Nyama za ulimi ndi akavalo pa mphepo yamkuntho¶
Ma hurricane, ma typhoon, ndi ma cyclone a m'malo otentha ndi mtundu umodzi wa mphepo yamkuntho, wotchulidwa mayina osiyanasiyana m'nyanja zosiyanasiyana. Zonse zomwe zili mu chitsogozo ichi zikugwira ntchito pa onse.
Tsamba ili limakuthandizani kuteteza akavalo, ng'ombe, njati, mbuzi, nkhosa, nkhumba, ndi nkhuku pamene mphepo yamkuntho, taifuni, kapena saikiloni yaopseza. Nyama zazikulu zimatenga nthawi yaitali kwambiri kuzisamutsa kuposa ziweto, choncho zisankho zazikulu pa tsamba ili ziyenera kuchitidwa masiku, osati maola, mkuntho usanafike.
Ngati muchita zinthu zitatu zokha¶
- Sankhani tsopano, kwa gulu lililonse la nyama, ngati muzisamutsa kapena kuziteteza pa malo anu, ndipo khazikitsani chizindikiro choti muyambe kusamutsa.
- Sungani chakudya ndi madzi a sabata limodzi, ndi masabata awiri mungathe, pamalo okwera ndi ouma.
- Lembani nyama iliyonse dzina lanu ndi nambala ya foni m'njira imene imapulumuka mphepo ndi madzi.
Ngati mphepo yafika tsopano¶
Gwirani ntchito mndandanda uwu m'dongosolo lake, mpaka pamene nthawi ikuloleza:
- Onani chikwama cha nyengo ndi dera lanu lothawamo. Ngati malo anu ali m'dera la mafunde a mphepo yamkuntho, konzekerani kusamutsa nyama, kapena kuzitsekulira pa malo okwera kwambiri amene muli nawo.
- Ngati mukusamutsa nyama, yambani tsopano. Magalimoto onyamula ayenera kuchoka pamsewu mphepo yamphamvu isanafike.
- Dzazani thovu, tanki, mgolo, ndi chotengera choyera chilichonse ndi madzi.
- Sunthani chakudya, udzu, ndi mankhwala kuchoka pansi, pamalo ophimbidwa, kutali ndi madzi osefukira.
- Lembani nyama iliyonse nambala yanu ya foni ndipo jambulani zithunzi.
- Sunthani mankhwala, mafuta, ndi mbewu zophimbidwa ndi mankhwala kumalo amene madzi osefukira ndi nyama sizingafikire.
- Chotsani zitsulo zomasuka, waya, ndi zida m'mabwalo ndi m'madambo.
- Dzazani mafoni, onjezerani mafuta a jenereta, ndipo muyiyese.
- Pezani nokha ndi banja lanu nyumba yotetezeka mphepo isanayambe kukwera.
Kusamutsa kapena kuteteza: sankhani msanga¶
Kusamutsa nyama za ulimi kumafuna magalimoto onyamula, mafuta, odayivala, ndi malo omwe avomereza kulandira nyamazo. Ngati mudikira lamulo lothawa, nthawi zambiri kumakhala kochedwa kusamutsa nyama zazikulu mosatetezeka.
Gwiritsani ntchito tebulo ili kusankha:
| Mkhalidwe wanu | Dongosolo labwino kwambiri |
|---|---|
| Malo ali m'dera la mafunde a mphepo yamkuntho kapena m'mphepete mwa nyanja omwe amasefukira ndi madzi amchere | Sunthani nyama msanga. Ngati simungathe, tsekulirani zitseko ku malo okwera kwambiri ndipo musazitsekere mkati. |
| Malo ali pafupi ndi mtsinje kapena mtsinje waung'ono umene umasefukira | Sunthani nyama ku malo okwera pa malo anu kapena ku malo a mnansi mvula isanayambe. |
| Malo okwera, fensi yolimba, palibe choopsa cha mafunde | Tetezani pa malo anu, pa dambo lotseguka kapena nyumba yolimba. |
| Nyama zambiri kuposa zimene mungathe kusamutsa | Sunthani zofunika kwambiri kapena zoopsa kwambiri choyamba, ndipo konzekerani zotsalazo kutetezedwa pamalo awo. |
| Mulibe galimoto yonyamula kapena dalaivala | Konzani imodzi tsopano ndi mnansi, bungwe logwirizana, kapena kampani yonyamula, kapena konzekerani kuteteza pamalo awo. |
Khazikitsani chizindikiro chanu cholembedwa nyengo isanayambe. Magalimoto onyamula, odayivala, ndi mafamu olandira amatenga nthawi kuwakonza, choncho chizindikiro chiyenera kubwera chenjezo lisanaperekedwe, osati pamene chaperekedwa.
Ku United States, chenjezo la mphepo yamkuntho chimaperekedwa pafupifupi maola 48 mphepo yamphamvu isanafike, pafupifupi 63 km/h (39 mph). Ngati mukukonzekera kusamutsa nyama, chokani chenjezo lisanaperekedwe, kapena pa nthawi yomwe laperekedwa. M'mayiko ena, gwiritsani ntchito chidziwitso choyamba chovomerezeka cha saikiloni kapena taifuni m'dera lanu. Onani machenjezo ndi zidziwitso ndipo onani dera lanu lothawamo.
Kusamutsa nyama¶
Komwe kuzitengera¶
Malo a misonkhano, malo ophunzitsira akavalo, malo ogulitsa ziweto, malo a msika wa nyama, ndi makoleji aulimi nthawi zina amatsegula ngati malo othawira nyama zazikulu. Funsani ofesi yanu ya ulimi ya m'deralo nyengo isanayambe kuti ndi malo ati angatsegule ndi momwe mungalembetsere.
Famu kapena bwenzi lokhala ndi malo kutali ndi gombe nthawi zambiri ndi njira yabwino kwambiri. Gwirizanani za malamulo tsopano: nyama zingati, nthawi yotalika bwanji, ndi amene apereka chakudya ndi madzi. Sunthani nyama kutali kokwanira ndi kumtunda kokwanira kuti zikhale kunja kwa dera la mafunde ndi kusefukira, osati tauni yotsatira ya pagombe.
Nyamulani nanu izi:
- Zolembedwa za thanzi ndi zolembedwa za katemera. Ku United States, maboma ndi okonza masewera ambiri amafuna kayeso ka Coggins kaposachedwa kosonyeza kuti kavalo alibe matenda.
- Zilolezo zosuntha nyama kapena zolembedwa za ID zimene dziko lanu limafuna. Ku Australia, ng'ombe, nkhosa, ndi mbuzi zimadziwika pansi pa National Livestock Identification System (NLIS).
- Chakudya, madzi, migolo, ndi mankhwala a sabata limodzi kapena kuposera apo.
- Zingwe za pamutu, zingwe zokoka, ndi kachikwama koyambirira cha chithandizo.
Kuona galimoto yonyamula ndi galimoto yokoka¶
Onani galimoto yonyamula nyengo isanayambe ndipo mukatchula dzina la mphepo.
- Matayala, kuphatikiza wapadera, odzadza mpweya ndi opanda kuvunda.
- Nyali, mabuleki, ndi chingwe chokokera chayesedwa ndi galimoto yokoka.
- Matabwa kapena zoyalira pansi pa galimoto zoonedwa ngati zavunda.
- Galimoto yokoka yodzadza mafuta, ndi mafuta owonjezera m'makani ovomerezeka.
- Zingwe za pamutu ndi zingwe zokoka za nyama iliyonse, kuphatikiza madzi ndi udzu wa ulendo.
Phunzitsani nyama kukwera galimoto nyengo isanayambe. Nyama imene sikwera imakuwonongerani maola amene simuli nawo. Musasunthe nyama mphepo ikafika, ndipo musayendetse galimoto yonyamula m'madzi osefukira.
Kuteteza pa malo anu¶
Dambo lotseguka kapena nkhokwe¶
Eni ambiri amaganiza kuti nkhokwe ndiye malo otetezeka kwambiri. Izi sizowona nthawi zonse. Nkhokwe ingataye denga kapena kugumuka ndi mphepo yamphamvu, ndipo nyama zotsekeredwa mkati sizingathawe zinyalala zogwa kapena madzi okwera.
Kwa akavalo ndi ng'ombe, dambo lalikulu, lotseguka pamalo okwera nthawi zambiri limakhala lotetezeka kwambiri. Nyama zitha kuchoka ku choopsa ndipo sizitsekeredwa ngati madzi akwera. Sankhani dambo lokhala ndi:
- Malo okwera kutali kwambiri ndi dera lililonse la mafunde, mtsinje, kapena ngalande.
- Opanda mitengo yayikulu pafupi ndi fensi kapena pakatikati imene ingagwere pa nyama.
- Opanda mawaya a magetsi pamwamba kapena pafupi ndi mundawo.
- Fensi yolimba, mwachitsanzo waya wopota kapena matabwa, popanda waya wa minga.
- Opanda zipinda, zitsulo za denga, kapena zinthu zomasuka zimene zingawuluke.
Gwiritsani ntchito nkhokwe pokhapokha ngati yamangidwa bwino, pamalo okwera, ndipo sizikuyembekezeka kusefukira. Musatsekere nyama mkati mwa nkhokwe pa nthawi ya mphepo, ndipo musazimange mkati. Zisiyeni zomasuka mkati mwa nyumba kapena m'zipinda zimene zingathawe.
Nyama zomangidwa kapena zotsekeredwa pa chingwe¶
M'malo ambiri, ng'ombe, njati, ndi mbuzi zimasungidwa zomangidwa pafupi ndi nyumba. Zimasuleni kapena muzisunthire kumalo okwera mphepo isanafike. Ngati kusefukira kuyamba, zimasuleni nthawi yomweyo. Nyama yomangidwa m'madzi okwera ingamire, koma nyama yomasuka ingathe kusuntha kumalo okwera kapena kusambira kupita kutetezeka.
Malo okwezedwa¶
Pamalo otsika, osalala amene amasefukira, malo okwezedwa amasunga nyama pamwamba pa mafunde. Ku Bangladesh, mitunda yokwezedwa ya dothi yotchedwa killas, yomangidwa kaŵirikaŵiri pafupi ndi malo othawirako a saikiloni, imagwiritsidwa ntchito ndi ng'ombe ndi mbuzi. Dziwani nyengo isanayambe ngati malo okwezedwa pafupi ndi inu amaloleza nyama za ulimi, ndipo musadalire izi mpaka akuluakulu atsimikiza.
Nkhuku¶
Nkhuku, abakhwa, ndi anyani sangathe kupirira mphepo yamphamvu ndi mvula kunja, ndipo mbalame zazing'ono zingasapeze pobisala zokha.
- Sunthani mbalame kokolo wolimba, wouma pamalo okwera, kapena m'makabati mkati mwa nyumba yolimba.
- Onani denga ndi makoma kuti mupeze zitsulo zomasuka ndipo muzikonze mphepo isanayambe.
- Konzani taulo kuti muphimbe waya oluka kuti utetezeke pa mphepo ndi mvula, koma siyani malo a mpweya.
- Patsani chakudya chowuma ndi madzi atsopano amene adzakhale mpaka mutabwerera. Siyani malo okwera kuti mbalame zithe kukwera pamwamba ngati madzi akwera.
- Kwa nyumba zogulitsa zokhala ndi mafani, yesani jenereta ndipo tsimikizani kuti ingathe kugwira nthawi yaitali. Onjezerani mapata a dzidzidzi, chifukwa nyumba yotsekedwa imasowa mpweya popanda magetsi.
- Chotsani zinyalala pa mapata.
Nkhumba¶
Nkhumba zimatentha msanga, zili ndi matuza ochepa kwambiri, ndipo zingamire m'zipinda zimene sizingathe kukwerera.
- Sunthani nkhumba kuchoka m'zipinda zotsika ndi kutali ndi mitsinje mvula isanayambe.
- Zipatseni malo okwerera pamwamba pa madzi ngati kusefukira kungachitike, monga mtunda wokwezedwa wa dothi.
- Sungani mthunzi ndi madzi kwa nkhumba iliyonse. Kupsinjika kwa kutentha ndi choopsa chachikulu mphepo itatha pamene mafani ndi mapampu asiya kugwira.
- Kwa nkhumba zotsekedwa m'nyumba, yesani jenereta ndipo konzani madzi ndi mpweya ngati magetsi afa.
- Musatseke nkhumba m'nyumba imene ingasefukire.
Chakudya ndi madzi¶
Konzekerani sabata limodzi la chakudya, ndi masabata awiri mungathe. Masitolo a chakudya angatsekedwe, misewu ingatsekedwe, ndipo mapampu a chitsime ndi zopereka madzi zokha zimasiya kugwira pamene magetsi afa.
Kuchuluka kwa madzi¶
Nyama zimamwa madzi ambiri kwambiri nyengo yotentha. Kavalo wamkulu amafuna pafupifupi malita 38 mpaka 45 (galoni 10 mpaka 12) pa tsiku, malinga ndi University of Maine Extension. Kufunika kwa madzi a ng'ombe kumasiyana kwambiri malinga ndi kukula ndi kuchuluka kwa mkaka, ndipo nkhosa ndi mbuzi zimafuna madzi ochepa, pafupifupi malita 3.8 mpaka 15 (galoni 1 mpaka 4) pa tsiku malinga ndi Texas A&M. Funsani ofesi yanu ya ulimi ya m'deralo kapena dokotala wa nyama kuti mupeze ziwerengero za nyama ndi mtundu wanu, ndipo konzekerani ku gawo lapamwamba la muyeso pa nthawi yotentha.
Kuti mupeze kuchuluka konse, chulukitsani muyeso wa tsiku ndi tsiku ndi chiwerengero cha nyama ndi chiwerengero cha masiku.
- Dzazani thovu, tanki, mgolo, ndi migolo yoyeretsedwa mphepo isanayambe.
- Musasunge madzi m'chotengera chimene chinali ndi mankhwala kapena mafuta.
- Konzekerani njira yopampa madzi popanda magetsi a mzere: jenereta, pampu ya manja, kapena pampu yaing'ono yamafuta. Onani chitetezo cha jenereta.
- Ngati madzi akuchepa, chepetsani chakudya. Nyama zomwe zimadya chakudya chowuma zimafuna madzi ochuluka.
Nyama zoumirira zingathyole fensi kuti zifike ku madzi osefukira kapena nyanja. Madzi amchere ndi madzi osefukira angazidwalitse.
Kuchuluka kwa chakudya¶
Funsani ofesi yanu ya ulimi, dokotala wa nyama, kapena wogulitsa chakudya kuti ndi udzu kapena chakudya chochuluka bwanji chimene akavalo ndi gulu lanu la nyama lifunika tsiku lililonse, kenako muchulukitse ndi chiwerengero cha masiku amene mukukonzekera.
- Sungani udzu ndi chakudya kuchoka pansi, pamalo ophimbidwa, ndi pamwamba pa malo wamba osefukira.
- Kulungani udzu ndi tapolini, ndipo mangirirani tapolini bwino.
- Sungani chakudya chotsekedwa ndi chotetezedwa kwa makoswe.
- Sungani mankhwala a sabata limodzi kapena kuposera apo, kuphatikiza kachikwama koyambirira ka zothandiza nyama zazikulu.
Taizani chakudya chilichonse chimene chanyowa ndi kutenga nkhungu. Chakudya choononga chimatha kudwalitsa nyama kwambiri.
Mipanda¶
Mipanda imasunga nyama zotetezeka kuchoka pamisewu, madzi osefukira, ndi kuchokera kwa wina ndi mnzake. Mphepo yamphamvu ndi mitengo yogwa imaphwanya mipanda.
Mphepo isanafike:
- Yendani mzere wa fensi uliwonse ndipo konzani malo ofooka.
- Chotsani waya wa minga, waya wamasuka, ndi zinyalala m'mabwalo ndi m'madambo amene nyama zidzatetezeke.
- Dulani nthambi zakufa pamwamba pa fensi ngati muli nthawi.
Mphepo itatha:
- Yendani mzere wonse wa fensi musanatulutse nyama.
- Tengani waya wa magetsi uliwonse wogwa kukhala wa magetsi enieni. Sungani inu ndi nyama zanu kutali kwambiri ndipo sindikizani kwa kampani ya magetsi.
- Konzani mipata, kapena gwiritsani ntchito zoyalira zakanthawi kapena chingwe kusunga nyama m'dera lotetezeka.
- Onani mitengo yogwa ndi nthambi, zimene zingagwetse fensi nthawi yaitali mphepo itatha.
Chizindikiro¶
Nyama zimamasuka pa nthawi ya mphepo. Zifunikira chizindikiro chimene chimapulumuka mphepo ndi madzi, ndipo inu mufunikira umboni woti ndi zanu.
- Zizindikiro za khutu, zidindo, kapena zilembo, zolembedwa m'mafayilo anu. Gwiritsani ntchito dongosolo la ID la nyama za dziko lanu ngati lilipo.
- Maikrochipu a akavalo, olembetsedwa ndi nambala yanu ya foni yatsopano.
- Nambala yanu ya foni yolembedwa pa nyama iliyonse ndi penyo yapadera ya nyama za ulimi kapena mkota, kapena yomangiriridwa muubweya.
- Chizindikiro cha mathumba chomangiriridwa muubweya wa mkutu kapena mchira, kapena pa chingwe cha pamutu chomwe chimadula.
- Zithunzi za nyama iliyonse kuchokera mbali zonse ziwiri, ndi inu m'chithunzi chimodzi.
- Zolembedwa za thanzi, zolembedwa, ndi mndandanda wa nyama zonse m'thumba losalowa madzi, ndi makopi pa foni yanu kapena pa intaneti.
Ngati musiya chingwe cha pamutu pa dambo, gwiritsani ntchito chingwe cha chikopa kapena chimene chimadula, kuti chisagwire nyamayo pa nthambi kapena fensi.
Pa nthawi ya mphepo¶
Musakhale m'nkhokwe kapena m'munda pa nthawi ya mphepo
Nyama zanu zingakhale bwino kunja kuposa inu. Pezani pothawirako pa nyumba yolimba ndipo musapite kukayang'ana nyama mpaka mphepo itadutsa kwathunthu, kuphatikiza mbali yakumbuyo pambuyo pa diso la mphepo.
Musayese kupulumutsa nyama m'madzi osefukira. Madzi oyenda angakokere munthu ndi kavalo pamodzi.
Mphepo itatha¶
Zoopsa zazikulu kwambiri mphepo itatha ndi fensi zophwanyika, mawaya a magetsi ogwa, madzi oipa, ndi chakudya choononga.
- Yang'anani nyumba kuchokera patali musanalowe mkati. Onani mawaya a magetsi, denga logwerera, ndi zitsulo zomasuka.
- Werengani nyama zanu ndipo sungani zolembedwa za nyama iliyonse yotayika.
- Onani nyama iliyonse kuti ipeze zilonda, kupunduka, nkhawa, ndi matenda a m'mimba. Thandizani mabala msanga, chifukwa ntchentche zingalowe mkati mwawo. Imbirani dokotala wa nyama pa chochitika chilichonse choopsa.
- Onani nyama zoyembekezera ndi zazing'ono mosamala. Zimadwala msanga.
- Onani zikhadabo za nyama zomwe zinaima m'madzi. Nyengo yonyowa yaitali ingayambitse mavuto a zikhadabo.
- Patsani madzi oyera okha. Nyama ziyenera kumwa madzi a muyeso womwewo monga amene mungamwe nokha.
- Taizani udzu ndi chakudya chonyowa, cha nkhungu, kapena chosefukira.
- Chotsani zipanikizo, matabwa osweka, zitsulo za denga, ndi waya m'madambo nyama zisanabwerere.
- Yang'anirani njoka ndi zinyama zina zakutchire m'nkhokwe ndi mitsinje ya udzu.
- Sunthani nyama kuchoka pa dambo losefukira mungathe, kuti muchepetse matenda.
- Taizani nyama zakufa msanga, kutsatira malamulo anu a m'deralo pa kuika m'manda kapena kutola.
Ngati mwapeza nyama zimene si zanu, zisungeni pamalo otetezeka mungathe, ndipo zisindikizeni ku ofesi yanu ya ulimi ya m'deralo kapena boma lanu la m'deralo. Kusefukira kumawonjezeranso choopsa cha matenda a nyama, ena amene amafalikira kwa anthu. Valani magolovesi ndi nsapato, ndipo sambani manja. Onani zoopsa za thanzi mphepo itatha.
Amene mungafunse¶
Ofesi yanu ya ulimi ya m'deralo ndiyo yoyamba yoti mungaimbe pa mafunso a nyama zazikulu. Ingakuuzeni ndi malo othawirako ati atsegula, momwe mungasindikizire nyama zotayika kapena zopezeka, ndi komwe kupeza chakudya ndi thandizo mphepo itatha. Lembetsani nawo nyengo isanayambe ngati ali ndi mndandanda wa eni ake a nyama za ulimi.
| Dziko kapena dera | Amene mungafunse |
|---|---|
| United States | Ofesi yanu ya county extension, dipatimenti ya ulimi ya boma lanu ndi dokotala wa nyama wa boma, ndi USDA Farm Service Agency ya mapulogalamu a tsoka la mafamu |
| Mexico | Unduna wadziko wa ulimi (SADER) ndi utumiki wa thanzi la nyama (SENASICA), ndi ofesi ya ulimi ya boma lanu |
| Jamaica | Rural Agricultural Development Authority (RADA): ofesi yanu ya parish kapena mkulu wa ulimi |
| Mayiko ena a Caribbean | Unduna wanu wa ulimi ndi autumiki ake a madokotala a nyama |
| Philippines | Mkulu wa ulimi wa mzinda kapena mudzi, dokotala wa nyama wa chigawo, ndi ofesi ya chigawo ya Department of Agriculture, imene imagwira ntchito ndi Bureau of Animal Industry |
| India | Dokotala wa nyama wa chigawo chanu ndi dipatimenti ya nyama za ulimi ya boma, ndi ofesi ya chigawo yoyang'anira zoopsa |
| Bangladesh | Ofesi ya nyama za ulimi ya upazila yanu ndi Department of Livestock Services |
| Australia | Dipatimenti yanu ya zinthu zoyambirira kapena ulimi ya boma kapena dera, khonsolo yanu yam'deralo ya nyama zotayika, ndi dokotala wa nyama wa m'deralo |
| Mozambique, Madagascar, ndi mayiko ena | Autumiki anu a ulimi ndi madokotala a nyama a chigawo, ndi bungwe lanu ladziko loyang'anira zoopsa |
Tsamba lanu la thandizo lam'deralo limasindikiza mabungwe ovomerezeka a dera lanu komwe tili nawo. Tsatirani akuluakulu a m'deralo pa nthawi, ndipo musadikire foni imene ingasafike.