Bagyo, siklon, ug unos sa tibuok kalibutan¶

Ang unos, bagyo, ug siklon pareho ra nga matang sa bagyo nga lahi lang ang ngalan sa matag lugar. Ang nagkalahi sa matag lugar mao ang sistema sa pasidaan: ang mga pulong, numero, kolor, ug panahon. Kini nga panid nagpasabot sa mga ngalan, mga dagat ug ilang panahon, ug giunsa pagpaandar ang mga pasidaan sa mga nag-unang rehiyon sa bagyo, aron mahimo nimong sundon ang sistema sa imong gipuy-an o gibisitahan.

Kung tulo lang ang imong buhaton¶

• Pangitaa ang imong serbisyo sa panahon sa nasud ug tun-i ang taas nga duha o tulo ka lebel sa sistema niini sa pasidaan. Gihisgotan kini sa imong panid sa lokal nga tabang.
• Isulat kung unsay imong buhaton sa matag lebel: pangandam, tapuson ang pagpangandam, mobiya o mopasilong.
• Kung mobiyahe ka, tun-i ang lokal nga sistema sa unang adlaw. Dili madala ang mga lagda gikan sa inyong lugar.

Usa ka bagyo, tulo ka ngalan¶

Gitawag sa mga siyentista ang tanan niini nga mga bagyo nga tropical cyclone. Ang adlaw-adlaw nga ngalan nagdepende sa dagat diin nagporma ang bagyo.

Ang bagyo nga motabok gikan sa usa ka rehiyon ngadto sa lain mausab lang ang ngalan. Ang unos nga molihok sa kasadpan latas sa International Date Line sa Pacific mahimong bagyo. Wala'y mausab sa mismong bagyo.

Ang mas huyang nga ang-ang adunay lokal usab nga ngalan. Ang sistema nga dili pa hingpit nga bagyo mahimong tawgon nga tropical depression, tropical low (sa Australia), depression o deep depression (sa India), o tropical disturbance (sa habagatan-kasadpang Indian Ocean). Ang bisan unsa niini makapahinabo ug makamatay nga baha.

Ngano nga lahi ang numero sa matag ahensya¶

Gisukod sa mga ahensya ang hangin sa gamay nga lahi nga paagi. Ang US National Hurricane Center (NHC) naggamit sa kasagaran nga hangin sulod sa 1 minuto. Kadaghanan sa ubang nasudnong serbisyo, lakip ang sa Japan, Pilipinas, Hong Kong, Australia, ug ang mga serbisyo sa France sa Indian Ocean, naggamit sa 10 minutos nga kasagaran. Ang India naggamit sa 3 minutos nga kasagaran.

Ang mas taas nga kasagaran nagahatag ug mas ubos nga numero alang sa samang bagyo. Busa ang numero sa kusog gikan sa usa ka ahensya mahimong tan-awon nga mas huyang kaysa lain, bisan nagkauyon sila bahin sa bagyo. Ang lamesa sa kategorya sa Australia gibase usab sa pinakakusog nga bugso, dili sa kasagaran nga hangin.

Yano ang praktikal nga leksyon. Ayaw itandi ang numero sa lain-laing nasud, ug ayaw gamita ang sukod sa usa ka nasud aron hukman ang pasidaan sa lain. Basaha kung unsay giingon sa imong kaugalingong nasudnong serbisyo nga buhaton sa bagyo sa imong lugar, ug buhata kung unsay giingon niini.

Mga dagat ug ilang panahon¶

Ang matag dagat adunay kaugalingong panahon, ug ang matag usa adunay opisyal nga rehiyonal nga sentro, nga ginganlan sa World Meteorological Organization (WMO), nga nagsubay sa bagyo ug nagtambag sa mga serbisyo sa panahon sa nasud sa maong rehiyon. Mahimong mamugna ang bagyo sa gawas niining mga bulana, busa ipabilin ang batakang kit sa tibuok tuig.

Ang kasadpang North Pacific mao ang labing puliki nga dagat sa kalibutan. Ang Japan Meteorological Agency nag-ihap sa kasagarang mga 25 ka bagyo matag tuig sa mga rekord niini. Sa Pilipinas, ang serbisyo sa panahon nga PAGASA nag-ingon nga mga 20 ka tropical cyclone ang mosulod sa area of responsibility niini matag tuig, ug mga 8 o 9 niini ang motabok sa nasud.

Sa amihanang Indian Ocean, kasagaran mamugna ang bagyo sa wala pa ug human sa ting-ulan sa ting-init nga monsoon, dili sa kinatas-an niini. Mao kini ang hinungdan nga ang India, Bangladesh, Myanmar, ug Sri Lanka nagbantay sa ulahing tingpamulak ug ulahing tinghagbong.

Ang panahon sa habagatang bahin sa kalibutan molapas sa bag-ong tuig. Alang sa pamilya sa Mozambique, Madagascar, Fiji, o amihanang Australia, ang labing peligro nga mga semana kasagaran mahitabo sa panahon sa ting-init nga pahulayan. Ang among panid sa panahon sa unos adunay checklist sa pagsugod sa panahon alang sa matag rehiyon.

Kinsa ang nagngalan sa bagyo¶

Ang mga ngalan motabang sa mga tawo nga mosunod sa mga pasidaan ug dili malibog sa duha ka bagyo nga sabay. Giingon sa WMO nga ang mubo ug lahi nga ngalan makapamenos sa kalibog ug sayop sa mga pasidaan. Ang bagyo wala tuyoa nga ngalanan sunod sa tinuod nga tawo, ug ang mga ngalan gikauyonan daan sa rehiyonal nga komite nga gilangkoban sa mga nasud sa matag dagat.

Atlantic ug sidlakang Pacific. Ang NHC naggamit ug unom ka lista sa ngalan nga nagtuyok, busa mobalik ang usa ka lista matag unom ka tuig. Ang mga ngalan nagsalitan taliwala sa ngalan sa lalaki ug babaye sumala sa alpabeto. Kung kusog kaayong makamatay o makadaot ang bagyo, gi-retiro sa rehiyonal nga komite sa WMO ang ngalan niini ug mopili ug kapuli.

Kasadpang Pacific. Ang 14 ka miyembro sa ESCAP/WMO Typhoon Committee nag-ambit ug mga ngalan. Gihatagan sa Japan Meteorological Agency ang matag bagyo sa sunod nga ngalan sa gipaambit nga lista, nga dili mosugod pag-usab matag tuig. Daghang ngalan mga pulong alang sa hayop, bulak, o lugar, dili ngalan sa tawo.

Pilipinas. Ang PAGASA naghatag usab ug lokal nga ngalang Filipino sa bisan unsang bagyo sulod sa area of responsibility niini. Ang usa ka bagyo mahimong adunay duha ka ngalan sa samang higayon: ang internasyonal nga ngalan ug ang ngalan sa PAGASA. Ang mga buletin ug balita sa Pilipinas naggamit sa lokal nga ngalan, busa tun-i ang duha kung duol ang bagyo.

North Indian Ocean. Ang India Meteorological Department nagngalan sa bagyo gikan sa lista nga gihatag sa mga nasud palibot sa Bay of Bengal ug Arabian Sea. Ang sistema makakuha lang ug ngalan kung makaabot kini sa kusog sa cyclonic storm, 62 km/h (39 mph). Ang depression nga walay ngalan mahimo gihapong hinungdan sa grabeng baha.

Habagatang bahin sa kalibutan. Sa habagatan-kasadpang Indian Ocean, ang mga serbisyo sa panahon sa Mauritius ug Madagascar nagngalan sa bagyo, nga nakigtambayayong sa rehiyonal nga sentro sa La Réunion. Ang Bureau of Meteorology sa Australia nagngalan sa bagyo sa rehiyon sa Australia, ug ang Fiji Meteorological Service ug MetService sa New Zealand nagngalan sa bagyo sa South Pacific.

Giunsa pagpaandar ang mga pasidaan sa matag rehiyon¶

Ang matag nasud nagpagawas sa mga pasidaan alang sa kaugalingon nga yuta. Ang mga rehiyonal nga sentro sama sa NHC, Japan Meteorological Agency, India Meteorological Department, ug Météo-France sa La Réunion nag-forecast sa bagyo, apan ang imong kaugalingong serbisyo sa panahon sa nasud ang nagtakda sa mga pasidaan alang sa imong lugar, ug ang imong lokal nga gobyerno ang naghatag sa mando sa pagbakwit. Ang mga sumaryo sa ubos motabang kanimo sa pag-ila sa matag sistema. Ang imong panid sa lokal nga tabang adunay mga ahensya ug link alang sa imong nasud.

Atlantic ug sidlakang Pacific: watch ug warning¶

Ang United States, kadaghanan sa mga nasud sa Caribbean, Mexico, Central America, Bermuda, ug Canada naggamit ug watch ug warning. Ang matag gobyerno nagpagawas sa kaugalingon niini, ug gilista sa NHC kini sa mga advisory niini.

• Ang watch nagpasabot nga posible ang mga kahimtang. Gipagawas kini mga 48 ka oras sa wala pa ang gilaoman nga hangin nga kusog sa tropical storm, mga 63 km/h (39 mph).
• Ang warning nagpasabot nga gilaoman ang mga kahimtang. Gipagawas kini mga 36 ka oras sa wala pa ang gilaoman nga hangin nga kusog sa tropical storm.
• Ang pag-ihap kay padulong sa pagsugod sa maong hangin, dili sa pag-abot sa sentro, kay kana ang higayon nga mahimong dili luwas ang pagpangandam sa gawas.

Ang United States nagpagawas usab ug storm surge watch ug warning, extreme wind warning, ug ubang alerto nga wala sa pipila ka nasud. Ang among panid bahin sa hurricane watch kontra warning nagpasabot sa matag usa.

Mexico: kolor sa alerto¶

Kauban sa watch ug warning, ang sistema sa civil protection sa Mexico naggamit ug sukdanan sa sayo nga pasidaan alang sa tropical cyclone nga gitawag SIAT-CT. Adunay lima ka kolor kini, gikan sa asul (labing ubos nga katalagman) latas sa lunhaw, dalag, ug orange hangtod pula (labing taas nga katalagman). Ang kolor nagdepende sa kusog sa bagyo, sa gilay-on niini, ug kung unsa kadali moabot, ug adunay managlahi nga ang-ang kung nagkaduol ang bagyo ug kung nagpalayo na.

Ang kolor sa imong estado o munisipyo nagsulti kung unsay gilaoman sa civil protection nga imong buhaton. Sunda ang opisina sa civil protection sa imong estado ug munisipyo alang sa mando sa pagbakwit ug evacuation center.

Cuba: ang ang-ang sa civil defense¶

Ang Civil Defense sa Cuba nagpagawas sa ang-ang matag lalawigan samtang nagkaduol ang bagyo: ang information phase, cyclone alert, cyclone alarm, ug recovery phase human sa pag-agi. Ang alarm phase mao ang labing seryoso ug nagpasabot nga duol na ang bagyo. Sunda ang imong lokal nga konseho sa Civil Defense alang sa instruksyon sa pagbakwit.

Pilipinas: Wind Signal sa PAGASA¶

Ang PAGASA nagpataas sa Tropical Cyclone Wind Signals alang sa matag probinsya o munisipyo. Ang mas taas nga numero nagpasabot sa mas kusog nga hangin ug mas gamay nga oras sa pagpangandam.

Ang signal bahin lang sa hangin. Ang PAGASA nagpagawas ug managlahi nga rainfall warning ug storm surge warning, ug daghan ang namatay tungod sa baha ug pagdahili sa yuta bisan ubos ang signal. Ang imong barangay, siyudad, o munisipyo ang nagdesisyon sa pagbakwit, ug mahimo kining mag-mando sa mga tawo nga mogawas sa wala pa mosaka ang signal. Sunda ang mga instruksyon niini.

Ang PAGASA adunay usab ngalan sa klase sa kusog: tropical depression, tropical storm, severe tropical storm, typhoon, ug super typhoon (185 km/h, 115 mph, o labaw pa).

Hong Kong ug Macao: gi-numero nga signal¶

Ang Hong Kong Observatory naggamit ug hugpong sa gi-numero nga signal. Molukso ang mga numero gikan sa 1 ngadto sa 3 ngadto sa 8, nga makahingangha sa daghang bisita.

Kung gipataas ang No. 8, hapit mohunong ang tibuok siyudad: magsira ang eskwelahan ug daghang trabahoan ug maminos ang pampublikong transportasyon. Magplano nga anaa na sa balay, o bisan asa ka mopasilong, sa wala pa mosaka ang No. 8, ug magpabilin sa sulod hangtod ipaubos ang signal. Ang Macao naggamit ug susamang gi-numero nga signal, nga gipagawas sa kaugalingon niini nga weather bureau.

Japan: mga pasidaan ug ang-ang sa pagbakwit¶

Ang Japan Meteorological Agency nagpagawas ug advisory, warning, ug emergency warning alang sa hangin sa bagyo, taas nga balod, storm surge, ug kusog nga ulan. Ang emergency warning mao ang labing seryoso ug nagpasabot nga duol na ang katalagman nga panagsa lang makita ang kadak-on. Gihubit sa JMA ang kusog sa bagyo nga strong, very strong, o violent, ug ang gidak-on niini nga large o very large.

Ang imong siyudad, lungsod, o baryo nagpagawas sa impormasyon sa pagbakwit sa sukdanan nga 5 ka lebel. Gamita kini sa pagdesisyon kung kanus-a molihok.

Ang nasudnong gobyerno nagtambag nga ang tanan sa peligro nga lugar nakabiya na pagka-Lebel 4. Mahimong dili na gayud ipagawas ang Lebel 5, busa ayaw gayud paghulat niini.

Mainland China, Taiwan, Vietnam, ug South Korea¶

Ang China Meteorological Administration nagpagawas ug warning sa bagyo sa upat ka kolor: asul, dalag, orange, ug pula, nga ang pula ang labing seryoso. Ang Central Weather Administration sa Taiwan nagpagawas ug warning sa bagyo sa dagat ug yuta. Ang nasudnong hydro meteorological service sa Vietnam ug ang Korea Meteorological Administration nagpagawas sa kaugalingon nilang advisory ug warning sa bagyo. Sa matag kaso, ang lokal nga gobyerno ang nag-mando sa pagbakwit ug pagsira, busa sunda sila.

India: upat ka ang-ang nga warning sa siklon ug mga kolor¶

Ang India Meteorological Department nagpasidaan sa gobyerno sa estado sa upat ka ang-ang, ug ang matag ang-ang adunay kolor.

Sa mga mapa sa panahon sa distrito, ang IMD naggamit usab ug kolor sa epekto: ang lunhaw nagpasabot nga walay lakang nga kinahanglan, ang dalag nagpasabot nga magpabilin nga updated, ang orange nagpasabot nga pangandam, ug ang pula nagpasabot nga molihok. Ang gobyerno sa imong estado ug administrasyon sa distrito ang nag-mando sa pagbakwit ug nag-abli sa cyclone shelter. Ang mga pasidaan gipagawas usab sa All India Radio ug Doordarshan.

Ang IMD nagngalan sa kusog sa bagyo sa mga lakang: depression, deep depression, cyclonic storm (62 km/h, 39 mph, o labaw pa), severe cyclonic storm, very severe cyclonic storm, extremely severe cyclonic storm, ug super cyclonic storm (222 km/h, 138 mph, o labaw pa).

Bangladesh: signal sa pantalan¶

Ang Bangladesh Meteorological Department nagpataas ug gi-numero nga signal, gikan sa 1 hangtod 11, alang sa pantalan sa dagat ug suba. Ang mga numero naghulagway sa katalagman sa pantalan, ug ang labing taas niini mao ang great danger signal.

Ang mga tawo sa baybayon kanunay naggamit sa signal sa pantalan isip ilhanan, ug ang pagbakwit ngadto sa cyclone shelter gimando sa gobyerno. Ang mga boluntaryo sa Cyclone Preparedness Programme nagpakaylap sa mga pasidaan sa baryo sa baybayon. Sunda ang ilang mga instruksyon ug ang imong lokal nga administrasyon.

Australia: mga kategorya, watch, ug warning¶

Ang Bureau of Meteorology nag-ranggo sa siklon gikan sa Category 1 hangtod Category 5, base sa kasagarang pinakakusog nga bugso.

Ang Bureau nagpagawas ug tropical cyclone watch kung gi-forecast nga makaabot ang gale sa yuta sulod sa 48 ka oras, ug tropical cyclone warning kung gilaoman ang gale sulod sa 24 ka oras o nahitabo na. Ang serbisyo sa emerhensiya sa estado ug teritoryo mopagawas dayon ug alerto sa Australian Warning System sa tulo ka lebel: Advice, Watch and Act, ug Emergency Warning. Ang Emergency Warning nagpasabot nga molihok na karon aron mapanalipdan ang imong kaugalingon.

Mga isla sa South Pacific¶

Ang Fiji Meteorological Service nag-forecast alang sa South Pacific ug naggamit ug sukdanan sa Category 1 hangtod 5 nga sama sa Australia. Ang kaugalingong serbisyo sa panahon sa matag nasud nga isla ang nagpagawas sa alerto ug pasidaan alang sa mga isla niini, ug ang nasudnong opisina sa pagdumala sa katalagman ang naghatag sa mga instruksyon. Sa gagmayng isla, mahimong mahuman ug mga adlaw ang tabang sa pag-abot, busa pangandam nga atimanon ang imong kaugalingon sa mas dugay nga panahon.

Habagatan-kasadpang Indian Ocean: Réunion, Mauritius, Madagascar, Mozambique¶

Ang Météo-France sa La Réunion nag-forecast sa bagyo alang sa tibuok habagatan-kasadpang Indian Ocean ug gi-ranggo kini sumala sa kasagarang hangin:

Sa Réunion, ang sistema sa alerto sa siklon moagi sa klaro nga mga lakang. Ang pre alert (dalag) nagpasabot sa posibleng hulga sa umaabot nga mga adlaw: pangita ug impormasyon ug magtipig ug suplay.

Ang orange nagpasabot nga adunay katalagman sulod sa 24 ka oras: magsira ang eskwelahan ug andamon nimo ang imong balay ug plano kung asa mopasilong. Ang pula nagpasabot nga hapit na ang katalagman, ug moabot kini nga mga 3 ka oras ra ang pahibalo: human niana, gidili ang tanang pagbiyahe ug magpabilin ka sa sulod.

Ang violet alang sa pambihirang siklon nga adunay hangin nga labaw sa 200 km/h (124 mph): magpabilin nga sirado sa sulod sa tibuok alerto. Human sa bagyo, ang safeguard phase nagpasabot nga milabay na ang siklon apan anaa pa ang katalagman, sama sa nabahaang tabukan sa suba, nag-awas nga bangin, ug nahulog nga kable sa kuryente.

Ang Mauritius naggamit ug klase sa warning sa siklon, gikan sa Class I hangtod Class IV, nga gipagawas sa Mauritius Meteorological Services. Mosaka ang klase samtang nagkaduol ug nagkakusog ang bagyo.

Sa Madagascar ug Mozambique, ang serbisyo sa panahon sa nasud ang nagpagawas sa mga pasidaan ug ang ahensya sa nasud alang sa katalagman ang nag-koordinar sa pagtubag ug pagbakwit. Sa tanan niini nga mga lugar, mahimong mabahaan ang suba sulod sa mga adlaw human molabay ang hangin. Sunda ang lokal nga radyo ug imong lokal nga awtoridad.

Ang lagda nga molihok bisan asa¶

Bisan asa ka man, ang parehas nga pipila ka lagda magpabilin nga luwas ka.

• Sunda ang imong kaugalingong serbisyo sa panahon sa nasud alang sa mga pasidaan ug ang imong lokal nga gobyerno alang sa mando sa pagbakwit. Ang ilang pulong ang katapusan.
• Tun-i ang mga lebel sa dili pa moabot ang panahon. Sa panahon sa bagyo, wala nay panahon sa pagpangita niini.
• Ayaw hukmi ang katalagman pinaagi sa usa lang ka numero. Ang tubig gikan sa storm surge ug ulan mas daghan ang napatay kaysa hangin, ug mahimo kana mahitabo sa bisan unsang lebel.
• Molihok nga sayo. Ang matag sistema sa ibabaw nagahatag sa mga pasidaan niini nga adunay oras sa pagpangandam, ug mawala kana nga oras kung moabot na ang hangin.
• Kung bisita ka, pangutana sa imong hotel o host kung giunsa pagpaandar ang mga pasidaan sa lokal, ug tan-awa ang among panid alang sa mga bisita ug turista.

Mga kauban nga giya¶

• Hurricane watch kontra warning
• Mga kategorya sa unos nga gipasabot
• Kanus-a ang panahon sa unos
• Opisyal nga link sa unos
• Lokal nga tabang duol nimo