa nặng nhất trong cả cơn bão. Thành mắt bão vừa đi qua chỗ bạn ngay trước khi yên lặng. Nó sắp đi qua bạn lần nữa từ phía bên kia.
Mắt bão có thể nhỏ hoặc rất rộng, và các cơn bão di chuyển với tốc độ khác nhau. Khoảng yên lặng có thể kéo dài vài phút hoặc vài giờ. Từ bên trong nhà, bạn không thể biết nó sẽ kéo dài bao lâu.
Không phải cơn bão nào cũng có mắt rõ ràng, và mắt bão sẽ không đi qua hầu hết các nơi. Nhiều người trong vùng bão chỉ gặp các dải gió và mưa, xen kẽ những lúc lắng xuống.
Vì sao mắt bão là một cái bẫy¶
Sự yên lặng khiến ta tưởng đã hết. Không phải vậy. Nửa sau của cơn bão có thể mạnh bằng nửa trước, hoặc mạnh hơn, và nó đến rất nhanh.
Gió quay lại từ một hướng khác, thường gần như ngược hướng. Cây, tường, hàng rào và mái nhà đã trụ được trước gió từ một phía sẽ bị đẩy từ phía kia. Những thứ đã bị lung lay ở nửa đầu thường hỏng ở nửa sau.
Cơ quan chính thức ở nhiều nước cảnh báo về điều này, kể cả Đài Thiên văn Hồng Kông, các dịch vụ khẩn cấp cấp bang của Úc và Cơ quan Thời tiết Quốc gia Hoa Kỳ (National Weather Service). Đã có người chết và bị thương sau khi ra ngoài lúc mắt bão đi qua. Họ ra để kiểm tra mái nhà, dời xe, xem thiệt hại, hoặc đi bộ sang nhà hàng xóm. Rồi thành mắt bão bắt gặp họ ngoài trời, với mảnh vỡ bay đến từ hướng mới.
Đừng ra ngoài khi đang ở trong mắt bão
Thành mắt bão có thể quay lại trong vài phút mà không báo trước. Nếu lúc đó bạn đang ở ngoài, bạn có thể không kịp quay về cửa.
Không phải sự yên lặng nào cũng là mắt bão¶
Một lúc lắng xuống không phải lúc nào cũng có nghĩa là bạn đang ở trong mắt bão. Bão đến theo từng dải. Giữa các dải, gió dịu đi và mưa có thể ngừng một lúc, rồi dải tiếp theo đến.
Chỉ cơ quan khí tượng quốc gia hoặc chính quyền địa phương mới có thể nói mắt bão đang ở đâu. Hãy nghe radio. Nếu chưa ai nói mắt bão đang ở trên khu vực của bạn, hãy cho rằng bạn đang ở giữa các dải và dải tiếp theo đã gần. Dù thế nào, câu trả lời vẫn như nhau: ở yên trong nhà.
Việc cần làm trong lúc yên lặng¶
Hãy dùng thời gian yên tĩnh để chuẩn bị cho nửa sau, từ bên trong nhà.
- Quay lại phòng an toàn của bạn và đếm tất cả mọi người, kể cả thú cưng.
- Nghe radio để biết cơn bão đang ở đâu và khoảng yên lặng có thể kéo dài bao lâu.
- Nghĩ xem lúc này gió sẽ đến từ hướng nào. Nếu nửa đầu đập vào mặt trước ngôi nhà, mặt sau có thể chịu nửa sau. Hãy tránh xa tường và cửa sổ ở phía đó.
- Kiểm tra trong nhà xem có chỗ dột, vết nứt hoặc cửa sổ vỡ mới không. Đóng cửa phòng có kính vỡ.
- Đổ đầy lại chai nước, kiểm tra đèn pin, và thay pin mới.
- Sạc điện thoại từ pin dự phòng.
- Đi vệ sinh và cho mọi người uống nước và ăn chút gì đó.
- Gửi một tin nhắn ngắn cho gia đình: bạn ổn và vẫn đang trú ẩn.
- Nói với trẻ em rằng tiếng ồn sẽ sớm quay lại, để các em không hoảng sợ.
Hãy dự kiến nửa sau bắt đầu đột ngột. Tiếng ồn, áp suất và mưa có thể quay lại trong vài giây.
Nếu bạn buộc phải hành động trong lúc yên lặng¶
Hãy ở trong nhà nếu có bất kỳ cách nào. Chỉ một tình huống khẩn cấp thật sự mới là lý do để ra ngoài: hỏa hoạn, tòa nhà đang sập, nước dâng sẽ tới chỗ bạn, hoặc một người sẽ chết nếu không được chăm sóc mà việc đó không thể chờ.
Ngay cả khi đó, hãy tuân theo những giới hạn sau:
- Gọi số khẩn cấp địa phương của bạn trước (911 ở Hoa Kỳ và Canada). Họ có thể bảo bạn ở yên chỗ cũ.
- Chỉ đi xa đến mức bắt buộc, theo đường ngắn nhất, và tránh xa cây cối và dây điện.
- Đừng làm gì ngoài trời mất hơn một hai phút.
- Để một người ở lại trong nhà quan sát bầu trời và radio, sẵn sàng gọi bạn quay lại.
- Quay vào ngay khi gió nổi lên, trời tối sầm, hoặc bạn nghe tiếng gầm quay lại.
Đừng dùng lúc mắt bão để hỏi thăm hàng xóm, chụp ảnh, dời xe, dọn mảnh vỡ hay bắt đầu sửa chữa. Tất cả những việc đó có thể chờ đến khi bão đã qua.
Khi nửa sau đến¶
Hãy quay lại phòng an toàn ngay khi gió nổi lên. Giữ thấp người, tránh xa cửa sổ, mang giày, và để sẵn một tấm nệm hoặc gối đệm. Nửa sau thường mang theo cảnh báo lốc xoáy mới và thêm mưa, nên hãy giữ thông báo bật. Xem lốc xoáy trong cơn bão và những việc cần làm trong cơn bão.
Nếu ngôi nhà bắt đầu hư hỏng khi gió đổi hướng, hãy vào căn phòng nhỏ chắc chắn nhất và chui xuống dưới vật gì đó vững chắc. Xem nếu ngôi nhà bắt đầu hư hỏng.
Cách biết bão đã thực sự qua¶
Đừng chỉ tin vào giác quan của bạn. Bầu trời có thể quang đãng trong mắt bão, và gió có thể dịu đi giữa các dải. Hãy tìm tất cả những dấu hiệu này cùng lúc.
- Cơ quan khí tượng quốc gia hoặc chính quyền địa phương nói rằng bão đã đi qua khu vực của bạn, hoặc họ đưa ra thông báo hết nguy hiểm.
- Cảnh báo cho khu vực của bạn đã được gỡ bỏ hoặc hạ xuống. Ở Hồng Kông, điều đó nghĩa là tín hiệu đã được hạ xuống. Ở Philippines, tín hiệu gió được gỡ bỏ. Ở Úc, cảnh báo xoáy thuận bị hủy. Ở Hoa Kỳ, cảnh báo bão nhiệt đới hoặc hurricane kết thúc.
- Gió đã giảm xuống dưới cấp bão nhiệt đới, 63 km/h (39 mph), và duy trì ở mức thấp, không chỉ trong một lúc lắng ngắn.
Gió giật mạnh có thể tiếp tục trong nhiều giờ sau khi tâm bão đã đi xa. Phần đuôi của một cơn bão lớn vẫn có thể mang lốc xoáy, và các cơn bão di chuyển chậm có thể mưa nhiều ngày. Xem bão kéo dài và những ngày mưa.
Ngay cả khi gió đã hết, các mối nguy vẫn còn: dây điện rơi xuống đất, rò rỉ gas, nước lũ tiếp tục dâng, cây yếu và công trình hư hại. Hãy đọc sau cơn bão và những ngày đầu sau bão trước khi bạn bước ra ngoài hẳn.