Ukumelana nemeko emva kwesiqhwithi¶
I-hurricane, i-typhoon kunye ne-tropical cyclone zisisiqhwithi esinye, kuphela amagama awohlukileyo kuwandle ngawandle. Konke okukule sikhokelo kusebenza kuzo zonke.
Amanani eziqhuba-ngqondo ahlukile kwelizwe nelizwe. Amanani, amaziko kunye nenkqubo zoncedo zahlukile kwilizwe ngalinye. Iphepha lakho lendawo linamanani eziqhuba-ngqondo, iofisi yeentlekele, kunye nolwazi lwendawo yokuhlala kwindawo okuyo. Fumana iphepha lakho lendawo.
Eli phepha likunceda ukhathalele ingqondo kunye nomzimba wakho emva kwesiqhwithi, i-typhoon, okanye i-cyclone, uxhase abantu abakuwe, kananjalo wazi xa kufuneka ucele uncedo olungakumbi. Uxinzelelo kunye nokulila kuqhelekile emva kwesiqhwithi. Iiveki kunye neenyanga zokuchacha zinganokuba nzima ngakumbi kunesiqhwithi ngokwaso, ngoko ceba ngoko.
Ukuba wenza izinto ezintathu kuphela¶
- Khathalela izinto eziphambili: ubuthongo, ukutya, amanzi, kunye nokuphumla kancinane usuku ngalunye. Ingqondo yakho ayinakuzola de umzimba wakho wenzeke.
- Hlala uqhagamshelene. Thetha kubantu obathembileyo, kananjalo musa kudlula kule meko wedwa.
- Ukuba wena okanye umntu omthandayo usokola, cela uncedo. Ukuba nabani na usengozini kwangoko, fowunela inombolo yakho yesiqhuba-ngqondo yendawo. EMelika, i-Disaster Distress Helpline ku-1-800-985-5990 simahla kananjalo sivulwa imini yonke, usuku lonke.
Impendulo eqhelekileyo kwisiganeko esingaqhelekileyo¶
Phantse wonke umntu ophila kwintlekele una ezinye zezi mpendulo kwiintsuku kunye neeveki ezilandelayo:
- Ubunzima bokulala, amaphupha amabi, okanye ukulala ngaphezulu kokuqhelekileyo
- Ukuziva usinqunu, uhlasela, udakumba, ukhathazeke, okanye unomsindo, amaxesha athile zonke ngosuku olunye
- Ubunzima bokugxila, bokukhumbula, okanye bokwenza izigqibo ezilula
- Intloko ebuhlungu, iingxaki zesisu, ukuqaqamba, kunye nokudinwa
- Ukuphinda ucinge isiqhwithi engqondweni yakho, okanye uthithizele ngumoya kunye nemvula
- Ityala ngoko wakwenza okanye wakungenzi, okanye ngokuba usenzima kunommelwane
- Ukuthethela abantu obathandayo, okanye ufune ukuhlala wedwa
Ezi ziimpendulo eziqhelekileyo kwisiganeko esingaqhelekileyo. Azizo uphawu lobuthathaka. Kubantu abaninzi, ziya zithamba kwiiveki ezimbalwa njengoko ubomi buthoba nokwaziwayo.
Oko kufanele ukulindele kwiinyanga ezizayo¶
Ukuchacha akulandeli umgca othe thengile, kodwa uninzi lwabantu ludlula kumanyathelo afanayo.
- Iintsuku zokuqala. I-Adrenaline kunye nemisebenzi engxamiseki inganokufihla indlela oziva ngayo. Abantu abaninzi baziva bezolile ngendlela engaqhelekileyo, emva koko badinwe kananjalo badakumbe xa umsebenzi uthe nciphe.
- Iiveki zokuqala. Ubuthongo buhlala bungentle, kananjalo uxinzelelo lunganyuka xa imisebenzi engxamiseki igqityiwe kananjalo umsebenzi omkhulu wezibango kunye nokulungisa uqala.
- Iinyanga zokuqala. Imithetho-ntlalo ibuya kancinci. Impendulo kufuneka ithambe ngokuthe ngcangcazele. Ukuba ayenzi njalo, jonga iimpawu ezingezantsi.
- Imihla yokukhumbula kunye nesizini elandelayo. Imihla, isandi semvula okanye umoya, kunye nezaziso zinganokubuyisa iimvakalelo. Oku kuqhelekile. Ceba ngoko ngokuxelela usapho kwangaphambili kananjalo wenze isigqibo sokuba ngubani oza kumfowunela.
Amanyathelo akho okuqala¶
Xa yonke into iziva ingathwalekiyo, qala ngoko ungakwazi kukulawula namhlanje.
- Tya into, nokuba awulambi. Sela amanzi.
- Phumla xa unako, nokuba imizuzu 15.
- Thetha nommnumzana: usapho, umhlobo, ummelwane, inkokeli yonqulo.
- Khetha umsebenzi omnye okanye omabini wanamhlanje, kananjalo uyeke eseleyo ulinde.
- Khangela iindaba kumaxesha amisiweyo kuphela, usuka kumithombo esemthethweni.
- Yenza into encinane eziva iqhelekile: hlamba, utshintshe impahla, wenze iti, uthandaze, okanye udlale umdlalo nabantwana.
Ubuthongo¶
Ubuthongo buhlala ibuyinxalenye yokuqala esukeleyo emva kwesiqhwithi, kananjalo ukuyibuyisa kunceda zonke ezinye izinto. Zama ukuyokulala kunye ukuvuka ngexesha elifanayo usuku ngalunye, nokuba imihla iyingxubevange. Gcina indawo yakho yokulala imnyama, ipholile, kananjalo iyazolile ngangoko unako.
Phepha ikhafeyini ngemini. Utywala lunganokukunceda ulale, kodwa lenza ubuthongo bube bubi ngakumbi kamva ebusuku. Ukuba awukwazi kulala, phakama uwenze into eyazolileyo ekukhanyeni okuphantsi kunokulala ucamanga.
Gcina incwadi encinci ecaleni kwebhedi. Xa inkxalabo ikugcina uvukile, yibhale phantsi kananjalo uzixelele ukuba uya kuyijongana ngomso. Oku akusombulula ingxaki, kodwa kuhlala kunceda ingqondo ikhulule.
Ukuba ulele kwindawo yokuzimela, kwikhaya lesizalwane, okanye kwigumbi elizaliswe ngabantu, iiplaga zendlebe, imask yamehlo, okanye ilaphu phezu kwamehlo zinganceda. Phumla emini xa unako.
Imithetho-ntlalo kunye noloyiso oluncinci¶
Imithetho-ntlalo ixelela umzimba wakho ukuba izinto ezithile zisalawulwa. Tya ngamaxesha aqhelekileyo, uhlambe, kananjalo ugcine izenzo ezincinci ezinjengekhofu yakusasa, umthandazo, okanye uhambo. Ukuba abantwana bahlala bafumana ibali ngexesha lokulala, gcina ibali, nokuba ngeflashlayiti.
Faka ulungiselelo kusuku ngalunye: umsebenzi omnye okanye omabini wokucoca, umnxeba omnye kumnikezeli wenshuwarensi okanye kwiofisi yoncedo, kunye nexesha elicacileyo lokuyeka. Uluhlu olude olungenasiphelo lwenza uxinzelelo lube mbi ngakumbi. Qaphela uloyiso oluncinci, njengombane ubuyayo okanye isidlo sokuqala setafileni yakho, kananjalo uzithethe ngokuzwakala.
Iindaba kunye ne-social media¶
Kuqhelekile ukufuna isaziso ngalinye. Iiyure zemifanekiso yomonakalo, amarhum, kunye noomthi onomsindo bagcina umzimba wakho usemngciphekweni ophezulu. Khangela iindaba ngamaxesha amisiweyo, kabini ngosuku kwanele, kananjalo uzifumane kumithombo esemthethweni njengenkampani yakho yesebe lezemozulu lesizwe, iziko lentlekele lesizwe lakho, kunye norhulumente wakho wendawo.
Thoba ii-group chat ezisasaza amarhum. Beka ifowuni phantsi ngexesha lokutya kunye ngaphambi kokulala. Oko ukufanele ukwazi kusaza kuba apho ngomso.
Ukulila kunye nokulahlekelwa¶
Abantu baye bezile emva kweziqhwithi ngohlobo oluninzi lokulahlekelwa: umntu, isilwanyana sakhaya, ikhaya, ishishini, isityalo, icawe, ummandla, okanye kuphela umvakalelo wokukhuseleka. Zonke ezi zilahlekelwa zeyinyani. Akukho ndlela ichanekileyo okanye ixesha elichanekileyo lokulila.
- Zivumele uziva udakumba, unomsindo, okanye usinqunu ngaphandle kokuzigweba.
- Gcina izithethe kunye nezenzo ezibalulekileyo kuwe kunye noluntu lwakho, nokuba ngendlela elula ngakumbi.
- Londoloza oko ukunakho kwiifoto kunye nezinto zemvakalelo. Iphepha lecocweni lichaza indlela.
- Vuma ukuba ezinye imihla ziyakuba mbi kunezinye.
Ukuba umntu osondeleyo kuwe wabhubha, okanye wabona abantu bonzakele okanye bafa, i-shock inganokuba nzulu ngakumbi kananjalo ihlale ixesha elide. Ukucebisa kokulila, iinkokeli zonqulo, kunye namaqela oncedo zinganceda.
Imali kunye noxinzelelo lokuchacha¶
Ukulinda inshuwarensi, uncedo, okanye ukulungiswa kunye kweenxalenye ezinzima ngakumbi zokuchacha. Umsebenzi olahlekileyo kunye neendleko ezingaqikelelwanga zongeza kuloo nto.
- Bhala oko ukufanele ukutyale kunye noko kungenayo, ukuze inkxalabo ibe nemfanekiso.
- Fowunela ababoleki, abanini-zindlu, kunye neenkampani zombane kwangoko, kananjalo ubacele ikhefu lentlawulo okanye icebo lentlawulo.
- Gcina uluhlu lwezibango kunye noomnxeba ukuze ungaziphathe zonke engqondweni yakho. Bhala umhla, umntu othethileyo naye, kunye noko wathembisa. Jonga inshuwarensi kunye noncedo.
- Cela uncedo ngamafomu. Amaziko amaninzi ancedo, amaqela oluntu, kunye namathala eencwadi azinikezela simahla.
- Phepha izigqibo ezinkulu ngemali kwiiveki zokuqala, njengokuthengisa isixeko okanye uthatha imali yemali ebolekiweyo yexabiso eliphezulu, ngaphandle kokuba kufuneke uzenze. Abaqhubi-mishini bobuxoki baxhomekeke ngoko lonto ngengxamiseko. Jonga ukuphepha amaqhinga.
Ukunceda abantwana¶
Abantwana bathatha isikhokelo kubantu abadala abakuwe. Impendulo iyahluka ngeminyaka, kananjalo zonke zaziqhelekile ixesha elithile:
| Iminyaka | Impendulo eqhelekileyo |
|---|---|
| Iintsana kunye nabantwana abaselelayo | Ukubamba, ukulila, ubunzima bokulala, ukufuna ukubanjwa ngakumbi |
| Abantwana abancinane | Ukuchama ebhedini, ukumunca ithumb, uloyiko lobusuku okanye ukuhlala bebodwa, ukuziphatha ngokubancinane kunokuba babo, ukuphinda isiqhwithi ngomdlalo |
| Iminyaka yesikolo | Amaphupha amabi, intlungu yesisu, ubunzima bokugxila, ukucaphuka, imibuzo emininzi ephindwaphindwayo |
| Iingxangangxolo | Ukurhoxa, ukubonakala bengakhathali, umsindo, ukuthatha imingciphiso, inkxalabo ngabahlobo |
Indlela yokunceda:
- Thetha. Chaza oko kwenzekileyo ngamazwi alula, enyaniso. Baxelele oko ukwenza ukubagcina bekhuselekile.
- Mamela. Bavumele babuze imibuzo efanayo ngokuphindaphindiweyo, kananjalo uphendule ngokuzolile ixesha ngalixesha.
- Gcina imithetho-ntlalo. Izidlo, ixesha lokulala, kunye nokudlala kumaxesha aqhelekileyo, ngangoko unako.
- Linganisela imifanekiso yomonakalo. Cima iindaba xa abantwana bekufutshane. Imifanekiso ephindaphindiweyo inganokuziva ngathi isiqhwithi siyenzeka kwakhona.
- Bavumele bancede. Ukuhlela izixhobo, ukondla isilwanyana sakhaya, okanye ukuzoba ikhadi kummelwane bazinikela umvakalelo wolawulo.
- Nika ixesha kunye nentuthuzelo eyongezelelweyo. Ukubamba, umonde, kunye nesidlalo okanye ingubo oyithandayo zincedisana kakhulu.
- Babuyisele esikolweni, kumdlalo, kunye nabahlobo kwangoko ukunako. Amaqela amaninzi oncedo asimisela iindawo zokudlala ezikhuselekileyo kwabantwana emva kweziqhwithi.
Kulungile ukuvumela abantwana babone ukuba udakumba, ngendlela abangakwazi ukuyilawula. "Ndidakumbile ngendlu, kananjalo siza kuba kulungile" kwanele.
Thetha nogqirha, umcebisi wesikolo, okanye umsebenzi wempilo ukuba inguqu yomntwana ihlala ngaphezulu kweeveki ezimbalwa, okanye ukuba umntwana uyeka ukutya okanye ukulala, okanye uphulukana nezakhono wabe wazinalo, njengokuthetha okanye ukusebenzisa itoyilethi. Iphepha leiintsana kunye nabantwana linezinye.
Abantu abadala kunye nabantu abaphila nokukhubazeka¶
Izizalwane ezindala kunye nabamelwane banganokufihla indlela basokolayo, ngakumbi ukuba balahlekelwe ikhaya abahlale kulo iminyaka. Utshintsho kwimithetho-ntlalo, ubushushu, kunye namayeza aphoswayo nawo anganokubangela ukubhideka.
Batyelele rhoqo, kananjalo uncede ngoomnxeba kunye namaxwebhu. Khangela ukubhideka, amayeza aphoswayo, ukungatyi, okanye ukurhoxa. Khangela ukuba banawo amayeza abo, iglasi, izixhobo zokuva, iibhetri, kunye nezixhobo zokuhamba.
Abantu abaphila nokukhubazeka banganokuba baphulukana nezixhobo, abancedisi, okanye indawo yokuhlala efikelelekayo, kananjalo banganokudinga uncedo olusebenzekayo ngakumbi kunoncedo lwemvakalelo. Jonga abantu abadala kunye neemfuno zonyango.
Ukunceda umntu omnye: jonga, mamela, qhagamshela¶
Awudingi uqeqesho ukunceda umntu ocaphukileyo. Indlela ye-World Health Organization yencedo lokuqala lwengqondo isebenzisa amanyathelo amathathu alula.
- Jonga. Khangela ukuba umntu ukhuselekile kananjalo akadingi unyango lwezonyango ngokukhawuleza. Qaphela ngubani obonakala exineke ngakumbi.
- Mamela. Hlala nabo. Buza oko bakudingayo. Bavumele bathethe ukuba bafuna, kodwa musa kubacindezela ukuba bachaze oko kwenzekileyo. Vuma iimvakalelo zabo ngaphandle kokuphikisana.
- Qhagamshela. Banceda ngeemfuno zokusebenzekayo, njengamanzi, umnxeba kusapho, okanye ukufumana iofisi yoncedo. Baqhagamshele kubantu kunye neenkonzo ezinganceda ngakumbi.
Musa kwenza izithembiso ongekwazi kuzigcina, kananjalo musa kuxelela abantu indlela abafanele baziva ngayo. "Oko kuva kunzima kakhulu" ihlala iyinto engcono ngakumbi ukuyithetha.
Abaphenduli, abazinikela, kunye nabanakekeli¶
Abantu abakhathalela abanye, njengabasebenzi bempilo, amaqela okuhlangula, amaqela ezixhobo, abazinikela, kunye nabanakekeli bosapho, bahlala babeka iimfuno zabo zokugqibela. Abaninzi nabo banomonakalo ekhaya.
- Thatha ikhefu, utye, kananjalo ulale, nokuba umsebenzi awupheli.
- Misela ixesha lokuyeka usuku ngalunye, kananjalo ugcine iyure enye yakho.
- Thetha kwabasebenzi ngoko ukubonileyo.
- Jongana ngokudinwa, ukucaphuka, kunye nokusela utywala ngokugqithisileyo.
- Buza umqeshi okanye umbutho wakho ngokucebisa kunye noxhaso.
Iimpazamo eziqhelekileyo¶
- Ukulinda ixesha elide ukucela uncedo kuba ucinga iimvakalelo ziya kudlula zodwa.
- Ukusebenzisa utywala okanye amayeza okulala ubusuku nobusuku ukudlula ubusuku.
- Ukujonga imifanekiso yesiqhwithi ngexesha lokulala, emva koko ucinge ukuba kutheni ubuthongo bubi.
- Ukuzama ukomelela kubo bonke kananjalo ungaxeleli mntu ukuba uziva njani.
- Ukucinga ukuba umntwana ulungile kuba ethe cwaka.
- Ukutyikitya izivumelwano okanye uthengise isixeko ngengxamo kwiiveki zokuqala.
Iimpawu zokuba umntu udinga uncedo olungakumbi¶
Uxinzelelo kunye nokulila kulindelekile. Fumana uncedo xa impendulo ingathambi emva kweeveki ezininzi, isiba mbi ngakumbi, okanye iquka nayiphi na kule:
- Angakwazi kulala, kutya, kusebenza, okanye kukhathalela bo okanye abantwana iintsuku ngexesha elinye
- Usela utywala ngokugqithisileyo okanye usebenzisa iziyobisi ukumelana
- Uthetha ngokungenathemba, ukuba umthwalo, okanye akafuni kuphila
- Izithuthuzelo zovalo, uloyiko oluhlalayo, okanye izikhumbuzo ezingafaniyo
- Ukurhoxa kuwonke umntu
- Ukuzilimaza okanye kulimaza abanye, okanye usoyikisa oko
Ukuba umntu usengozini kwangoko
Ukuba umntu uthetha ngokuzibulala, enezicwangciso, okanye wazilimaza, fowunela inombolo yakho yesiqhuba-ngqondo yendawo okanye umgca wentlekele kwangoko (eMelika, fowunela okanye uthumele umbhalo ku-988 ukufikelela kwi-Suicide and Crisis Lifeline, okanye ufowunele 911). Hlala nabo, ususe nantonkhe bangayisebenzisa ukuzilimaza ukuba kukhuselekile ukwenza oko, kananjalo musa kubashiya bebodwa.
Apho kufumaneka uncedo¶
- Ugqirha wakho, ikliniki, okanye umsebenzi wempilo. Banganceda ngobuthongo, inkxalabo, kunye nomoya ophantsi, kananjalo bakudlulisele kucebisa.
- Iikliniki zokuhamba kunye namaziko oncedo. Emva kweentlekele ezininzi, isebe lempilo, i-Red Cross okanye i-Red Crescent, kunye namaqela oncedo zinikezela abacebisi kunye nabasebenzi baxhaso.
- Iinkokeli zonqulo kunye namaqela oluntu. Abantu abaninzi bafumana intuthuzelo kunye noncedo olusebenzekayo apha.
- Imigca yentlekele kunye neenkonzo zokucebisa. Iiphepha lakho lendawo linoluhlu lwoncedo apho uhlala, okanye ubuze urhulumente wakho wendawo okanye iofisi yempilo.
- Amaqela oxhaso. Ukuthetha nabanye abadlula kwisiqhwithi esifanayo kunganceda kakhulu.
EMelika¶
- Disaster Distress Helpline: 1-800-985-5990. Fowunela okanye uthumele umbhalo, simahla, ngokuyimfihlo, imini yonke usuku lonke, kunye nabacebisi baqeqeshelwe uxinzelelo lwentlekele.
- 988 Suicide and Crisis Lifeline. Fowunela okanye uthumele umbhalo ku-988 ngomntu wonke oseziseni yengqondo.
- 211. Dayela 211 ngocebiso lwendawo, ukutya, kunye nezixhobo zokuhlala.
- Amaziko okuchacha kwintlekele ahlala enabacebisi beengxaki endaweni emva kwesimemezelo setlekele kafederali. Buza ngamaprogram ocebiso lwengxaki simahla kummandla wakho.
Ukuchacha ixesha elide¶
Ukuchacha kwisiqhwithi esikhulu kulinganiswa ngeenyanga kunye neminyaka, hayi iiveki. Izibango zihamba kancinci, abachweli-mhlonishwa babhalisiwe, kananjalo ummandla ubukeka ungemihle ixesha elide. Umhla wokukhumbula isiqhwithi, ukuqala kwesizini elandelayo, okanye nokuba imvula enkulu, zinganokubuyisa iimvakalelo.
Ukuceba kwangaphambili ngesizini elandelayo kunganceda uziva ulawula ngakumbi. Iphepha lethu leicebo losapho yindawo elungileyo yokuqala xa ulungele. Zinike wena kunye nabanye indawo yokuba nemihla embi, wamkele uncedo, kananjalo unikezele xa unako. Ukunceda abanye yenye yendlela ethembekileyo yokuziva ngcono ngokwakho, kananjalo indlela yokunceda inemibono.